TÜBİTAK UZAY'ın GEZGİN-1 mikro uydusu 2028'in son çeyreğinde fırlatılacak

TÜBİTAK UZAY'ın internet sitesindeki proje sayfasına göre enstitü, Türkiye'nin yeni nesil mikro uydusu GEZGİN-1'i 2028'in son çeyreğinde fırlatmayı planlıyor. Enstitü, kütlesi 75 kilogramın altında kalan mikro uydular için yerli imkânlarla geliştirdiği TstarC-100 platformunu GEZGİN-1 projesiyle hayata geçiriyor.

Sayfada projenin amacı, 75 kilogramın altındaki mikro uydular için yüksek performanslı bir uydu platformu geliştirmek ve bu platforma "uzay tarihçesi" kazandırmak olarak tanımlanıyor. Uzay tarihçesi, bir donanımın ya da yazılımın yörüngede gerçekten çalışmış olması demek; ticari ve millî uydu projelerinde parça seçerken en çok aranan kanıtlardan biri. TÜBİTAK UZAY, bunun sonunda millî uydu teknolojileri ile ticari uydu sistemleri altyapısının güçleneceğini söylüyor.

Uydu ne yapacak?

GEZGİN-1'in yüksek çözünürlüklü multispektral görüntüleme, yapay zekâ destekli görüntü işleme ve AIS verileriyle bütünleşme yeteneklerine sahip olacağı belirtiliyor. Multispektral kamera, görünür ışığın yanı sıra farklı dalga boylarını ayrı ayrı kaydeder; bitkilerin sağlığı gibi gözle seçilemeyen farklar bu sayede ölçülebilir. AIS (Otomatik Tanımlama Sistemi) ise gemilerin kimlik ve konum bilgilerini yayınladığı bir sistem; bu verinin görüntüyle birleştirilmesi, deniz trafiğinin izlenmesinde işe yarayabilir.

TÜBİTAK UZAY'ın tanımladığı faaliyet alanları şunlar:

• Hassas tarım ve bitki sağlığı izleme
• Tarımsal verimlilik analizi
• Haritacılık ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS)
• Arazi kullanımı ve değişim tespiti
• Çevresel izleme ve yönetim
• Deniz gözetimi ve gemi trafiği izleme
• Yapay zekâ destekli görüntü analizi

Sayfada uydunun, tarım, çevre ve denizcilik alanlarındaki ihtiyaçlara yanıt veren uydu tabanlı veri ve analiz altyapısıyla çalışacağı belirtiliyor.

Tstar ailesinde mikro uydu basamağı

TstarC-100, TÜBİTAK UZAY'ın Tstar uydu platformu ailesine eklenen mikro uydu sınıfı. Ailenin diğer üyeleri enstitünün sayfasında şöyle anlatılıyor:

• TstarL-100: Türkiye'nin ilk yerli alçak Dünya yörüngesi (LEO) platformu. RASAT (2011) ve GÖKTÜRK-2 (2012) uydularından edinilen yetkinlik temelinde geliştirildi ve 2023'te Türkiye'nin ilk metre altı çözünürlüklü yer gözlem uydusu İMECE'yi yörüngeye taşıdı. 150 kilograma kadar faydalı yük ve 3 kilovata kadar güç sağlıyor, hizmet ömrü beş yılı aşıyor.
• TstarG-100: İlk yerli yer eşzamanlı (GEO) platform. 2024'te TÜRKSAT 6A'nın fırlatılmasıyla görev almaya başladı; 10 kilovata kadar güç ve 15 yıllık hizmet ömrü sunuyor.
• TstarD-100: İlk derin uzay görev platformu. 300 kilograma kadar faydalı yük ve 2,6 kilovata kadar güç sağlıyor.

TstarC-100'ü bunlardan ayıran özellikler, sayfada yapay zekâ tabanlı görüntü işleme, yeşil yakıtlı itki sistemi ve yerli açılır güneş paneli olarak sıralanıyor. Yeşil yakıt, uydularda uzun süre kullanılan hidrazine göre genellikle daha az zehirli itici maddeleri anlatır; yerli açılır güneş paneli ise kütlesi sınırlı bir uydunun yeterli enerjiyi toplaması için kritik bir alt sistem. RASAT ve GÖKTÜRK-2 gibi projelerden elde edilen deneyimin yeni nesil mikro uydu teknolojilerine taşınacağı da aynı sayfada vurgulanıyor.

Henüz açıklanmayanlar

Proje sayfasında görüntü çözünürlüğü, yörünge, fırlatıcı, yurt içi ve yurt dışı ortaklar ya da bütçe bilgisi yer almıyor. Bu nedenle GEZGİN-1'in İMECE sınıfı bir kamerayla mı, daha mütevazı bir optikle mi geleceği şimdilik bilinmiyor. Yapay zekâ destekli görüntü işlemenin uydunun üzerinde mi yoksa yer istasyonunda mı yapılacağı da belirtilmiyor. 2028'in son çeyreği bir hedef tarih; fırlatma takvimleri program ve fırlatıcı durumuna göre kayabiliyor.

Türkiye'nin yakın dönem uydu takviminde GEZGİN-1 yalnız değil. Bakan Kacır'ın bütçe sunumunda aktardığı takvimde İMECE-2 için 2027, İMECE-3 için 2028 yılı verilmişti; o haberi ayrıca yazmıştık. İMECE'nin yörüngedeki ilk yıllarını ise bu yazıda ele aldık. Sıradaki soru, GEZGİN-1'in veri hizmetlerinin kimlere ve hangi koşullarla sunulacağı: Sayfa, uydu tabanlı veri ve analiz altyapısından söz ediyor, ayrıntıyı vermiyor.