21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Vad Varo kimdir? Barsoom'a düşen Dünyalı subay Ulysses Paxton

Vad Varo, Burroughs'un The Master Mind of Mars romanında (1927) Mars'a ulaşan Amerikalı yüzbaşı Ulysses Paxton'ın Marslı adıdır; hikâye onun Valla Dia'yı kurtarışını anlatır.

Tür
İnsan
Geçtiği eser
The Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
Yaratıcısı
Edgar Rice Burroughs
İlk göründüğü yıl
1927
Canlandıran
Doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yok

Vad Varo kimdir? Vad Varo, Edgar Rice Burroughs’un Barsoom dizisinin altıncı romanı The Master Mind of Mars’ın (1927) kahramanı ve anlatıcısı Ulysses Paxton’ın Mars’taki adıdır. Paxton, I. Dünya Savaşı sırasında Fransa’daki siperlerde ağır yaralanan Amerikalı bir ordu yüzbaşısıdır; romana göre ölümün eşiğinde Mars’a doğru uzandığı sırada kendini Barsoom’da bulur. Orada ona bu adı, beyin nakli yapan Marslı cerrah Ras Thavas verir. Bu yazıda karakterin hangi kitaplarda geçtiğini, hikâyedeki yerini, sinemadaki durumunu ve Mars’taki düşük yerçekiminin bilimini anlatıyoruz.

Vad Varo hangi eserlerde geçer?

Paxton’ın asıl macerası The Master Mind of Mars romanındadır. Vikipedi’ye göre kitap 15 Temmuz 1927’de Amazing Stories Annual dergisinde yayımlandı ve Mart 1928’de A. C. McClurg tarafından kitaplaştı. Roman, Paxton’ın Burroughs’a yazdığı bir mektupla açılır: Paxton, 1917 sonbaharında bir subay eğitim kampında Burroughs’un A Princess of Mars kitabını okuduğunu, John Carter, Dejah Thoris, Tars Tarkas ve Woola’yı rüyalarında gördüğünü ve Mars’ın kırmızı ışığına bakarak bir gün oraya çekilmeyi hayal ettiğini anlatır. Mektup, Paxton’ın anlatısını Burroughs’a ulaştırmanın bir yolunu bulduğunu da belirtir; yani roman, Burroughs’un kendisini hikâyenin içine yerleştiren bir çerçeve kullanır. Aynı Paxton, A Fighting Man of Mars romanının çerçevesinde de geçer; Vikipedi’ye göre bu romanın hikâyesi “Gridley dalgası” aracılığıyla Paxton’a aktarılan bir anlatı olarak sunulur. Yani Paxton, dizide hem bir kahraman hem bir hikâye aktarıcısı olarak yer alır. Okuma sırası için Barsoom okuma sırası yazımıza bakabilirsiniz.

Hikâyedeki yeri

Romana göre Paxton, siperlerde ağır yaralanıp ölümün eşiğine geldiğinde Mars’a olan tutkusunun etkisiyle Mars’a taşınır. Barsoom’a ilk indiğinde hafif yerçekimi yüzünden beklemediği kadar yükseğe sıçrar; bu, onun Carter’ın anlattığı dünyaya ulaştığını anlamasını sağlar. Çevresindeki kızıl bitki örtüsü ve kırmızı tenli insanlar da Carter’ın anlatılarına uyar; Paxton daha ilk anda neredeyse hiç şüphe duymaz. İlk karşılaştığı kişi yaşlı Ras Thavas’tır. Paxton ona bir saldırgana karşı yardım eder; Ras Thavas da ona Vad Varo adını verir ve onu yanında tutar, çünkü gezegende başka dostu olmayan birinin kendisine bağlı kalacağını düşünür.

Vad Varo, Ras Thavas’ın laboratuvarında beyin ve beden naklini öğrenir ve onun asistanı olur. Hikâyenin duygusal ekseni, Valla Dia adlı genç kadınla ilişkisidir: Valla Dia’nın bedeni, Phundahl’ın Jeddara’sı Xaxa’ya satılmıştır ve Xaxa’nın beyni bu bedende yaşar. Vikipedi’nin özetine göre Vad Varo, Valla Dia kendi bedenine kavuşmadan Ras Thavas’ın istediği ameliyatı yapmayı reddeder; bu karar onu Barsoom’un öteki köşelerinde bir kurtarma yolculuğuna götürür. Böylece roman, bilgisini yalnızca kendi çıkarı için kullanan bir cerrah ile bu yeteneğin neye hizmet etmesi gerektiğini sorgulayan bir yardımcıyı karşı karşıya getirir. Vikipedi’ye göre Burroughs romanın çalışma adı olarak daha önce A Weird Adventure on Mars ve Vad Varo of Barsoom adlarını düşünmüştü; yani karakterin adı başlıkta bile yer alacaktı.

Paxton, kırmızı Marslıların arasında dolaşmak için tenini boyar; kitabın sonlarında bu boyanın silinmeye başladığı görülür. Aynı yolculukta müttefikler de edinir: Dar Tarus, Gor Hajus ve Hovan Du onun yardımcılarıdır. Dar Tarus, Phundahl Jeddara’sının muhafızlarından biridir ve romana göre Jeddara’nın emriyle öldürüldüğü sanılmaktadır.

Romanın sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Vad Varo ve arkadaşları Ras Thavas’ın kulesine dönerek Valla Dia’yı kendi bedenine kavuşturur. Phundahl üzerinde Paxton, John Carter ile karşılaşır; Carter, bir Dünyalının daha Mars’a ulaşmış olmasına şaşırmaz ve onu Helium’a davet eder. Valla Dia’nın Duhor Jeddak’ı Kor San’ın kızı olduğu ortaya çıkar; ikisi evlenir ve Carter düğünde sağdıçlık yapar. Dar Tarus da Kara Vasa ile evlenir. Paxton anlatısını, çiftin balayı için gittiği Helium’dan yazdığını söyler; orada Dejah Thoris ile de tanışmıştır.

Canlandıranlar

Vad Varo’yu canlandıran bir film ya da dizi oyuncusu doğrulayamadım. Disney’in John Carter: İki Dünya Arasında filmi (2012, yönetmen Andrew Stanton) dizinin ilk kitabına dayanır ve Vad Varo’nun hikâyesine girmez. Vikipedi’ye göre Disney, gişe sonuçlarının ardından The Gods of Mars ve The Warlord of Mars devam filmlerini iptal etti; Vad Varo’nun kitabına dayanan bir uyarlama da duyurulmadı.

Karakterin arkasındaki bilim: Mars’ta yürümek ve sıçramak

Paxton’ın ilk sıçrayışı, Barsoom’un hafif yerçekiminin sahnesidir ve bu gerçek bir bilgiye dayanır. NASA’nın Mars bilgi sayfasına göre Mars’ın ortalama yüzey yerçekimi 3,73 m/s², Dünya’nınki ise 9,82 m/s²’dir; yani Mars’ta çekim Dünya’dakinin yaklaşık yüzde 38’i kadardır. Bu, aynı kasın daha yükseğe ve daha uzağa sıçramasını sağlar; Burroughs’un Carter ve Paxton sahnelerinde kullandığı kurgusal kolaylık böylece gerçek bir olguya dayanır.

Atmosfer konusunda ise Barsoom gerçekten çok farklıdır. NASA’ya göre Mars’ta yüzey basıncı ortalama 6,36 milibardır (mevsime göre 4,0 ile 8,7 arasında); Dünya’da deniz seviyesinde ise yaklaşık 1013 milibardır. NASA’ya göre Mars’ın atmosferi çoğunlukla karbondioksit, azot ve argondan oluşur. Yani romandaki Marslıların neredeyse çıplak dolaşabildiği Barsoom havası gerçek Mars’ta yoktur. NASA’ya göre gezegenin sıcaklığı en fazla yaklaşık 20 °C’ye çıkar ve yaklaşık −153 °C’ye kadar düşer; bir Mars günü (sol) ise 24,6 saat sürer.

Burroughs’un Mars’ı, gökbilimci Percival Lowell’in kanal kuramlarından ve Giovanni Schiaparelli’nin 1877’deki gözlemlerinden esinlenmiştir. Vikipedi’ye göre kanallar sonradan optik yanılsama olarak anlaşıldı ve Mariner 4’ün 1965’teki geçişi yüzeyin kraterlerle dolu olduğunu gösterdi. Gerçek gezegen için Mars ve Mars’ın yüzeyi sayfalarına bakabilirsiniz. Paxton’ın Mars’a “düşünce gücüyle” taşınması ise tamamen kurgusal bir araçtır; bunun bilimsel bir karşılığı yoktur.

Kültürdeki etkisi

Vad Varo, John Carter’tan sonra Barsoom’a ulaşan Dünyalı kahramanlardan biridir; bu da Mars yolculuğunu tek bir adamın başına gelmiş bir olay olmaktan çıkarıp dizi içinde yinelenen bir motife çevirir. Bu okuma bana aittir. Kitabın kendi etkisine dair doğruladığım belirli bir kaynak yok. Paxton’ın mektubunun sonu ise ilginç bir gelecek tasarısı içerir: Paxton, Dünyalıların da bir gün Carter gibi uzayı aşıp Carter’ın anlattığı yerleri göreceği bir zamandan söz eder. İnsanlar Mars’a henüz gitmedi, ama araçlar gitti: NASA’nın Mariner 4’ü 1965’te Mars’a ilk başarılı geçişini yaptı. Mars’a giden araçların sonraki hikâyesini Mars’ın keşfi: Mariner’dan Perseverance’a sayfamızda anlatıyoruz. Dizinin genel etkisi ise belgelidir: Vikipedi’ye göre Carl Sagan Cornell Üniversitesi’ndeki odasında Burroughs’tan esinlenen bir Mars haritası bulundurdu, Ray Bradbury’ın The Martian Chronicles kitabı ölmekte olan Mars temasından ilham aldı ve Mars’taki bir krater Burroughs’un adını taşır.

Başka karakterlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

KitaplarTümü →

  1. Introduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiIntroduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiBilim kitabı
  2. Evren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiEvren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  3. Mae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMasal / efsane
  4. Team Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiTeam Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiBilim kitabı
  5. Moonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiMoonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl2 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar