Antalya'daki IAC 2026'da ESA, ISS sonrası için Vast ile anlaştı

Dünyanın en büyük uzay buluşmalarından biri olan Uluslararası Astronotik Kongresi (IAC), 77. kez Antalya'da kapılarını açtı. 5-9 Ekim 2026 tarihleri arasında süren kongrenin ilk gününde Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) gündemini, Avrupa'nın uzaydaki yeteneklerini güçlendirme hedefi ve derinleşen uluslararası iş birlikleri belirledi. Günün en somut adımı ise ESA ile ABD'li ticari uzay istasyonu şirketi Vast arasında imzalanan mutabakat zaptı oldu.

Açılışta kimler vardı

Kongrenin açılışında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Uluslararası Astronotik Federasyonu (IAF) Başkanı Gabriella Arrigo, ESA Genel Direktörü Josef Aschbacher, NASA Başkan Yardımcısı Matt Anderson ve Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç yer aldı.

Aschbacher konuşmasında, hızla değişen uzay ortamında Avrupa'nın daha güçlü ve daha yetkin bir ortak olması gerektiğini vurguladı. Günün programında ayrıca bir bakanlar yuvarlak masası düzenlendi. Toplantıya Türkiye'yi temsilen Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır'ın yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri'nden Ahmad Belhoul Al Falasi, İspanya'dan Bilim Sekreteri Juan Cruz Cigudosa, Polonya'dan Ekonomik Kalkınma Sekreteri Michał Jaros ve Özbekistan'dan Dijital Teknolojiler Bakanı Sherzod Shermatov katıldı. ESA, kongre süresince 150 metrekarelik bir stantla da yer alıyor.

ESA ile Vast arasında ne imzalandı

ESA ile Vast arasındaki mutabakat zaptı, alçak Dünya yörüngesinde gelecekte yapılacak iş birliklerini güçlendirmeyi amaçlıyor. Anlaşmanın en dikkat çekici yanı, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) görev süresi sona erdikten sonra Avrupalı astronotlara uçuş olanakları sağlanmasını hedeflemesi.

ISS, 1998'den bu yana yörüngede bulunuyor ve ortak ajansların planlarına göre 2030 civarında emekliye ayrılacak. Avrupa'nın kendi insanlı uzay aracı ya da istasyonu bulunmadığından, ISS sonrası dönemde astronotlarını nasıl uzaya göndereceği ESA için kritik bir soru. Ticari istasyonlar bu boşluğu doldurmaya aday görülüyor.

Vast, 2021'de girişimci Jed McCaleb tarafından kuruldu; şirketin CEO'su Max Haot. Şirket, 2 Kasım 2025'te yaklaşık 500 kilogramlık Haven Demo adlı gösterim uydusunu fırlattı; uydu temel teknolojileri sınadıktan sonra 5 Şubat 2026'da kontrollü olarak atmosfere sokuldu. Şirket tek modüllü ticari istasyonu Haven-1'i Falcon 9 roketiyle yörüngeye taşımayı planlıyor. Daha büyük Haven-2 ise ISS'in halefi olarak tasarlanıyor.

Vast, Mart 2026'da aralarında Katar Yatırım Otoritesi ve Japon Mitsui & Co.'nun da bulunduğu yatırımcılardan 500 milyon dolarlık yeni finansman sağladı. Şirket, Haven-2'nin ilk modülünü 2028'de Falcon Heavy ile fırlatmayı ve NASA'nın ISS sonrası için ticari istasyonları desteklediği programda yer almayı hedefliyor. ESA ile imzalanan mutabakat zaptı bağlayıcı bir uçuş sözleşmesi değil; ancak Avrupa'nın ISS sonrası döneme hazırlığında ticari istasyonları ciddi bir seçenek olarak masaya koyduğunu gösteriyor.

Bugüne kadar Avrupalı astronotlar ISS'e ABD'nin uzay mekikleri, Rusya'nın Soyuz araçları ve son yıllarda SpaceX'in Dragon kapsülleriyle gitti. ESA, istasyonun Avrupa'ya ait Columbus laboratuvar modülünü işletiyor ve bu modül, Avrupalı bilim insanlarının yörüngedeki ana deney alanı. ISS'in emekliye ayrılmasıyla bu altyapının yerine neyin geçeceği, Avrupa'nın insanlı uzay programının geleceği açısından belirleyici olacak.

Roma'da kritik toplantı yaklaşıyor

ESA, Aralık ayında Roma'da yapılacak ara bakanlar toplantısı için de hazırlık yapıyor. Toplantıda üye ülkelerden, Avrupa'nın insanlı ve robotik keşif kapasitesini güçlendirecek kararlar alınması bekleniyor. ESA'nın bakanlar konseyi toplantıları, ajansın önümüzdeki yıllardaki bütçesini ve programlarını belirleyen en önemli karar süreçleri arasında yer alıyor.

Türkiye için anlamı

IAC, 1951'de kurulan Uluslararası Astronotik Federasyonu'nun her yıl farklı bir üye ülkede düzenlediği kongre. Uzay ajanslarının başkanlarını, şirket yöneticilerini, akademisyenleri ve öğrencileri bir araya getiren etkinlikte genel oturumlar, bilimsel sunumlar ve ikili görüşmeler yapılıyor. Kongrenin Antalya'da düzenlenmesi, Türkiye'nin uzay alanında son yıllarda attığı adımların uluslararası ölçekte görünür olması açısından önem taşıyor.

Türkiye Uzay Ajansı Aralık 2018'de kuruldu. Ocak 2024'te Alper Gezeravcı, Axiom Space'in Ax-3 göreviyle ISS'e giden ilk Türk astronot oldu; Haziran 2024'te ise Tuva Cihangir Atasever, Virgin Galactic'in yörünge altı uçuşuyla uzaya çıktı. Antalya'daki kongre, Türk kurumları ve şirketleri için ESA, NASA ve ticari uzay şirketleriyle doğrudan temas kurma fırsatı sunuyor.

Kısaca

• 77. Uluslararası Astronotik Kongresi 5-9 Ekim 2026'da Antalya'da yapılıyor.
• ESA ile Vast, ISS sonrası dönemde Avrupalı astronotların uçuş olanaklarını hedefleyen bir mutabakat zaptı imzaladı.
• Açılışta Erdoğan, Kacır, Aschbacher, NASA Başkan Yardımcısı Anderson ve TUA Başkanı Kıraç konuştu.
• ESA'nın Aralık'ta Roma'da yapılacak ara bakanlar toplantısında insanlı ve robotik keşif kararları masada olacak.