21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Vulcan Centaur ile Atlas V karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır?

Vulcan Centaur alçak yörüngeye 27.200 kg, Atlas V 18.850 kg taşır. İki ULA roketini güç, yük kapasitesi, uçuş geçmişi ve güvenilirlik açısından karşılaştırdık.

Konu
Roketler
Birinci
Vulcan Centaur
İkinci
Atlas V

Vulcan Centaur mu, Atlas V mi? Yük ve itki açısından Vulcan Centaur öndedir: altı katı yakıtlı iticiyle alçak yörüngeye 27.200 kg taşırken Atlas V en çok 18.850 kg taşır. Güvenilirlik kaydında ise Atlas V öndedir; 110 uçuşun 109'u tam başarılıdır, Vulcan'ın ise 11/2026 itibarıyla yalnızca dört uçuşu vardır ve ikisinde katı yakıtlı itici arızası yaşanmıştır. İkisini de United Launch Alliance (ULA) işletir ve ikisi de tek kullanımlıktır; Vulcan, Atlas V'in yerini almak için tasarlandığından bu daha çok rakip değil halef-selef karşılaştırmasıdır.

Teknik özellikler yan yana

ÖzellikVulcan CentaurAtlas V
DurumAktifAktif
ÜreticiUnited Launch Alliance (ULA)United Launch Alliance (ULA)
ÜlkeABDABD
İlk uçuş20242002
Yükseklik61,6 men çok 58,3 m
Kademe sayısı22
Taşıma kapasitesi (LEO)27.200 kg (6 katı yakıtlı iticiyle)6.770-18.850 kg (konfigürasyona göre)
Taşıma kapasitesi (GTO)14.500 kg (6 katı yakıtlı iticiyle)4.750-8.900 kg (konfigürasyona göre)
Yeniden kullanımYok (tek kullanımlık)Yok (tek kullanımlık)

Boyut ve güç

İki roket de iki kademelidir ve üst kademede hidrojenle çalışan Centaur kullanır. Vulcan, 61,6 m'lik kısa burun konisi sürümünde Atlas V'in en çok 58,3 m'lik boyunu birkaç metre geçer; uzun burun konisiyle 67,3 m'ye çıkar. Vulcan'ın gövde çapı 5,4 m, Atlas V'in birinci kademe çapı ise 3,81 m'dir.

Asıl fark birinci kademe motorlarındadır. Vulcan, Blue Origin yapımı iki BE-4 motoruyla kalkar; bu motorlar sıvılaştırılmış doğal gaz (metan) ve sıvı oksijen yakar ve toplamda yaklaşık 4.890 kN itki verir. Atlas V ise tek bir Rus yapımı RD-180 kullanır; rafine gazyağı ve sıvı oksijenle çalışan bu motor deniz seviyesinde yaklaşık 3.827 kN, vakumda yaklaşık 4.152 kN itki üretir. RD-180'in Rusya'ya bağımlılığı, Atlas V'in emekliye ayrılmasının ana nedenlerinden biridir; BE-4 ise Amerikan şirketi tarafından üretilir.

İkisi de gövdenin yanına katı yakıtlı iticiler takabilir. Vulcan'da sıfırdan altıya kadar GEM 63XL itici bulunur ve her biri yaklaşık 2.061 kN itki verir. Atlas V'de sayı sıfırdan beşe kadardır; her biri yaklaşık 1,27 MN ek itki verir. Vulcan'ın sürüm kodları (VC0, VC2, VC4, VC6) itici sayısını, Atlas V'in üç haneli kodları ise burun konisi çapını, itici sayısını ve Centaur'daki RL10 motoru sayısını gösterir. Vulcan'ın Centaur V üst kademesinde iki RL10C bulunur; Atlas V'in Centaur III kademesinde bir ya da iki RL10 olabilir.

Taşıma kapasitesi

Rakamlar ULA'nın açıkladığı aralıklardır ve itici sayısına göre değişir. Vulcan'ın alçak Dünya yörüngesine kapasitesi itici olmadan 10.800 kg, altı iticiyle 27.200 kg'dır. Yerdurağan geçiş yörüngesine ise 3.500 kg ile 14.500 kg arasında taşır. Atlas V'in alçak yörünge kapasitesi 6.770-18.850 kg, yerdurağan geçiş kapasitesi 4.750-8.900 kg'dır.

Yani en güçlü sürümler karşılaştırıldığında Vulcan, alçak yörüngede Atlas V'in yaklaşık 1,4 katı, yerdurağan geçiş yörüngesinde ise yaklaşık 1,6 katı yük taşır. Orta sürümlerde fark daralır: iki iticili Vulcan alçak yörüngeye 19.000 kg, dört iticili sürüm 24.600 kg taşır. Alçak yörüngede bu değer, Atlas V'in en güçlü hâlinin bile üzerindedir; yerdurağan geçişte ise iki iticili Vulcan (8.400 kg) Atlas V'in üst sınırının (8.900 kg) biraz altında kalır. İtici olmayan en hafif Vulcan'ın yerdurağan kapasitesi (3.500 kg) de Atlas V'in en hafif sürümünden (4.750 kg) düşüktür.

Kapasitelerin farklı referans yörüngelere göre verildiğini unutmamak gerekir; ISS'in eğimli yörüngesi gibi hedeflerde değerler biraz düşer ve farklı derlemelerde küçük sapmalar görülür. Bu nedenle rakamlar birebir ölçüm değil, üreticinin yayımladığı üst sınırlardır. Atlas V'in ayrıca New Horizons uçuşunda tek seferlik bir Star 48B üçüncü kademesi taşıdığını belirtmek gerekir; bu, olağan bir konfigürasyon değildir.

Yeniden kullanım ve maliyet

Bu başlıkta iki roket arasında fark yoktur: ikisi de yeniden kullanılabilir değildir. Birinci kademe okyanusa düşer; Centaur üst kademeleri ise görevine göre yörüngede kalır, atmosfere girer ya da Güneş çevresine geçer. Tek kullanımlık olmak, bu sınıfta Falcon 9 gibi birinci kademesini kurtarabilen rakiplere karşı ikisinin de ortak zayıf noktasıdır.

Maliyet konusunda dikkatli olmak gerekir. Fırlatma fiyatları sözleşmeye, konfigürasyona ve göreve göre değiştiği için iki roketin aynı tarihe ait, karşılaştırılabilir resmî fiyatlarını doğrulayamadık; bu yüzden burada rakam vermiyoruz. Teknik bakımdan söylenebilecek olan şudur: Vulcan'ın tasarım amacı, Atlas V ve Delta IV'ün yerini alırken daha geniş bir yük aralığını tek bir roketle karşılamaktır. Motor tarafında Rus motoruna bağımlılığın sona ermesi de programın tedarik riskini azaltır.

Uçuş geçmişi ve güvenilirlik

Atlas V ilk uçuşunu 21 Ağustos 2002'de yaptı ve 11/2026 itibarıyla 110 kez uçtu. Bunların 109'u tam başarılıdır; 2007'deki NROL-30 uçuşunda Centaur'daki sızdıran bir valf yüzünden ikinci yanma erken bitti ve uçuş kayıtlarda kısmi başarısızlık olarak geçti. 2016'daki Cygnus uçuşunda birinci kademe yaklaşık beş saniye erken kapandı, ancak Centaur kaybı telafi etti ve yük hedef yörüngeye ulaştı. Son Atlas V fırlatması 2 Temmuz 2026'da yapıldı.

Vulcan'ın geçmişi çok daha kısadır. İlk uçuşu 8 Ocak 2024'te yapıldı ve Astrobotic'in Peregrine Ay iniş aracını planlanan yörüngeye bıraktı; Peregrine'in sonradan Ay'a inememesi roketten değil, aracın kendi itki sisteminden kaynaklandı. 4 Ekim 2024'teki ikinci uçuşta katı yakıtlı iticilerden birinin lülesi koptu, ancak roket yine de hedef yörüngesine ulaştı. ABD Uzay Kuvvetleri, roketi 26 Mart 2025'te ulusal güvenlik fırlatmaları için sertifikalandırdı. Şubat 2026'daki USSF-87 uçuşunda iticilerden birinin lülesinde yeniden arıza çıktı; yük teslim edildi ama ulusal güvenlik fırlatmaları duraklatıldı. ULA, lüle tasarımı ve üretim süreçlerinde iyileştirme yaptığını açıkladı.

Sonuç olarak Vulcan dört uçuşta da yükünü hedefine ulaştırdı, ama iki katı yakıtlı itici arızası roketin güvenilirliğinin henüz oturmadığını gösteriyor. Atlas V'in kaydı ise yirmi yılı aşkın sürede ve yüzü aşkın uçuşta oluşmuş istatistiksel bir güvene sahip. Kaynak sayfamıza göre Vulcan'ın beşinci uçuşu 13 Kasım 2026 için planlanmıştı; roket bu uçuşta ilk kez altı iticiyle ve 40 Amazon Leo uydusuyla uçacaktı. Güncel durum için fırlatma takvimindeki kaydına bakılabilir.

Hangisi hangi görevler için uygun?

Atlas V artık yeni görev almıyor; ULA 2021'den beri yeni sipariş kabul etmiyor ve elde kalan son altı roket Boeing'in Starliner kapsülü için ayrılmış durumda. Roket, New Horizons, Curiosity ve Perseverance gibi NASA görevlerini, X-37B uzay uçağını ve 5 Haziran 2024'te iki NASA astronotunu Uluslararası Uzay İstasyonu'na götüren Starliner uçuşunu taşıdı. İnsanlı uçuş, Atlas V'i Vulcan'dan ayıran en belirgin geçmiş başarılardan biridir.

Vulcan ise geleceğin görevleri için konumlanıyor. Ana müşterileri ABD Uzay Kuvvetleri'nin ulusal güvenlik uyduları ve Amazon'un Leo internet takımyıldızıdır; Amazon, Vulcan ile toplam 38 fırlatma sözleşmesi yapmıştır. Sierra Space'in Dream Chaser kargo aracı da fırlatma listesinde yer alıyor. Ağır yükleri doğrudan yerdurağan yörüngeye ya da Ay'a giden yörüngeye bırakabilmesi, Centaur V'in yörüngede birden çok kez yeniden ateşlenebilmesi sayesindedir.

Basitçe söylersek: bugün yeni bir ağır yük için seçilebilecek roket Vulcan'dır, çünkü Atlas V'e yeni sipariş verilemez. Ama yalnızca geçmişin kanıtlanmış başarısına bakıldığında, bilimsel sondaların büyük kısmı Atlas V ile uçmuştur.

Kısaca

  • Vulcan Centaur alçak yörüngeye 27.200 kg'a kadar, Atlas V 18.850 kg'a kadar yük taşır; yerdurağan geçiş yörüngesinde bu değerler 14.500 kg ve 8.900 kg'dır.
  • İkisi de ULA roketidir, iki kademelidir ve tek kullanımlıktır; ayrım motorlardadır: Vulcan'da iki metanlı BE-4, Atlas V'te tek gazyağlı RD-180.
  • Atlas V 2002'den beri 110 kez uçtu ve yalnızca bir kısmi başarısızlığı var; Vulcan 2024'ten beri dört kez uçtu ve ikisinde katı yakıtlı itici arızası yaşadı.
  • Atlas V yeni sipariş almıyor ve kalan son altı roketi Starliner için ayrıldı; Vulcan onun yerini almak üzere tasarlandı.
  • Maliyet için doğrulanmış, karşılaştırılabilir bir resmî rakam bulunmadığından bu sayfada fiyat verilmedi.

Sık sorulan sorular

Vulcan Centaur Atlas V'ten daha mı güçlü?

Evet. Altı katı yakıtlı iticili Vulcan alçak yörüngeye 27.200 kg, Atlas V'in en güçlü sürümü ise 18.850 kg taşır. Vulcan ayrıca iki BE-4 motoruyla yaklaşık 4.890 kN itki verir. Ancak bu, güvenilirlik anlamına gelmez; Atlas V'in uçuş kaydı çok daha uzun ve temizdir.

Vulcan Atlas V'in yerini mi alıyor?

Evet. Vulcan, ULA'nın Atlas V ve Delta IV'ün yerine geçecek roketidir. Atlas V için 2021'den beri yeni sipariş alınmıyor; elde kalan son altı roket Starliner uçuşları için ayrıldı. Son Atlas V fırlatması 2 Temmuz 2026'da yapıldı.

Bu roketlerden biri yeniden kullanılabiliyor mu?

Hayır. Vulcan Centaur da Atlas V de tamamen tek kullanımlıktır; birinci kademeler okyanusa düşer ve üst kademeler geri döndürülmez. Birinci kademesini kurtaran roketler için Falcon 9 sayfasına bakabilirsiniz.

Diğer karşılaştırmalarTümü →

🚀 RoketlerTümü →

  1. Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriMir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriGeliştiriliyor
  2. Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriCeres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  3. Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriKuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  4. Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  5. Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  6. Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriTerran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  7. Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriTianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  8. N1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriN1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriEmekli

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar