Somali'deki uzay limanı ve sonda roketleri: uzaya bağımsız erişimde bilinenler

Milli Uzay Programı'nın on hedefinden biri, Türkiye'nin uydu ve uzay aracı fırlatma ihtiyacını kendi imkânlarıyla karşılaması ve bir uzay limanı kurmasıydı. Türkiye Uzay Ajansı (TUA), bu hedefi kritik teknolojilerin geliştirilmesi, fırlatma altyapısının kurulması ve ihtiyaç fazlası kapasiteyle uluslararası hizmet verilmesi olarak tanımlıyor. Ekim 2026 itibarıyla bu alanda birden fazla sonda roketi denemesi yapıldı ve Somali'de bir uzay limanı kurulduğu bildirildi. Buna karşılık Türkiye'nin uyduları hâlâ yabancı roketlerle fırlatılıyor; İMECE, Türksat 6A ve Temmuz 2026'da yörüngeye gönderilen atomik saat uydusu RAFS, SpaceX'in Falcon 9 roketleriyle uzaya çıktı.

Roketsan'ın sonda roketi denemeleri

Roketsan'ın kendi açıklamasına göre şirketin uzay çalışmaları 2012'de başladı. 2015'te Uzay Sistemleri ve İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi'nin teşkilat yapısı kuruldu. Bilimsel bir sonda roketiyle 2017'de ilk kez uzaya erişildi, 2018'deki uçuş testlerinde kademe ayırma ve atmosfer dışında kontrollü uçuş gibi teknolojiler denendi.

Savunma Sanayii Başkanlığı, 29 Ekim 2018'de Roketsan'ı Mikro Uydu Fırlatma Sistemi (MUFS) projesiyle görevlendirdi. Proje kapsamında dört sonda roketinin denemeleri 29 Ekim 2020'deki SR 0.1 uçuş testiyle tamamlandı. Şirkete göre bu denemelerde şu teknolojiler doğrulandı:

• İtki vektör kontrollü katı yakıtlı roket motoru
• İtki vektör kontrollü sıvı yakıtlı roket motoruyla uzayda çoklu ateşleme
• Uzay ortamında hassas yönelim kontrolü
• Yerli sensörler ve yerli konum belirleme alıcısıyla ataletsel navigasyon
• Uzayda kapsül ayırma

Uçuşlarda yıldız izler ve radyasyon ölçer gibi bilimsel yükler de taşındı. Roketsan, ayrıca 2020'de bir uydu fırlatma ve uzay sistemleri araştırma merkezi açtı; Türkiye hükümeti ise 2013'te şirketin ilk uydu fırlatma merkezini kurmasını onaylamıştı.

Hedefler ve takvim

TUA'nın proje sayfasına göre MUFS ile Türkiye'nin, dünyada sayılı ülkenin sahip olduğu uydu fırlatma, test etme ve üretme altyapısına ve fırlatma üssü kurma yeteneğine kavuşması amaçlanıyor. Roketsan'ın MUFS sayfasında iki somut hedef yer alıyor:

• Büyük sonda roketi: 100 kilogramlık yükü 300 kilometrenin üzerine çıkarabilecek, fırlatma aracı teknolojilerinin deneneceği bir platform; fırlatma hedefi 2023
• Mikro Uydu Fırlatma Aracı (MUFA): Yurt içinde kurulacak bir merkezden 100 kilogramlık yükü 400 kilometrelik dairesel yörüngeye yerleştirmesi; hedef 2026

Şirket ayrıca ilk kademesi yan motorlarla desteklenen, daha yüksek kapasiteli bir MUFA yapılandırması üzerinde çalıştığını belirtiyor. Şirket, 2026'dan itibaren uyduları yurt içinden fırlatabilen bir oyuncu olmayı hedeflediğini yazıyor. Ancak 2026'nın son çeyreğine girilirken incelenen resmi kaynaklarda büyük sonda roketinin ya da MUFA'nın uçtuğuna dair bir duyuru yer almıyor; yurt içindeki fırlatma merkezinin yeri ve durumu da MUFS sayfasında belirtilmiyor.

DeltaV'nin hibrit roketleri

Bu alandaki ikinci önemli aktör, Savunma Sanayii Başkanlığı iştiraki DeltaV Uzay Teknolojileri. İstanbul Pendik'teki teknoparkta faaliyet gösteren şirket, hibrit roket teknolojisine dayalı Sonda Roket Sistemi'ni (SORS) ve iki kademeli Hipersonik Test Platformu'nu (HİSTEP) geliştiriyor. Haziran 2025'te Savunma Sanayii Başkanlığı, DeltaV'nin iki kademeli hibrit roket sistemiyle yapılan testte 200 kilometrenin üzerinde irtifaya ulaşıldığını ve hibrit motorlarla erişilen irtifa rekorunun kırıldığını duyurdu. Rekor iddiası şirket ve kurum açıklamalarına dayanıyor; incelenen kaynaklar arasında bağımsız bir doğrulama yer almıyor.

DeltaV Genel Müdürü Dr. Mehmet Kahraman, Aralık 2025'te yaptığı açıklamada şirketin sıvı yakıtlı roket motorları geliştirmeye başladığını belirterek "Kendi fırlatma araçlarınız için de ilk yapmanız gereken şey kendi sıvı yakıtlı roket motor teknolojinizi geliştirmek" dedi. Bu ifade, yörünge fırlatmasına giden yolun hâlâ temel motor teknolojileri aşamasında olduğunu da gösteriyor.

Somali'deki uzay limanı

Uzay limanı başlığında en çok konuşulan proje Somali'de. İngiliz The Economist dergisi Şubat 2025'te Türkiye'nin Somali'de bir uzay limanı inşa ettiğini yazdı. TUA ise Haziran 2026'da Somali ve Katar'ın Ankara büyükelçileriyle "uzaya erişim ve uzay sistemleri" konulu bir değerlendirme toplantısı düzenlediğini duyurdu. Ancak tesisin tam yeri, maliyeti, hangi roketlere hizmet vereceği ve faaliyete geçiş takvimi gibi temel bilgiler TUA'nın sayfalarında yer almıyor.

Somali'nin seçilmesinin teknik bir mantığı var. Ekvatora yakın fırlatma noktaları, Dünya'nın dönüşünden roketlere daha fazla hız kazandırır ve doğuya yapılan fırlatmalar Hint Okyanusu üzerinden, yerleşim alanlarının üzerinden geçmeden yapılabilir. Türkiye'nin kendi topraklarından yapılacak yörünge fırlatmaları ise kapalı denizler ve komşu ülkeler nedeniyle dar güvenli koridorlarla sınırlı kalır. Öte yandan Somali'de 2009'dan bu yana süren iç savaş, tesisin güvenliği ve sürdürülebilirliği açısından ciddi bir risk unsuru olarak duruyor.

Özetle Türkiye, sonda roketleriyle uzay sınırını aşma ve bazı kritik teknolojileri doğrulama aşamasını geride bıraktı; ancak yerli bir roketle yörüngeye yük taşıma ve bunu kendi uzay limanından yapma hedefi, açıklanan takvimlerin gerisinde kalmış görünüyor.