21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

SLS ile Saturn V karşılaştırması: Hangisi daha güçlü, hangisi daha çok taşır?

SLS kalkışta Saturn V'ten daha fazla itki verir, ama Saturn V alçak yörüngeye 140 tona karşı 95 ton taşırdı. Boyut, yük, maliyet ve uçuş sicilini yan yana inceliyoruz.

Konu
Roketler
Birinci
SLS
İkinci
Saturn V

SLS mi Saturn V mi daha güçlü? Cevap ölçüte göre değişir: kalkış itkisinde SLS (39 MN) Saturn V'i (yaklaşık 34,5 MN) geçer; ama alçak yörüngeye taşınan kütlede (95 ton karşı yaklaşık 140 ton) ve Ay'a giden yola sokulan yükte (27 ton+ karşı yaklaşık 43,5 ton) Saturn V hâlâ öndedir. Üstelik biri 2022'den beri uçan aktif bir roket, diğeri 1973'te emekli olmuş bir efsane; bu yüzden asıl fark, iki roketin hangi dönemde hangi şartlarla tasarlandığıdır.

Teknik özellikler yan yana

ÖzellikSLSSaturn V
DurumAktifEmekli
ÜreticiNASA (Boeing, Northrop Grumman, Aerojet Rocketdyne, ULA)NASA (Boeing, North American Aviation, Douglas, IBM, Rocketdyne)
ÜlkeABDABD
İlk uçuş20221967
Yükseklik98 m111 m
Kademe sayısı2 (iki katı yakıtlı yan iticiyle)3
Taşıma kapasitesi (LEO)95 ton (Block 1)yaklaşık 140 ton (üçüncü kademe ve kalan yakıt dahil)
Yeniden kullanımYok (tek kullanımlık; mekik donanımı yeniden kullanıldı)Yok (tek kullanımlık)

Boyut ve güç

Saturn V 111 metre boyundaydı (Apollo uzay aracı dahil) ve 10 metrelik gövde çapına sahipti; SLS ise 98 metredir, yani yaklaşık 13 metre daha kısadır. Kalkış kütlesi Saturn V'te görev yüküne göre 2.822-2.965 ton arasında değişirdi, SLS Block 1'in kalkış kütlesi yaklaşık 2.600 tondur.

Yapı farkı daha belirgin. Saturn V üç kademeliydi: birinci kademede beş F-1 motoru sıvı yakıtlı roket motoru olarak gazyağı ve sıvı oksijen yakar, ikinci kademede beş J-2, üçüncü kademede tek J-2 sıvı hidrojenle çalışırdı. SLS ise iki kademeli sayılır ve yanlarına iki adet beş bölümlü katı yakıtlı roket takılır. Ortadaki çekirdek kademe dört RS-25 motoruyla sıvı hidrojen ve sıvı oksijen yakar; tepedeki ICPS üst kademesi tek bir RL10 motoru taşır. Katı yakıtlı iticiler, kalkışın ilk iki dakikasında toplam itkinin yüzde 75'inden fazlasını sağlar. İşte SLS'in itki üstünlüğünün kaynağı budur; NASA kalkış itkisinin Saturn V'ten yaklaşık yüzde 15 fazla olduğunu belirtir.

İki roketin ortak yanı, üst kademelerde kütle başına en çok enerji veren sıvı hidrojenin kullanılmasıdır. Saturn V'in birinci kademesinde gazyağı seçilmişti, çünkü hacim başına daha fazla itki veriyordu; SLS ise aynı işi katı yakıtlı iticilerle yapar. Starship'in tasarım itkisi (yaklaşık 80,8 MN) ikisinden de yüksektir, ancak 11/2026 itibarıyla Starship hâlâ geliştirme aşamasındadır.

Taşıma kapasitesi

Saturn V alçak Dünya yörüngesine yaklaşık 140 ton çıkarabiliyordu. Bu rakam, üçüncü kademeyi (S-IVB) ve kalan yakıtı da içerdiğinden saf yük değil, yörüngeye çıkan toplam kütledir. SLS Block 1'in rakamı 95 tondur; iki değerin kapsamı tam olarak aynı olmayabileceğinden kıyası yaklaşık okumak gerekir. Her hâlükârda fark büyüktür ve alçak Dünya yörüngesi için Saturn V'in rekoru yarım yüzyıldır kırılmış değil.

Ay'a giden yörüngede fark benzer yöndedir. Saturn V yaklaşık 43,5 ton yükü Ay'a gönderirdi (bazı kaynaklar 48,6 ton verir); SLS Block 1 için bu değer 27 ton ve üzeridir. Bunun pratik sonucu şudur: Saturn V, Apollo komuta-servis modülünü ve Ay modülünü tek fırlatmada Ay yoluna sokabiliyordu. SLS ise Orion'u ve astronotları taşır; Ay yüzeyine inecek araç ayrı bir roketle fırlatılacak ve Blue Origin ile SpaceX gibi ticari firmalarca geliştiriliyor. Yerdurağan geçiş yörüngesi için iki roketin de doğrulanmış resmî bir rakamı olmadığından bu karşılaştırmada o değere yer vermiyoruz; ikisi de uydu fırlatıcısı olarak tasarlanmadı.

Yeniden kullanım ve maliyet

İki roket de tek kullanımlıktır: Saturn V'in birinci kademesi Atlas Okyanusu'na düşer, SLS'in çekirdek kademesi ve iticileri de denize gömülür. SLS'teki tek "yeniden kullanım", donanım mirasıdır; RS-25 motorları ve itici gövde segmentleri Uzay Mekiği programından devralındı. Yeniden kullanılabilir roketler ise bu iki dev için değil, Starship gibi yeni tasarımlar için geçerli bir hedef.

Maliyet kıyası dikkatle yapılmalı, çünkü rakamlar farklı yıllara ve farklı hesap yöntemlerine ait. SLS'in 2011'den 2025'e kadar geliştirilmesine NASA yaklaşık 31,5 milyar dolar harcadı. NASA fırlatma başına resmî bir maliyet açıklamıyor; NASA Genel Müfettişliği, ilk dört Artemis uçuşu için roketin üretim ve işletmesinin fırlatma başına 2,2 milyar dolar tuttuğunu (yer sistemleri ayrıca 568 milyon dolar) hesapladı. Saturn V için 1964-1973 arasında toplam yaklaşık 6,4 milyar dolar ödenek ayrıldı ve 1969-1971 yıllarında bir Apollo fırlatmasının maliyeti yaklaşık 185 milyon dolardı. Dolar değeri iki dönem arasında çok değiştiği için bu sayıları doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olur; yine de iki programın da pahalı olduğu ve SLS'in yoğun biçimde maliyet nedeniyle eleştirildiği açıktır.

SLS'in geleceği de belirsizliklerle dolu. NASA, daha güçlü Block 1B ve Block 2 sürümlerini 26 Şubat 2026'da plandan çıkarıp Block 1'i standartlaştıracağını açıkladı. ICPS üretimi sona erdiğinden, United Launch Alliance'ın Vulcan için geliştirdiği Centaur V kademesi de seçenekler arasında. Mekik döneminden kalan itici gövde parçalarının stoku ise yalnızca sekiz SLS uçuşuna yetiyor.

Uçuş geçmişi ve güvenilirlik

Saturn V, 9 Kasım 1967'den 14 Mayıs 1973'e kadar 13 kez fırlatıldı; 12 uçuş başarılı, biri (Apollo 6) kısmi başarısızlık sayılır. Apollo 1 yangınından sonra ertelenen ilk uçuşta üç kademe de çalışır durumda denenmişti. Onun on uçuşu insanlıydı; dokuzu Ay'a gitti, altısında iniş yapıldı ve 12 astronot Ay yüzeyinde yürüdü. Son Saturn V, Skylab istasyonunu yörüngeye taşıdı. Apollo 13'teki ikinci kademe motor kapanması NASA'nın değerlendirme raporunda başarısızlık değil "anomali" sayıldı. İki Saturn V (SA-514 ve SA-515) ise Apollo 19 ve 20 iptal edilince hiç uçmadı.

SLS'in sicili çok daha kısa: 11/2026 itibarıyla iki kez uçtu ve ikisi de başarılıydı. İlk uçuş, planlı tarih olan 2016 sonundan yaklaşık altı yıl sonra, 16 Kasım 2022'de insansız Artemis I ile gerçekleşti. 1 Nisan 2026'daki Artemis II ise ilk insanlı uçuştu: dört astronot Ay'ın çevresinde dolaşıp Dünya'dan 406.771 km uzaklaştı ve Apollo 13'ün insanlık mesafe rekorunu kırdı. İki örneklemden yüzde yüz başarı çıkarmak ise istatistiksel olarak anlamlı değil. SLS'in eleştirisi kaza yüzünden değil, gecikmeler ve maliyet yüzünden geliyor.

Hangi görevler için uygun?

Saturn V tek bir iş için yapıldı: insanları Ay'a götürmek. Apollo programının tamamını, yani Apollo 8'in ilk insanlı Ay yolculuğunu, Apollo 11'in ilk insanlı inişini ve Apollo 17'nin son Ay görevini o taşıdı. Programı tasarlayan ekipte Wernher von Braun gibi isimler vardı. Bugün kullanılabilir bir araç olmadığı için Saturn V pratikte bir ölçüt, bir tarihsel referanstır.

SLS ise Artemis programının omurgasıdır. NASA'nın planına göre Artemis III 2027'de Dünya yörüngesinde dört astronotlu ve yaklaşık 14 günlük bir test uçuşu olacak; Ay yüzeyine ilk inişin 2028 hedefiyle Artemis IV'te yapılması planlanıyor. SLS'in başlıca işi Orion'u ve astronotları derin uzaya göndermek; Kennedy Uzay Merkezi'ndeki 39B rampasından fırlatılan roket, uydu fırlatma sektöründe rekabet etmek için tasarlanmadı. Ay'a yolculukların geniş tarihi için Ay'a yolculuklar yazısına bakabilirsiniz.

Kısaca

  • İtki: SLS 39 MN ile Saturn V'in yaklaşık 34,5 MN'sini geçer.
  • Yük: Saturn V alçak yörüngeye yaklaşık 140 ton, Ay'a yaklaşık 43,5 ton taşırdı; SLS Block 1 için değerler 95 ton ve 27 ton+.
  • Yapı: Saturn V üç kademeli ve 111 m'ydi; SLS iki katı yakıtlı iticiyle desteklenen iki kademeli ve 98 m.
  • Sicil: Saturn V 13 uçuşta 12 başarı, 1 kısmi başarısızlık; SLS iki uçuşta iki başarı.
  • Yeniden kullanım: İkisi de tek kullanımlık; SLS yalnızca mekik donanımını miras aldı.

Sık sorulan sorular

SLS neden Saturn V kadar yük taşımıyor?

SLS'in hedefi, ABD Kongresi'nin 2010 tarihli yasasında alçak yörüngeye 70-100 ton taşıyan ve mümkün olduğunca mekik ile Ares donanımını kullanan bir sistemdi. Block 1'in 95 tonluk kapasitesi bu aralığın içinde kalıyor. Saturn V ise tek bir hedef, Ay'a giden Apollo takımı için bir kere sıfırdan tasarlanmıştı; bu yüzden iki roketin yük farkı bir mühendislik zayıflığından çok farklı tasarım şartlarından kaynaklanıyor.

Saturn V neden bir daha yapılmadı?

Apollo bütçesi kısıldığında sonraki Saturn V kullanımları iptal edildi; maliyet başlıca etkenlerden biriydi. Planlanan ikinci üretim serisi iptal edildi ve program 1973'te Skylab fırlatmasıyla kapandı. Aynı sınıftaki SLS ve Starship ayrı tasarımlardır; Saturn V'in devamı değildirler.

Hangisi insanları Ay'a götürdü?

Ay'a insan götüren Saturn V'tir: dokuz görevde 24 astronot Ay'a doğru yola çıktı ve 12 astronot Ay yüzeyinde yürüdü. SLS, Artemis II ile dört astronotu Ay'ın çevresinde dolaştırdı ama henüz inişe götürmedi; ilk iniş denemesi Artemis IV için 2028'e hedefleniyor.

Diğer karşılaştırmalarTümü →

🚀 RoketlerTümü →

  1. Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriMir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriGeliştiriliyor
  2. Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriCeres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  3. Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriKuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  4. Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  5. Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  6. Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriTerran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  7. Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriTianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  8. N1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriN1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriEmekli

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar