23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Astronomi

Gezegenleri, yıldızları, galaksileri ve Dünya atmosferinin ötesinden gelen her türlü olguyu matematik, fizik ve kimya yardımıyla inceleyen doğa bilimi.

İngilizce karşılığı
Astronomy
İlgili alan
Astronomi

Astronomi, gök cisimlerini ve evrende gerçekleşen olguları inceleyen doğa bilimidir. Gezegenler, uydular, yıldızlar, bulutsular, galaksiler, kuyruklu yıldızlar ve asteroitler kadar süpernova patlamaları, pulsarlar ve kozmik mikrodalga arka plan ışıması da ilgi alanına girer. Kısacası Dünya atmosferinin dışından gelen her şey astronominin konusudur.

Nasıl işler?

Astronomun elindeki en önemli malzeme, gökten gelen ışıktır. Bir cisme gidip örnek almak çoğu zaman imkânsız olduğu için bilgi, ışığın ne kadar parlak olduğundan, hangi renklerden oluştuğundan ve zamanla nasıl değiştiğinden çıkarılır. Işığı renklerine ayıran tayf ölçümü, bir yıldızın sıcaklığını, hangi elementlerden yapıldığını ve bize yaklaşıp uzaklaştığını gösterir.

Görünür ışık tablonun yalnızca bir parçasıdır. Radyo astronomisi yaklaşık 1 milimetre ile 15 metre arasındaki uzun dalgaları kullanır; görünmez hidrojen gazı bile 21 santimetrelik çizgisiyle bu yolla izlenebilir. Kızılötesi, morötesi, X ışını ve gama ışını gözlemleri ise başka sıcaklıklardaki ve başka süreçlerdeki maddeyi ortaya çıkarır. Atmosfer bu dalgaların bir kısmını yuttuğu için bazı teleskoplar uzaya gönderilir.

Gözlem tek başına yetmez. Kuramsal astronomlar, fizik yasalarını kullanarak bilgisayar modelleri kurar ve gözlemle karşılaştırılabilecek öngörüler üretir. Gezegen yörüngelerini hesaplayan gök mekaniği, yıldızların içini anlatan modeller ve evrenin bütününü ele alan kozmoloji bu kuramsal tarafın örnekleridir.

Örnekler

Babilliler ay tutulmalarının 223 kavuşum ayında bir yinelendiğini, yani saros döngüsünü fark etmişti. Bugün aynı türden bir düzenlilik arayışı, ötegezegenlerin yıldızlarının önünden geçerken yarattığı küçük ışık düşüşlerini saymakta sürüyor. Astronomi, amatörlerin de gerçek katkı yaptığı ender bilimlerdendir: yeni kuyruklu yıldızların bulunmasında ve ani parlamaların izlenmesinde amatör gözlemcilerin payı büyüktür.

Tarihçe

Astronomi en eski doğa bilimlerinden biridir. Mısırlılar, Babilliler, Yunanlar, Hintliler, Çinliler ve Mayalar göğü düzenli olarak gözlemledi; takvim yapmak ve yön bulmak bu gözlemlerin başlıca amacıydı. MÖ 3. yüzyılda Sisamlı Aristarkus, Dünya ve gezegenlerin Güneş çevresinde döndüğü bir model önerdi. MÖ 2. yüzyılda Hipparkus 1.020 yıldızlık bir katalog hazırladı ve ekinoks noktalarının yıldızlara göre yavaşça kaydığını fark etti. Batlamyus'un Almagest adıyla bilinen eseri bin yılı aşkın süre temel başvuru kaynağı oldu.

Orta Çağ İslam dünyasında gözlemevleri kuruldu; Abdurrahman es-Sufi 964'te Andromeda Galaksisi'ni Sabit Yıldızlar Kitabı'nda tarif etti. Teleskobun 1608 dolaylarında icadından sonra Galileo 1610'a kadar Venüs'ün evrelerini gördü ve Samanyolu'nun sayısız yıldızdan oluştuğunu buldu. Kepler gezegenlerin elips yörüngelerini, Newton da bunların ardındaki kütleçekim yasasını ortaya koydu. William Herschel 1781'de Uranüs'ü keşfetti. 1814-15'te Fraunhofer Güneş tayfında yüzlerce karanlık çizgi saydı; 1859'da Kirchhoff bu çizgileri farklı elementlere bağladı ve astrofizik doğdu. 1920'lerde Edwin Hubble, sarmal bulutsuların aslında başka galaksiler olduğunu gösterdi ve 1929'da galaksilerin uzaklıklarıyla orantılı hızla bizden uzaklaştığını yayımladı.

Sözcüğün kökeni de bu uzun geçmişi yansıtır: Yunanca "yıldız" anlamına gelen astron ile "yasa, kural" anlamına gelen nomos birleşerek "yıldızların yasası" anlamını verir. 1006'da gökyüzünde beliren ve son bin yılın en parlak yıldız olayı olan süpernova, Mısırlı gökbilimci Ali ibn Rıdvan ve Çinli astronomlar tarafından kaydedildi. 1838'de Friedrich Bessel bir yıldızın ıraklık açısını ölçmeyi başardı; 1912'de Henrietta Leavitt'in değişen yıldızlarla ilgili buluşu, galaksilerin uzaklığını ölçmenin yolunu açtı.

Astronomi ile astroloji aynı kökten gelir, ama yolları ayrılmıştır: astronomi fiziğe dayanır ve öngörülerini sınar; astroloji ise gök cisimlerinin insan yaşamını etkilediği inancına dayanır.

İlgili terimler

  • Astrofizik
  • Kozmoloji
  • Gözlemevi
  • Teleskop
  • Astroloji
  • Amatör astronomi

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. 2026 QQ8: Dünya'ya geçici bağlı küçük cisim için MPC yörünge ve kimlik verilerini yayımladı2026 QQ8: Dünya'ya geçici bağlı küçük cisim için MPC yörünge ve kimlik verilerini yayımladı7 Kasım 2026, 07:10
  2. Türk öğrenciler Uluslararası Astronomi ve Astrofizik Olimpiyatı'ndan 4 madalyayla döndüTürk öğrenciler Uluslararası Astronomi ve Astrofizik Olimpiyatı'ndan 4 madalyayla döndü18 Ekim 2026, 01:12
  3. Türk astronomlar kimlerdir? İlk Türk gökbilimcilerden bugüneTürk astronomlar kimlerdir? İlk Türk gökbilimcilerden bugüne11 Ekim 2026, 17:17
  4. Burçlar nereden geldi? Babil'den bugüne zodyak ve astronomiBurçlar nereden geldi? Babil'den bugüne zodyak ve astronomi7 Ekim 2026, 23:21
  5. Neptün'ün ötesinde görünmeyen bir dev mi var? Dokuzuncu Gezegen tartışması sürüyorNeptün'ün ötesinde görünmeyen bir dev mi var? Dokuzuncu Gezegen tartışması sürüyor16 Eylül 2026, 23:05
  6. ESO: Bir milyon uydu ve uzay aynası gece gökyüzünü tehdit ediyorESO: Bir milyon uydu ve uzay aynası gece gökyüzünü tehdit ediyor1 Temmuz 2026, 15:00

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar