Tuva Cihangir Atasever'in Galactic 07 uçuşu: üç dakikalık mikro yer çekiminde ne yapıldı?

Türkiye'nin ikinci astronotu Tuva Cihangir Atasever, 8 Haziran 2024'te Virgin Galactic'in Galactic 07 göreviyle alt yörünge uçuşu yaptı. Kısa süreli ama araştırma odaklı bu uçuş, Milli Uzay Programı'ndaki insanlı uzay hedefinin ikinci ayağıydı. Uçuş aynı zamanda Virgin Galactic'in uzay aracı VSS Unity'nin son seferi oldu. Aradan geçen iki yılı aşkın sürede şirket yeni nesil araçlarına yöneldi; Atasever'in deneylerinin ayrıntılı sonuçları ise henüz kapsamlı biçimde kamuoyuyla paylaşılmadı.

Atasever kimdir?

1992'de Ankara'da doğan Atasever, Bilkent Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği bölümünü bitirdi, yüksek lisansını ABD'de Kaliforniya Üniversitesi'nde tamamladı. Türkiye'ye döndükten sonra beş yıl boyunca Roketsan'da aviyonik mühendisi olarak çalıştı. 2022'de başlayan astronot seçim sürecinde Nisan 2023'te yedek astronot olarak açıklandı. Ax-3 görevinde Alper Gezeravcı'nın yedeği olarak eğitim aldı.

Ax-3'ün tamamlanmasının ardından Şubat 2024'te TUA Başkanı Yusuf Kıraç, Atasever'in Nisan 2024'ün ilk haftalarında uzaya gitmesinin planlandığını, yedi deney yapacağını ve yaklaşık 80 kilometrelik bir alt yörünge uçuşu gerçekleştireceğini açıkladı. Uçuş bu takvimde gerçekleşmedi. Atasever'in koltuğu, Virgin Galactic'in ortağı Axiom Space üzerinden ayarlandı; şirketin Mayıs 2024 duyurusunda bu koltuk, adı sonradan açıklanacak "Axiom Space bağlantılı bir araştırmacı astronot" için ayrılmış olarak gösterilmişti. Virgin Galactic, 1 Mayıs 2024'te Galactic 07 için uçuş penceresinin 8 Haziran'da açılacağını duyurdu. Şirketin açıklamasına göre bu duyuru, ABD Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA), Ocak 2024'teki Galactic 06 uçuşunda ana uçaktan kopan bir hizalama piminin incelemesine ilişkin raporu onaylamasının ardından geldi.

Uçuş nasıl gerçekleşti?

Galactic 07, ABD'nin New Mexico eyaletindeki Spaceport America'dan havalandı. Virgin Galactic sisteminde uzay aracı, VMS Eve adlı taşıyıcı uçağın altında belirli bir irtifaya çıkarılıp bırakılıyor, ardından kendi roket motorunu ateşliyor. TÜBİTAK UZAY'ın aktarımına göre taşıyıcı uçak yaklaşık 14 kilometreye yükseldi, VSS Unity hibrit yakıtlı roket motorunu ateşleyerek yaklaşık 90 kilometre irtifaya ulaştı. Uluslararası kayıtlarda tepe noktası 87,5 kilometre olarak geçiyor. Toplam uçuş yaklaşık 1 saat 10 dakika sürdü; Atasever'in deneylerini yürüttüğü serbest düşüş fazı yaklaşık 3 dakikaydı.

Bu irtifa ABD'nin kabul ettiği 80 kilometrelik uzay sınırının üzerinde, uluslararası alanda yaygın kullanılan 100 kilometrelik Kármán çizgisinin ise altında kalıyor. Bu nedenle uçuş, yörünge uçuşu değil alt yörünge uçuşu olarak sınıflandırılıyor.

Ekipte altı kişi vardı:

• Komutan: Nicola Pecile
• Pilot: Jameel Janjua
• Araştırmacı: Tuva Cihangir Atasever (Virgin Galactic'in astronot numaralandırmasında 027)
• Özel yolcular: Andy Sadhwani, Irving Pergament, Giorgio Manenti

Deneyler

Virgin Galactic'in uçuş sonrası açıklamasına göre Atasever, uçuş sırasında bizzat yürüttüğü üç deneyi taşıdı:

• Uzay uçuşuna ilişkin fizyolojik veri toplamak için beyin aktivitesini izleyen sensörlerle donatılmış özel bir başlık
• Radyasyon ölçümü için bir dozimetre
• Mikro yer çekiminde doğru insülin dozu verilip verilemeyeceğini sınamak için piyasada satılan iki insülin kalemi

Atasever ayrıca Türk araştırmacıların yerde yürüttüğü ve alt yörünge uçuşu sırasında vücutta meydana gelen fizyolojik değişiklikleri anlamaya yönelik dört araştırmaya katıldı. TÜBİTAK UZAY bu çalışmaların tamamını "yedi bilimsel deney" olarak tanımlıyor ve deneylerin başarıyla gerçekleştirildiğini belirtiyor. Aynı uçuşta NASA'nın Flight Opportunities programı desteğiyle, Purdue Üniversitesi'nin yakıt tanklarındaki çalkalanmayı inceleyen ve Kaliforniya Üniversitesi Berkeley'in yeni bir 3B baskı teknolojisini sınayan iki otonom deneyi de yer aldı.

Annesi Azerbaycan kökenli olan Atasever, uçuşa Türkiye ve Azerbaycan bayraklarını birlikte götürdü. Deneylerin bilimsel sonuçlarına ilişkin ayrıntılı bir değerlendirme, TÜBİTAK UZAY ve TUA'nın sayfalarında bugün itibarıyla yer almıyor. Yalnızca birkaç dakikalık mikro yer çekimi sunan alt yörünge uçuşları, ISS'teki haftalar süren deneylerle kıyaslandığında daha sınırlı veri sağlıyor.

Bugünkü tablo

Galactic 07, VSS Unity'nin son ticari uçuşu oldu. Şirkete göre Unity, bu uçuşla birlikte 12'si uzaya olmak üzere toplam 32 uçuş tamamladı; Galactic 07 aynı zamanda şirketin yedinci araştırma göreviydi. Atasever uçuş sonrası açıklamasında, Ax-3 ve Galactic 07'nin tamamlanmasının Türkiye'nin uzay çalışmaları için yalnızca bir başlangıç olduğunu söyledi. Virgin Galactic bu tarihten sonra kaynaklarını yeni nesil Delta sınıfı uzay araçlarına yönlendirdi ve bu araçların 2026'da ticari hizmete girmesini hedefledi. Kayıtlara göre 2026 itibarıyla uzaya ulaşan 12 Virgin Galactic uçuşunun tamamı VSS Unity ile yapıldı; yani Delta sınıfı henüz uzay uçuşu gerçekleştirmiş değil. Şirket 2026'da koltuk başına 750 bin dolarlık fiyatla yeniden rezervasyon almaya başladı.

Türkiye açısından görev, Ax-3 ile birlikte programın insanlı uzay hedefini kapatan ikinci adım oldu. 31 Ağustos 2026'daki Artemis Mutabakatı törenine ilişkin NASA açıklamasında da Atasever'in Galactic 07 kapsamında bilimsel ve fizyolojik deneyler yürüttüğü hatırlatıldı. Programın bundan sonraki insanlı uçuş planlarına dair bir takvim ise TUA ve TÜBİTAK UZAY'ın sayfalarında yer almıyor.