Türk uzay sanayisinin haritası: TÜBİTAK UZAY, TUSAŞ, Roketsan, ASELSAN ve yeni şirketler

Türkiye'nin uzay alanındaki çalışmaları tek bir kurumun değil, farklı ölçek ve yapıdaki birçok kuruluşun işbirliğine dayanıyor. Türkiye Uzay Ajansı (TUA) politika ve koordinasyon rolünü üstlenirken, uydu ve uzay aracı geliştirme ağırlıklı olarak TÜBİTAK UZAY'da, entegrasyon ve test TUSAŞ'ta, roket teknolojileri Roketsan ve DeltaV'de, uzay elektroniği ise ASELSAN'da yoğunlaşıyor. Son yıllarda bunlara Plan-S gibi özel şirketler eklendi. Ekim 2026 itibarıyla bu yapının güçlü ve zayıf yanları daha net görülüyor.

TÜBİTAK UZAY: uydu ve uzay aracı geliştirmenin merkezi

1985'te ODTÜ yerleşkesinde Ankara Elektronik Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü adıyla kurulan ve 1995'te bugünkü adını alan TÜBİTAK UZAY, Türkiye'nin uydu geliştirme deneyiminin büyük kısmını barındırıyor. Kurumun yürüttüğü ya da liderlik ettiği başlıca projeler şunlar:

• BİLSAT-1 (2003) ve RASAT (2011) yer gözlem uyduları
• TUSAŞ ile birlikte geliştirilen Göktürk-2 (2012)
• Metre altı çözünürlüklü yer gözlem uydusu İMECE (2023)
• İlk yerli haberleşme uydusu Türksat 6A'nın proje liderliği (2024)
• 2027'de fırlatılması hedeflenen Ay Uzay Aracı
• Türksat 6A'da yörüngede ateşlenen Hall etkili elektrikli itki motoru

Kurum, alçak yörünge (TstarL), yer sabit yörünge (TstarG) ve derin uzay (TstarD) için platform aileleri geliştirdi. Sırada 2027 ve 2028 için planlanan İMECE-2 ve İMECE-3 takım uyduları var. Kurum ayrıca Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (APSCO) ile SSS-2B küp uydusunu geliştirdi; Türkiye'nin 2008'de Çin ve Peru ile birlikte APSCO'ya önerdiği yer tabanlı optik gözlem ağı APSSO'da da yer alıyor.

TUSAŞ, Roketsan ve ASELSAN: savunma sanayisinin uzay kolu

TUSAŞ'ın uzaydaki en önemli varlığı, Ankara Kahramankazan'daki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi (USET). Göktürk-1 projesi kapsamında kurulan ve 21 Mayıs 2015'te resmen açılan tesiste, 5.000 kilograma kadar uydular montaj, entegrasyon ve testten geçirilebiliyor; aynı anda iki uydu üzerinde çalışılabiliyor. Merkezde ısıl vakum, titreşim, akustik, elektromanyetik uyumluluk ve anten ölçüm testleri yapılabiliyor. Türksat 6A burada test edildi, Ay Uzay Aracı ise Eylül 2026'dan bu yana burada çevresel testlerden geçiyor. TUSAŞ, Türksat 6A'da uydu yapısı, ısıl kontrol ve kimyasal itki alt sistemlerini de üstlendi.

1988'de kurulan ve hissesinin yüzde 55'i Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı'na ait olan Roketsan, uzaya erişim tarafının ana aktörü. Şirket, Mikro Uydu Fırlatma Sistemi projesi kapsamında 2017'den itibaren sonda roketi uçuşları yaptı; dört sonda roketinin denemeleri Ekim 2020'de tamamlandı. Ancak 100 kilogramlık yükü yörüngeye taşıyacak fırlatma aracı için şirketin hedef gösterdiği 2026 yılına girilmesine rağmen, incelenen kaynaklarda bir yörünge fırlatması duyurusu yer almıyor.

ASELSAN ise uzay elektroniği tarafında öne çıkıyor. Şirket, Türksat 6A projesinde 100'den fazla personelle çalıştı ve 80'in üzerinde uzay elektroniği birimi geliştirdi. ASELSAN, Göktürk-1 projesine de teknolojik katkı sağlamıştı ve Roketsan'ın yüzde 15 hissesine sahip.

DeltaV, Plan-S ve diğer yeni oyuncular

Savunma Sanayii Başkanlığı iştiraki olarak 2017'de kurulan DeltaV Uzay Teknolojileri, Ay görevinin hibrit itki sistemini geliştiriyor. Şirket, Haziran 2025'te iki kademeli hibrit roketle 200 kilometrenin üzerine çıkıldığını duyurdu. Genel Müdür Dr. Mehmet Kahraman'a göre şirketin geliştirdiği kimyasal itki motorları Fergani Uzay ve TUSAŞ gibi uydu üreticilerine sağlanıyor ve uzayda kullanılmaya başladı; şirket sıvı yakıtlı motor geliştirmeye de başladı.

2021'de Ankara'da kurulan Plan-S, Mayıs 2022'de fırlattığı Connecta T1.1 ile Türkiye'nin ilk ticari uydusunu yörüngeye yerleştirdi. Şirketin yörüngedeki operasyonel uydu sayısı Ocak 2026 itibarıyla 21'e, nesnelerin interneti hizmeti veren takım uydu sayısı ise 16'ya ulaştı. Şirket Ankara, Erzurum ve İsveç'te yer istasyonları işletiyor.

Ekosistemdeki diğer kuruluşlar arasında Türksat 6A ortağı CTech, LAGARI mikro uydusunu geliştiren STM ve uzayda test edilen ilk yerli atomik saati geliştiren TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü sayılabilir. TUA'nın IAC 2025'teki Türkiye pavilyonunda bunlara ek olarak Poloptech, Technocar, İTÜ ve ODTÜ de yer aldı.

Güçlü ve eksik yanlar

Türkiye bugün yer gözlem ve haberleşme uydusunu yurt içinde tasarlayıp üretebiliyor, büyük uyduları test edebilecek bir tesise sahip ve derin uzay aracını tamamlamak üzere. Koordinasyon tarafında TUA, Milli Uzay Endüstrisi Komitesi'ni topluyor; SAHA EXPO 2026'da savunma, uzay ve havacılık alanındaki KOBİ'lere finansman desteği protokolü imzalandı.

Eksikler de belirgin:

• Fırlatma bağımlılığı: İMECE, Türksat 6A, RAFS ve Plan-S uyduları SpaceX'in Falcon 9 roketleriyle fırlatıldı; yerli yörünge fırlatıcısı henüz yok.
• Savunma ağırlığı: Ana aktörlerin çoğu savunma sanayii kökenli; sivil ve ticari uzay pazarına yönelik şirket sayısı sınırlı.
• Takvim kaymaları: Türksat 6A ve Ay görevi ilk planlara göre yıllarca gecikti.
• Şeffaflık: Program bütçesi ve proje bazlı harcamalar TUA'nın sitesinde ayrıntılı olarak yer almıyor.