Milli Uzay Programı 2026 bilançosu: tamamlananlar, gecikenler, belirsizler

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) tarafından hazırlanan Milli Uzay Programı, 9 Şubat 2021'de kamuoyuna on yıllık bir yol haritası olarak sunuldu. Aradan beş buçuk yılı aşkın süre geçti ve Ekim 2026 itibarıyla tablo karışık: İnsanlı uzay hedefi iki ayrı uçuşla karşılandı, ilk yerli haberleşme uydusu hizmete girdi. Buna karşılık programın en görünür hedefi olan Ay görevi ilk takvimin gerisinde kaldı; uzay limanı ve bağımsız fırlatma kabiliyeti ise henüz yörünge fırlatmasına dönüşmedi.

Programın on hedefi

13 Aralık 2018'de Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulan TUA'nın hazırladığı programda şu on stratejik hedef sıralandı:

• 2023'te Ay'a sert iniş, 2028'de yumuşak iniş
• Uydu üretimini tek çatı altında toplamak ve yerli uydu geliştirme programı yürütmek
• Bölgesel konumlama ve zamanlama sistemi kurmak
• Uzaya bağımsız erişim sağlamak ve uzay limanı kurmak
• Bir Türk vatandaşını bilimsel görevle uzaya göndermek
• Uzay havası üzerine araştırmalar yapmak
• Uzay nesnelerini yerden gözleme ve takip kabiliyetini artırmak
• Uzay sanayi ekosistemini geliştirmek
• Uzay farkındalığını artırmak ve insan kaynağı yetiştirmek
• Uzay Teknolojileri Geliştirme Bölgesi kurmak

Gerçekleşen hedefler

En net ilerleme insanlı uzay başlığında. Alper Gezeravcı, Axiom Space'in Ax-3 görevi kapsamında Ocak 2024'te Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) gitti ve TÜBİTAK UZAY'a göre 13 deney yürüttü. Aynı yılın Haziran ayında Tuva Cihangir Atasever, Virgin Galactic'in Galactic 07 uçuşuyla alt yörünge araştırma uçuşu yaptı. Bu iki görev, "bir Türk vatandaşının bilimsel görevle uzaya gönderilmesi" hedefini karşıladı. Her iki uçuşun da ticari hizmet sağlayıcıların araçlarıyla yapıldığını not etmek gerekir; Türkiye'nin kendi insanlı uzay aracı bulunmuyor.

Uydu tarafında, projesi 2014'te başlayan Türksat 6A Temmuz 2024'te fırlatıldı ve TÜBİTAK UZAY'ın açıklamasına göre 21 Nisan 2025'te hizmete alındı. Yer gözlem uydusu İMECE Nisan 2023'ten bu yana yörüngede. Bölgesel konumlama hedefine yönelik ilk somut adım ise 2026 yazında atıldı: TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü'nün geliştirdiği rubidyum atomik saati taşıyan RAFS uydusu, 7 Temmuz 2026'da SpaceX'in Transporter-17 göreviyle fırlatıldı. TUA, ilk güçlü telemetri sinyalinin 15 Temmuz'da alındığını ve saatin en az bir yıl boyunca yörüngede test edileceğini duyurdu. Ancak konumlama sisteminin kendisi, yani uydu takımı ve yer bölümü, henüz kurulmuş değil.

Uluslararası görünürlükte de hareketlilik var. Türkiye, 31 Ağustos 2026'da Washington'daki NASA genel merkezinde düzenlenen törenle Artemis Mutabakatı'nı imzalayan 71'inci ülke oldu. TUA Başkanı Yusuf Kıraç, Aralık 2025'te Bangkok'ta Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (APSCO) Konsey Başkanlığına seçildi. TUA'nın duyurusuna göre 77. Uluslararası Uzay Kongresi (IAC 2026) de 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya'da düzenleniyor.

Geciken ve belirsiz kalan başlıklar

Programın en çok dikkat çeken hedefi olan Ay'a sert iniş 2023 için planlanmıştı. Bugün itibarıyla Ay Uzay Aracı'nın üretim ve entegrasyonu tamamlandı; araç Eylül 2026'da çevresel testler için TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi'ne (USET) gönderildi. Fırlatma 2027'nin ilk yarısına hedefleniyor. Bu, ilk takvime göre yaklaşık dört yıllık bir kayma demek. 2028 için öngörülen yumuşak iniş de güncel kaynaklarda 2030'ların başına kaydırılmış görünüyor.

Uzaya bağımsız erişim hedefinde Roketsan'ın Mikro Uydu Fırlatma Sistemi (MUFS) projesi öne çıkıyor. Şirketin ürün sayfası, 100 kilogramlık yükü 400 kilometrelik dairesel yörüngeye taşıyacak aracın 2026'da yurt içindeki bir merkezden fırlatılmasını hedef olarak gösteriyor; ancak incelenen resmi kaynaklarda bu kapasitede bir yörünge fırlatmasının gerçekleştiğine dair bir duyuru yer almıyor. Somali'de inşa edildiği bildirilen uzay limanına ilişkin resmi teknik ayrıntılar da oldukça sınırlı.

Uydu üretiminin tek çatı altında toplanması ve Uzay Teknolojileri Geliştirme Bölgesi hedefleri için TUA ve TÜBİTAK UZAY'ın resmi sayfalarında somut bir yapılanma ya da takvim bilgisi bulunmuyor. Uydu geliştirme bugün TÜBİTAK UZAY, TUSAŞ ve Plan-S gibi özel şirketler arasında dağınık bir yapıda sürüyor. Uzay havası ve uzay nesnelerinin takibi başlıklarında kamuoyuna yansıyan çalışmalar ise ağırlıklı olarak APSCO bünyesindeki ortak gözlem projeleri gibi uluslararası katılımlarla sınırlı.

Sanayi ve insan kaynağı

Sanayi ekosistemi hedefi kapsamında TUA, Kasım 2024'te Milli Uzay Endüstrisi Komitesi (MUEK) toplantısını düzenledi. SAHA EXPO 2026'da savunma, uzay ve havacılık alanındaki KOBİ'lere yönelik bir finansman desteği protokolü imzalandı. Ajansın düzenlediği TUA Astro Hackathon'un ilk aşamasına Mart 2026'da 35 şehirde 4.942 kişi katıldı. Bu tür etkinlikler insan kaynağı hedefine hizmet ediyor; ne var ki TUA'nın sitesinde hedef bazında bütçe ve ilerleme göstergeleri yer almıyor. Bu durum, programın bağımsız olarak değerlendirilmesini zorlaştırıyor.

Programın kapsadığı on yıllık dönemin kalan kısmında üç gelişme belirleyici olacak:

• AYAP-1: 2027'deki fırlatmanın takvimde kalıp kalmayacağı ve aracın Ay yörüngesinde planlanan bilimsel çalışmaları tamamlayıp tamamlayamayacağı
• Fırlatma kabiliyeti: Yerli bir fırlatma aracının ilk yörünge denemesinin ne zaman yapılacağı
• Konumlama: RAFS atomik saatinin uzayda doğrulanması ve bunun bölgesel konumlama sistemi için somut bir takvime dönüşüp dönüşmeyeceği

Bu üç başlıktaki sonuçlar, 2021'de açıklanan iddialı takvimin ne ölçüde gerçekçi olduğunu da gösterecek.