United Launch Alliance (ULA)

United Launch Alliance (ULA), ABD merkezli bir fırlatma hizmeti şirketidir. Aralık 2006'da Lockheed Martin ile Boeing'in eşit ortaklığıyla kuruldu. Merkezi Colorado eyaletinin Centennial kentindedir. Şirket roketleri tasarlar, birleştirir ve fırlatır; motor ve katı yakıtlı iticiler gibi bileşenleri ise başka firmalardan tedarik eder. Başlıca müşterileri ABD Savunma Bakanlığı ve NASA'dır, ancak ticari müşterilere de hizmet verir.

Tarihçe

Boeing ve Lockheed Martin, 2 Mayıs 2005'te fırlatma faaliyetlerini ortak bir şirkette birleştireceklerini açıkladı. İki şirket uzun süre, ABD ordusunun fırlatma ihalelerinde Atlas ve Delta roketleriyle birbiriyle yarışmıştı; ancak bu rekabetin fırlatmaları kârsız hale getirdiğini savunuyorlardı. SpaceX birleşmeye tekel oluşturacağı gerekçesiyle itiraz etti, ancak ABD Federal Ticaret Komisyonu ulusal güvenlik açısından uzaya erişimin güvenceye alınmasını öncelikli görerek onay verdi.

ULA, kuruluşta Lockheed Martin'den Atlas V'i, Boeing'den ise Delta roket ailesini devraldı. Şirket 2014'te bu iki roket ailesinin yerini alacak Vulcan Centaur'un geliştirilmesine başladı. Aynı yıl üst yönetici olan Tory Bruno, şirketi Aralık 2025'teki beklenmedik istifasına kadar yönetti. 2023 sonunda ortakların şirketi satmak istediği haberleri çıktı, ancak 2025 itibarıyla satış gerçekleşmemişti.

Roketler, araçlar ve hizmetler

• Atlas V: İlk başarılı uçuşunu 2002'de yaptı. Ocak 2026 itibarıyla 106 görev tamamlamıştı ve kalan tüm uçuşları rezerve edilmişti; yeni sipariş kabul edilmiyor.
• Delta IV Heavy: Delta ailesinin en büyük üyesiydi ve ömrü boyunca 16 kez uçtu. Delta ailesi 2024 itibarıyla emekliye ayrıldı.
• Vulcan Centaur: ULA'nın yeni nesil ağır sınıf roketi. Birinci kademesinde Blue Origin yapımı BE-4 motorları kullanılır.

Atlas V, Boeing'in Starliner mürettebat kapsülü için insanlı uçuşa uygun hale getirildi; bu görevlerde yük kaplaması olmayan ve çift motorlu Centaur üst kademesi kullanan özel bir düzen tercih edilir.

Önemli görevler ve başarılar

• Atlas V, NASA'nın Landsat 9 uydusu gibi birçok bilim ve Dünya gözlem görevini fırlattı.
• Ekim 2023'te Amazon'un Kuiper internet takımyıldızının ilk iki prototip uydusunu yörüngeye taşıdı.
• Mayıs 2022'de Starliner'ın ikinci insansız test uçuşunu fırlattı; kapsül ISS'e ilk kez kenetlendi.
• Vulcan Centaur 8 Ocak 2024'teki ilk uçuşunda Astrobotic'in Peregrine Ay iniş aracını Ay yoluna gönderdi. 4 Ekim 2024'teki ikinci sertifikasyon uçuşuyla birlikte roket ulusal güvenlik görevleri için sertifika sürecini tamamladı.

Bugün ve gelecek planları

ULA'nın önünde büyük bir sipariş yükü var. Nisan 2025'te ABD Savunma Bakanlığı, 2025-2034 arasını kapsayan ve yaklaşık 80 ulusal güvenlik fırlatmasını içeren büyük alım çerçevesinde ULA'ya 19 görev için 5,3 milyar dolarlık sözleşme verdi. Amazon'un Kuiper projesi için de Atlas V'e 9, Vulcan'a 38 fırlatma rezerve edilmişti.

Ancak şirket fırlatma hızında zorlanıyor. 2025 ve 2026 için ayda yaklaşık iki fırlatma hedeflense de 2025'te yalnızca altı fırlatma yapılabildi: bir Vulcan Centaur ve beş Atlas V. Şirket, fırlatma sıklığını artırmak için Cape Canaveral'daki tesislerini genişletiyor; Kuiper uydularına ayrılmış ikinci bir dikey entegrasyon binası bunlardan biri.

ULA'nın önemini anlamak için ABD'nin "güvenceli uzay erişimi" ilkesine bakmak gerekir. ABD hükümeti, casus uyduları, erken uyarı uyduları ve GPS gibi kritik ulusal güvenlik yüklerini fırlatabilmek için en az iki farklı roket ailesine sahip olmayı ister. Böylece bir roket arıza yapıp yere çakılı kalırsa diğeri görevleri sürdürebilir. ULA, uzun yıllar boyunca bu ilkenin neredeyse tek dayanağı oldu; Atlas ve Delta'nın aynı şirket bünyesinde iki ayrı roket olarak tutulmasının nedeni de buydu.

SpaceX'in Falcon 9 ile pazara girmesi bu dengeyi değiştirdi. Ulusal güvenlik fırlatmaları artık ULA ile SpaceX arasında paylaştırılıyor ve Blue Origin gibi yeni oyuncular da sertifika almaya çalışıyor. ULA'nın tek kullanımlık roketleri yeniden kullanılabilir rakiplerine göre daha pahalı kalsa da şirket, çok yüksek başarı oranı ve hassas yörünge yerleştirme kabiliyetiyle öne çıkıyor. Şirket ayrıca SMART adlı bir sistemle roketlerinin motor bölümünü geri kazanıp kısmen yeniden kullanmanın yollarını araştırıyor.

ULA'nın ilk fırlatması, 14 Aralık 2006'da Kaliforniya'daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden bir Delta II roketiyle ABD Ulusal Keşif Ofisi'ne ait bir uydunun fırlatılması oldu.

Bilmeye değer

• ULA'nın kurulmasıyla ABD'nin iki köklü roket ailesi, Atlas ve Delta, aynı çatı altında birleşti.
• Vulcan Centaur'un BE-4 motorları, başka bir alanda rakip olan Blue Origin'den geliyor.
• ULA'nın merkezi Colorado'dadır, ancak fırlatmalar Florida'daki Cape Canaveral ve Kaliforniya'daki Vandenberg'den yapılır.
• Boeing ve Lockheed Martin, Vulcan geliştirme maliyetinin yaklaşık yüzde 75'ini karşıladı.