İMECE yörüngede üç buçuk yılı geride bıraktı: yerli kameralı uydu artık GÖKTÜRK-2B

TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) tarafından tasarlanıp Türkiye'de üretilen yer gözlem uydusu İMECE, 15 Nisan 2023'teki fırlatmasından bu yana yaklaşık üç buçuk yıldır yörüngede. Uydu, 2025'te Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine alındı ve "GÖKTÜRK-2B" adını aldı. Beş yıllık görev ömrüyle tasarlanan İMECE'nin ardılları İMECE-2 ve İMECE-3 için ise 2027 ve 2028 hedefleniyor.

Projenin arka planı

İMECE'nin kökleri 2013'e uzanıyor. İMECE Uydu Sistemleri Altyapı Projesi, dönemin Kalkınma Bakanlığı'nın 2013 yatırım programına alındı. Amaç, metre altı çözünürlüklü elektro-optik uydu kameraları ve haberleşme sistemlerinde kullanılabilecek alt sistemlerin yurt içinde geliştirilmesi için altyapı kurmaktı. Bu çalışmalar, TÜBİTAK UZAY'ın daha önce BİLSAT-1, RASAT ve Göktürk-2 projelerinde edindiği deneyime dayanıyordu. TÜBİTAK destekli uydu projesi Ocak 2017'de başladı. Haziran 2020'de ısıl-yapısal yeterlilik modelinin montajı tamamlanarak titreşim testlerine geçildi, ardından uçuş modelinin montajı yapıldı. Sistem seviyesi testler, TUSAŞ'ın Ankara Kahramankazan'daki tesisinde gerçekleştirildi.

Uydu, 15 Nisan 2023'te ABD'deki Vandenberg üssünden SpaceX'in Falcon 9 roketiyle, birden fazla müşterinin yükünü taşıyan Transporter-7 göreviyle fırlatıldı. Aynı fırlatmada özel şirket Plan-S'in yer gözlem test uydusu Connecta T2.1 de yer alıyordu.

Teknik özellikler ve yerli alt sistemler

TÜBİTAK UZAY'ın paylaştığı verilere göre İMECE'nin temel özellikleri şöyle:

• Yörünge: Yaklaşık 680 kilometre irtifada Güneş eşzamanlı yörünge
• Kütle: Yaklaşık 700 kilogram (bazı kaynaklarda 800 kilogram olarak geçiyor)
• Çözünürlük: Pankromatik kanalda 0,99 metre, kırmızı-yeşil-mavi ve yakın kızılötesi kanallarda 3,96 metre
• Görüntü alanı: Tek karede yaklaşık 13,9 x 16,2 kilometre
• Tasarım ömrü: Beş yıl

Uydunun önemi, kamerası kadar alt sistemlerinden de geliyor. Kurumun listesine göre İMECE'de yerli olarak geliştirilen ekipmanlar arasında elektro-optik kamera, yıldız izler, Güneş algılayıcı, tepki tekeri ve arayüz ekipmanı, uçuş bilgisayarı, X bant verici ve anten, S bant alıcı-verici, küresel konum belirleme alıcısı, elektrikli itki motoru, güç kontrol ve dağıtım birimi ile veri sıkıştırma, kayıt ve biçimlendirme ekipmanı bulunuyor. İMECE, TÜBİTAK UZAY'ın alçak yörünge uyduları için geliştirdiği TstarL platformunun ilk uygulaması.

TUA'nın proje sayfası, İMECE kapsamında TÜBİTAK UZAY bünyesinde kurulması hedeflenen altyapıları da sıralıyor: hiperspektral uydu kamerası, elektro-optik uydu kamerası, haberleşme sistemi, yıldız izler, Güneş algılayıcı, tepki tekeri ve yeni nesil uçuş bilgisayarı. Yani proje, tek bir uydudan çok, sonraki uydularda tekrar kullanılabilecek bir ekipman ve üretim altyapısı kurmayı amaçlıyordu. TÜBİTAK UZAY'ın kazanımlar listesinde kızılötesi kamera da yer alıyor.

Karşılaştırma için: 2016'da fırlatılan Göktürk-1, yaklaşık 0,8 metre çözünürlüğe sahip ve İtalyan Telespazio'nun ana yükleniciliğinde üretilmişti. İMECE'nin 0,99 metrelik çözünürlüğü bu değerden daha düşük; ancak tasarım ve üretimin büyük bölümünün yurt içinde yapılması, projeyi önceki uydulardan ayırıyor.

Yörüngedeki performans

İMECE'nin yörüngedeki performansına dair en somut gösterge, uydunun askeri kullanıma alınması. Anadolu Ajansı'nın 2025'te duyurduğu habere göre İMECE, Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine alındı ve uydu sistemine "GÖKTÜRK-2B" adı verildi. Bu adım, uydunun deneme aşamasını geride bırakıp operasyonel bir sistem olarak kullanıldığını gösteriyor.

Öte yandan görüntü kalitesi, kamera kalibrasyonu ya da alt sistemlerin yörüngedeki arıza ve bozulma durumu gibi ayrıntılı teknik veriler TÜBİTAK UZAY'ın sayfalarında yer almıyor. Uydunun askeri envantere girmesi, görüntülerin sivil kullanıcılara ne ölçüde açık olacağı sorusunu da beraberinde getiriyor. Bu konuda TÜBİTAK UZAY'ın sayfalarında bir erişim politikası yer almıyor. Beş yıllık tasarım ömrü dikkate alındığında uydunun nominal görev süresi 2028'de doluyor; ancak uydular çoğu zaman tasarım ömürlerini aşarak çalışabiliyor. Nitekim TUA'nın proje sayfasında 2011'de fırlatılan RASAT ve 2012'de fırlatılan Göktürk-2 aktif olarak gösteriliyor. Milli Savunma Bakanlığı öncülüğünde TÜBİTAK UZAY ile TUSAŞ'ın yükleniciliğinde geliştirilen Göktürk-2 gibi İMECE de böylece askeri kullanıma geçmiş oldu.

İMECE'de kazanılan deneyim başka projelere de aktarıldı. TÜBİTAK UZAY, İMECE ve Türksat 6A'da geliştirilen uçuş bilgisayarı, haberleşme, güç, ısıl kontrol ve yönelim ekipmanlarındaki birikimin Türkiye'nin ilk Ay uzay aracının altyapısına temel oluşturduğunu belirtiyor.

Sırada İMECE-2 ve İMECE-3 var

TÜBİTAK UZAY, TstarL platformunu Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi Projesi (TUGEP) kapsamında geliştirmeyi sürdürüyor. Proje, birbiriyle entegre çalışacak İMECE-2 ve İMECE-3 uydularını kapsıyor. Kurumun sayfasındaki planlanan fırlatma tarihleri şöyle:

• İMECE-2: 2027'nin son çeyreği
• İMECE-3: 2028'in son çeyreği

İki uydunun askeri ve sivil ihtiyaçlara birlikte yanıt verecek çift kullanımlı bir yapıda olması planlanıyor. Hedeflenen kullanım alanları arasında haritacılık, hassas tarım, orman yönetimi, kentsel planlama, altyapı denetimi, deniz gözetimi ve afet yönetimi sayılıyor. Takvim tutarsa İMECE-2'nin fırlatılması, İMECE'nin nominal görev ömrünün sona ermesinden kısa süre önceye denk gelecek.