BİLSAT

BİLSAT (sonradan BİLSAT-1 olarak da anıldı), Türkiye'nin ilk yer gözlem uydusudur. TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY), uyduyu İngiltere'deki Surrey Satellite Technology (SSTL) ile yürütülen bir teknoloji transferi programı kapsamında geliştirdi. 129 kilogramlık mikro uydu 27 Eylül 2003'te Rusya'dan fırlatıldı ve Ağustos 2006'ya kadar görev yaptı.

BİLSAT'ın asıl değeri, Türkiye'de uydu yapabilen bir mühendis kuşağının yetişmesine zemin hazırlamasıdır. TÜBİTAK UZAY; yer istasyonu, temiz oda ve uydu tasarımı, üretimi ile işletimi konusundaki eğitimi bu projenin kazanımları arasında sayıyor.

Teknoloji transferi nasıl işledi?

İngiltere'nin RAL Space laboratuvarının görev kaydına göre BİLSAT projesi, SSTL ile TÜBİTAK UZAY arasında imzalanan bir anlaşma çerçevesinde Ağustos 2001'de başladı. Bu tür programlarda alıcı ülkenin mühendisleri, üretici firmanın tesislerinde uydunun tasarım ve üretim süreçlerinde bizzat çalışarak deneyim kazanır. BİLSAT aynı zamanda SSTL'nin öncülük ettiği Afet İzleme Takımuydusu'nun (Disaster Monitoring Constellation, DMC) bir üyesiydi. Adından da anlaşılacağı gibi bu takımuydu, farklı ülkelere ait küçük uydulardan oluşan ve afet izlemeye yönelik bir iş birliğiydi.

BİLSAT'ı yalnızca bir "satın alma" projesinden ayıran nokta, üzerinde Türk mühendislerin geliştirdiği yüklerin bulunmasıydı. TÜBİTAK UZAY'ın kayıtlarına göre ilk kez uzay tarihçesi kazanan millî ekipmanlar şunlardı:

• ÇOBAN (Çok Bantlı Kamera): Yeryüzünü farklı dalga boylarında görüntüleyen çok bantlı kamera.
• GEZGİN (Gerçek Zamanda Görüntü İşleyen): Uydunun çektiği görüntüleri yörüngede sıkıştıran işlemci kartı.

Çok bantlı bir kamera, aynı sahneyi kırmızı, yeşil, mavi ve yakın kızılötesi gibi farklı renk aralıklarında ayrı ayrı kaydeder. Sağlıklı bitki örtüsü yakın kızılötesinde güçlü yansıdığı için bu bantların karşılaştırılması tarım alanlarını, ormanları ve su yüzeylerini birbirinden ayırmayı kolaylaştırır. BİLSAT'ın tarım ve ormancılık izlemesine yönelik görev tanımı bu yüzden çok bantlı kamerayla doğrudan bağlantılıydı.

GEZGİN'in geliştirilmiş sürümü GEZGİN-2, sekiz yıl sonra RASAT'ta uçtu.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Yörünge yüksekliği	686 km (Güneş eş zamanlı)
Kütle	129 kg
Çözünürlük	12,6 m pankromatik, 26,7 m renkli (RGB)
Fırlatma	27 Eylül 2003
Görev sonu	Ağustos 2006

Bu çözünürlük bugünün ölçüleriyle düşük görünse de BİLSAT'ın hedefi ayrıntılı görüntü değil, geniş alanların izlenmesiydi. Tarım, ormancılık, su kaynakları, arazi kullanımı ve kentleşme gibi konularda bölgesel ölçekte değişimleri izlemek için bu düzey yeterliydi.

Fırlatma

BİLSAT, 27 Eylül 2003'te Rusya'nın Plesetsk Kozmodromu'ndan bir Kosmos-3M roketiyle fırlatıldı. Aynı uçuşta DMC takımuydusunun iki üyesi daha, Birleşik Krallık'ın UK-DMC'si ve Nijerya'nın NigeriaSat-1'i ile Güney Kore'nin STSat-1 uydusu da yörüngeye taşındı.

BİLSAT'tan bugüne

TÜBİTAK UZAY'ın kendi verileriyle karşılaştırıldığında, yirmi yılda hem uyduların büyüklüğü hem de görüntü keskinliği belirgin biçimde arttı:

Uydu	Fırlatma	Kütle	Pankromatik çözünürlük
BİLSAT	2003	129 kg	12,6 m
RASAT	2011	93 kg	7,5 m
Göktürk-2	2012	397 kg	2,5 m
İMECE	2023	yaklaşık 700 kg	metre altı

Görevin sonu ve mirası

TÜBİTAK UZAY'ın kayıtlarına göre BİLSAT Ağustos 2006'da emekliye ayrıldı. Uydu yaklaşık üç yıl çalıştı; ancak asıl kazanımı yörüngede geçirdiği süre değil, Türkiye'ye kazandırdığı altyapı ve insan kaynağı oldu. BİLSAT ekibinin birikimi önce RASAT'a, ardından Göktürk-2'ye, oradan da İMECE ve Türksat 6A'ya uzanan bir çizgide sürdü. TÜBİTAK'ın kendi ifadesiyle Türkiye'nin uzay yolculuğu 2003'te fırlatılan BİLSAT ile başladı.

Kısaca

• Türkiye'nin ilk yer gözlem uydusu; TÜBİTAK UZAY ile SSTL'nin teknoloji transferi programının ürünü.
• 27 Eylül 2003'te Plesetsk'ten Kosmos-3M roketiyle fırlatıldı.
• 129 kg kütle, 686 km yükseklik, 12,6 m pankromatik çözünürlük.
• Türk yapımı ÇOBAN kamerası ve GEZGİN görüntü işleme kartı ilk kez uzayda çalıştı.
• Ağustos 2006'da emekli oldu; Türk uydu mühendisliğinin temelini attı.

Türkiye'nin uydularını, astronotlarını, gözlemevlerini ve Ay görevini tek sayfada, zaman çizelgesiyle Türkiye'nin uzay programı maddemizde bulabilirsiniz.