Türk sinemasında uzay filmleri hangileri? Turist Ömer'den G.O.R.A.'ya, perdeden gerçek uzaya

Türk sinemasının uzaya çıktığı filmler bir elin parmaklarını biraz geçer: Sadri Alışık'lı Turist Ömer Uzay Yolunda (1973), Cüneyt Arkın'lı Dünyayı Kurtaran Adam (1982), Cem Yılmaz'ın G.O.R.A. (2004) ve onun devamları, bir de 2006 yapımı Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu. Hepsi az ya da çok komedi; hiçbiri bilimsel doğruluk peşinde değil. Ama aradan geçen yarım yüzyılda bu filmlerin hayal ettiği şeylerin bir kısmı gerçek oldu: 2024'te iki Türk, gerçekten uzaya gitti.

1973: Atılgan'a kaçak yolcu

Hollywood'un ilk Uzay Yolu (Star Trek) sinema filmi Aralık 1979'da vizyona girdi. İstanbul ondan altı yıl önce davrandı. Hulki Saner'in yönettiği Turist Ömer Uzay Yolunda, 8 Ekim 1973'te gösterime girdi ve Sadri Alışık'ın dokuz filmlik Turist Ömer serisinin son halkası oldu. Senaryoyu, dizinin Türkçe seslendirmesinde McCoy'u seslendiren ve filmde de aynı karakteri oynayan Ferdi Merter yazdı; Spock'ı yine dizinin Türkçe sesi Erol Amaç canlandırdı.

Hikâye, dizinin 1966'da yayımlanan ilk bölümlerinden biri olan "The Man Trap"in serbest bir uyarlaması. Ömer, zorla evlendirilmek üzereyken bir ışınlanmayla kendini Orin 7 adlı bir gezegende bulur ve Atılgan mürettebatının başına bela olur. Gemi içi sahneler İstanbul'daki Ant Stüdyosu'nda, dış çekimlerin bir bölümü Efes'te çekildi. 71 dakikalık bu renkli film, bugün yurt dışındaki Uzay Yolu hayranlarının da merakla aradığı bir kült.

1982: "Türk Yıldız Savaşları"

Dokuz yıl sonra çok daha iddialı bir yolculuk geldi. Çetin İnanç'ın yönettiği, senaryosunu Cüneyt Arkın'ın yazıp başrolünü oynadığı Dünyayı Kurtaran Adam, 1 Kasım 1982'de vizyona girdi. Murat (Cüneyt Arkın) ve Ali (Aytekin Akkaya) adlı iki pilot, uzay savaşının ardından bir çöl gezegenine düşer ve Dünya'yı ele geçirmek isteyen bin yaşındaki bir büyücüyle karşı karşıya kalır.

Filmi dünyaya tanıtan şey ise konusu değil, kurgusu oldu. Uzay savaşı sahnelerinin büyük bölümü, Yıldız Savaşları: Yeni Bir Umut filminden izinsiz alınmış görüntülerden oluşuyor; Ölüm Yıldızı saldırısı da Mos Eisley kantini de orada. Aradaki boşlukları Sovyet uzay programının arşiv kayıtları ve NASA fırlatmalarının haber görüntüleri dolduruyor. Müzikler de ödünç: Kutsal Hazine Avcıları'nın ana teması, Flash Gordon, Ben-Hur, hatta Bach'ın ünlü re minör tokatası. Yeşilçam'da anlatılan bir hikâyeye göre Yıldız Savaşları kopyası bir geceliğine dağıtımcının deposundan alınmış, sahneler kesilip kopya ertesi sabaha geri bırakılmış. Bu anlatıyı belgeyle doğrulamak zor; ama filmin yurt dışında neden "Turkish Star Wars" diye anıldığını açıklamaya yetiyor.

Eleştirmenler filmi uzun süre "gelmiş geçmiş en kötü filmler" listelerine koydu; tam da bu yüzden dünya çapında bir hayran kitlesi oluştu. 2016'da film tarihçisi Ed Glaser, bilinen tek 35 mm kopyayı emekli bir makinistten satın alıp 2K çözünürlükte taradı ve film 2018'de İngiltere'de sınırlı olarak yeniden sinemalara çıktı.

İki filmin bütün hikâyesini, restorasyonun ayrıntılarını ve izleme sırasını Dünyayı Kurtaran Adam evreni sayfamızda topladık.

2004: Halı satıcısı uzayda

Türk seyircisinin bir kuşağı için "uzay filmi" denince akla ilk gelen G.O.R.A. oldu. Senaryosunu Cem Yılmaz'ın yazdığı, yönetmenliğini Ömer Faruk Sorak'ın üstlendiği film, Kasım 2004'te vizyona girdi ve yaklaşık 4 milyon seyirciye ulaştı. Cem Yılmaz hem sahte UFO fotoğrafı satan halıcı Arif'i hem de gezegenin hırslı güvenlik şefi Logar'ı oynuyor. Yıldız Savaşları, Matrix ve Beşinci Element parodileriyle dolu film, Dünyayı Kurtaran Adam'ın ödünç görüntülerinin aksine yoğun bilgisayar efektleriyle çekildi.

Filmin gözden kaçan bir ayrıntısı bugün ayrı bir anlam taşıyor: Arif'e yol gösteren bilge Garavel, 1978'de kaçırılmış eski bir Türk Hava Kuvvetleri pilotu. Yirmi yıl sonra uzaya giden ilk Türk de bir Hava Kuvvetleri pilotu olacaktı.

Devam filmleri: uzaydan zamana

Seri sonra yön değiştirdi. 5 Aralık 2008'de vizyona giren, Cem Yılmaz ile Ali Taner Baltacı'nın yönettiği A.R.O.G'da Logar, intikam için Arif'i bir zaman makinesiyle bir milyon yıl geçmişe, taş devrine gönderiyor. Kıvanç Baruönü'nün yönettiği ve 5 Ocak 2018'de gösterime giren Arif V 216'da ise Arif ile Robot 216 bir kaza sonucu 1969 yılına düşüyor. Tesadüfe bakın: 1969, Apollo 11'in Ay'a indiği yıl; Neil Armstrong Ay'a 20 Temmuz 1969'da ayak bastı.

Arada bir de nostalji denemesi var. Kartal Tibet'in yönettiği Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu, 15 Aralık 2006'da vizyona girdi. 2055'te geçen filmde Cüneyt Arkın efsane kahramanı yeniden oynuyor; hikâyenin merkezinde ise uzayda kaybolan "ilk Türk astronot" Gökmen'i bulmakla görevlendirilen Kartal (Mehmet Ali Erbil) var. Film, ilk Türk astronotu 2055'e kadar beklemeyi göze almıştı. Gerçek çok daha erken geldi.

Perdeden gerçeğe: 2024

18 Ocak 2024'te Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlayan Falcon 9 roketi, Axiom Mission 3 ekibini Uluslararası Uzay İstasyonu'na taşıdı. Ekipteki görev uzmanı Alper Gezeravcı, Türk Hava Kuvvetleri'nde yetişmiş bir savaş pilotuydu ve uzaya giden ilk Türk oldu. Görev 9 Şubat'ta Atlantik'e inişle tamamlandı; ayrıntısı Axiom Mission 3 sayfasında, istasyonda yürütülen Türk deneylerinin bugünkü durumu ise bu yazımızda.

Bu yazının kapağındaki fotoğraf da istasyondan: 27 Ocak 2024'te Harmony modülünde düzenlenen film gecesinde Ax-3 ve 70. Sefer ekipleri bir arada. Gezeravcı en solda; kablolar arasında küçük bir Türk bayrağı asılı.

Aynı yılın 8 Haziran'ında yedek astronot Tuva Cihangir Atasever, Virgin Galactic'in VSS Unity aracıyla New Mexico'dan yörünge altı bir uçuş yaptı ve uzaya giden ikinci Türk oldu. O birkaç dakikalık ağırlıksızlıkta neler yapıldığını Galactic 07 yazımızda anlattık.

Verileri göster

1973	Turist Ömer Uzay Yolunda
1982	Dünyayı Kurtaran Adam
2004	G.O.R.A.
2006	Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu
2008	A.R.O.G
2018	Arif V 216
2024 Ocak	Alper Gezeravcı ISS'te
2024 Haziran	Tuva C. Atasever uzayda

Bilim ne diyor?

G.O.R.A. gibi bir gezegen nerede olabilir?

Filmdeki gezegenin yerini bilmiyoruz, ama gerçek adaylar var. NASA'nın verilerine göre Güneş Sistemi dışında 6 binden fazla gezegen doğrulandı. Bilinen en yakını Proxima b; Dünya'dan yaklaşık 4 ışık yılı uzakta, Dünya'ya yakın kütlede ve yıldızı Proxima Centauri'nin çevresindeki turunu 11,2 günde tamamlıyor. Gaia uydusunun ölçümüyle yıldızın uzaklığı 4,2465 ışık yılı.

Bu "yakın" komşuya gitmek bile başka bir mesele. İnsan yapımı en uzak cisim Voyager 1, NASA'ya göre Güneş'e göre saniyede yaklaşık 17 kilometre hızla ilerliyor. Doğrudan Proxima'ya yönelmiş olsaydı yolculuk kabaca 73 bin 800 yıl sürerdi. Breakthrough Starshot projesi ise lazerle ışık hızının yüzde 20'sine ivmelendirilecek minik sondalarla bu süreyi 20 yıl kadara indirmeyi hedefliyor; ama bu henüz bir tasarım. Arif'i uzaylılar kaçırdıysa, ya ışıktan hızlı gidiyorlardı ya da çok sabırlıydılar. Işıktan hızlı yolculuğun en bilinen kuramsal önerisi olan Alcubierre sürücüsü de bugün yalnız denklemlerde yaşıyor.

Işınlanma mümkün mü?

Turist Ömer'i Orin 7'ye taşıyan ışınlanmanın gerçek dünyada bir akrabası var ama beklenen şey değil. 2017'de Çinli araştırmacılar, Micius uydusunu kullanarak tek tek fotonların kuantum durumunu yerden yörüngeye 1.400 kilometreye kadar uzaklıklara "ışınladı"; ortalama doğruluk yüzde 80 civarındaydı. Burada taşınan madde değil bilgi: foton yerinden kıpırdamıyor, durumu uzaktaki başka bir fotona aktarılıyor. Yöntem, kuantum dolanıklık denen olguya dayanıyor ve ışıktan hızlı iletişime de izin vermiyor, çünkü işlemi tamamlamak için sıradan bir sinyal de göndermek gerekiyor. Bir insanı atom atom çözüp başka yerde kurmak ise bilinen fizikte yok.

Zamanda geri gitmek?

A.R.O.G ve Arif V 216'nın zaman makineleri fizikçilerin de kafasını kurcalayan bir soruya dokunuyor. Özel görelilik, hızlı hareket eden saatlerin yavaş işlediğini söyler; yani bir anlamda geleceğe "daha hızlı" gitmek mümkün. Geçmişe dönüş ise bambaşka: genel göreliliğin bazı çözümleri buna kâğıt üzerinde izin verse de neden-sonuç paradoksları ortaya çıkıyor. Stephen Hawking 1992'de "kronoloji koruma varsayımı" adıyla, henüz bilmediğimiz fizik yasalarının geçmişe yolculuğu engellediğini öne sürdü. Konunun ayrıntısı zaman yolculuğu fiziği sayfamızda.

Kısaca

• Turist Ömer Uzay Yolunda (1973), Hollywood'un ilk Uzay Yolu filminden altı yıl önce çekildi.
• Dünyayı Kurtaran Adam (1982), Yıldız Savaşları görüntülerini izinsiz kullandığı için dünyada "Turkish Star Wars" olarak tanınıyor.
• G.O.R.A. (2004) yaklaşık 4 milyon seyirciye ulaştı; devam filmleri uzaydan zaman yolculuğuna geçti.
• Filmlerdeki "ilk Türk astronot" hayali 2024'te Alper Gezeravcı ve Tuva Cihangir Atasever ile gerçek oldu.
• Bilinen en yakın ötegezegen Proxima b yaklaşık 4 ışık yılı uzakta; Voyager 1 hızıyla oraya varmak on binlerce yıl sürerdi.
• Gerçek "ışınlanma" bugün yalnız kuantum bilgisini taşıyor, maddeyi değil.