Artemis II

Artemis II, NASA önderliğindeki Artemis Programı'nın ilk insanlı uçuşudur. 1 Nisan 2026'da fırlatılan ve 11 Nisan 2026'da Pasifik Okyanusu'na inen görev, dört astronotu Ay'ın uzak yüzünün etrafından dolaştırıp Dünya'ya geri getirdi. Bu, 1972'deki Apollo 17'den bu yana alçak Dünya yörüngesinin ötesine yapılan ilk insanlı uçuş oldu. Aynı zamanda Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketinin ve Orion uzay aracının insan taşıdığı ilk görevdi; mürettebat kapsüllerine "Integrity" (Dürüstlük) adını verdi. Görev, Ay'a iniş yapılacak sonraki Artemis uçuşları için kritik bir prova niteliğindeydi ve başarıyla tamamlandı.

Görevin amacı

Artemis II'nin ana amacı, Orion'un sistemlerini, mürettebat operasyonlarını ve görev prosedürlerini gerçek derin uzay koşullarında doğrulamaktı. Yaşam destek sistemi, manuel kumanda kabiliyeti, haberleşme ve dönüşte ısı kalkanının davranışı en çok merak edilen başlıklardı. Görevin hedefleri 1968'deki Apollo 8'e, Ay'ın çevresinden motor ateşlemesi gerektirmeden dönen "serbest dönüş" yörüngesi ise 1970'teki Apollo 13'ünkine benziyordu.

Mürettebat dört kişiden oluşuyordu: komutan Reid Wiseman, pilot Victor Glover, görev uzmanı Christina Koch (üçü de NASA) ve Kanada Uzay Ajansı'ndan görev uzmanı Jeremy Hansen. Glover Ay'ın çevresine giden ilk siyahi astronot, Koch ilk kadın, Hansen ise ABD vatandaşı olmayan ilk kişi oldu.

Uzay aracı ve araçları

Görevde SLS Block 1 roketi kullanıldı. Çekirdek kademede dört RS-25 motoru, yanlarda ise iki katı yakıtlı yardımcı roket bulunuyordu. Orion, Lockheed Martin yapımı mürettebat modülü ile ESA adına Airbus'ın ürettiği Avrupa Servis Modülü'nden oluşuyordu. Servis modülünün AJ10 ana motoru görev boyunca yalnızca bir kez, Ay'a yönelme ateşlemesinde kullanıldı.

Uçuşta şu deneyler ve yükler de yer aldı:

• AVATAR: astronotların organlarını taklit eden doku modelleri; ilk kez Van Allen kuşaklarının ötesinde denendi.
• ARCHeR: astronotların uyku ve hareketlerini izleyen sağlık çalışması.
• O2O: lazerle haberleşme sistemi; Dünya'ya saniyede 260 megabite kadar veri gönderdi.
• Almanya, Arjantin, Güney Kore ve Suudi Arabistan'dan dört küp uydu.

Görev uzun bir gecikme sürecinin ardından uçtu. 2011'deki ilk planlamada fırlatma 2019-2021 arasına konmuştu; Artemis I'deki ısı kalkanı aşınması ve yaşam destek sistemindeki sorunların incelenmesi takvimi defalarca kaydırdı. Mart 2026'da üst kademedeki helyum akışı sorunu giderildikten sonra Uçuş Hazırlık İncelemesi'nde fırlatmaya onay verildi ve roket ikinci kez rampaya taşındı.

Yolculuk ve önemli anlar

• 3 Nisan 2023: Mürettebat açıklandı.
• 20 Ekim 2025: Roketin montajı Orion'un en üste yerleştirilmesiyle tamamlandı.
• 1 Nisan 2026, 22.35 UTC: Kennedy Uzay Merkezi 39B rampasından fırlatıldı.
• Uçuşun 1. günü: Orion yaklaşık 24 saatlik yüksek bir Dünya yörüngesine çıktı; Glover, ayrılan üst kademeyi hedef alarak yaklaşık 70 dakika manuel yaklaşma denemesi yaptı.
• 2. gün: 5 dakika 49 saniyelik ateşlemeyle Ay'a yönelindi.
• 6 Nisan 2026: Orion Ay'ın uzak yüzünden yaklaşık 6.545 kilometre geçti; Dünya'ya en uzak noktası 406.771 kilometre oldu. Ay'ın arkasında 40 dakikalık planlı iletişim kesintisi yaşandı, ardından mürettebat 57 dakikalık bir Güneş tutulması izledi.
• 7-10. günler: Dönüş yolunda küçük rota düzeltmeleri yapıldı; servis modülü atmosfere girişten önce ayrıldı.
• 11 Nisan 2026, 00.07 UTC: Kapsül San Diego açıklarında okyanusa indi ve ABD Donanması tarafından kurtarıldı.

Bilimsel sonuçlar

Artemis II, Apollo 13'ün 1970'te kurduğu 400.171 kilometrelik rekoru geçerek insanların Dünya'dan ulaştığı en uzak mesafeyi 406.771 kilometreye taşıdı. Görev aynı zamanda derin uzayda aynı anda bulunan en fazla insan rekorunu da kırdı.

Mühendislik açısından görev büyük ölçüde başarılı geçti. Orion'un yaşam destek sistemi dört kişiyle sınandı, astronotlar aracı hem altı hem üç serbestlik dereceli kipte manuel olarak yönetti. Servis modülünde küçük bir helyum sızıntısı görüldü; güvenliği etkilemese de sonraki görevlerdeki tasarım değişikliklerine veri sağladı. Görev, servis modülündeki yakıtın yarısından azını kullandı.

Artemis I'de ısı kalkanında görülen beklenmedik aşınma nedeniyle Artemis II'de "sekme" yerine daha dik ve doğrudan bir atmosfere giriş profili seçildi. Kapsül saatte yaklaşık 39.700 kilometre hızla atmosfere girdi ve mürettebat sağ salim kurtarıldı. Mürettebatın Ay'ın uzak yüzünde gözlemlediği iki adsız kraterin "Integrity" ve Wiseman'ın hayatını kaybeden eşinin anısına "Carroll" olarak adlandırılması önerildi.

Uçuşta küçük aksaklıklar da yaşandı. Üçüncü günde tuvaletin havalandırma hattında idrar donunca ekip ısıtıcıları açtı ve aracı Güneş'e çevirerek sorunu çözdü. Sekizinci gün planlanan bir manuel kumanda testi, mühendislerin helyum sızıntısını daha iyi inceleyebilmesi için iptal edildi.

Bilmeye değer

• Artemis II, 1975'teki Apollo-Soyuz'dan bu yana ABD Donanması'nın kurtardığı ilk insanlı NASA görevi oldu.
• Fırlatma, 2006'daki STS-116'dan bu yana 39B rampasından yapılan ilk insanlı fırlatmaydı.
• Mürettebat Ay'ın arkasındayken kısa bir mola verip Kanada'dan getirilen akçaağaç kurabiyelerini paylaştı.
• Uçuştaki küp uydulardan yalnızca Suudi Arabistan'ın SHAMS uydusu yörüngesini yükseltip görevini sürdürebildi.
• Görevin ardından Ay'a ilk iniş Artemis IV'e bırakıldı; Artemis III 2027'de Dünya yörüngesinde iniş araçlarıyla kenetlenme testleri yapacak.