21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Falcon 9 ile Soyuz karşılaştırması: Hangisi daha çok taşır, hangisi yeniden kullanılır?

Falcon 9 alçak yörüngeye 22.800 kg, Soyuz-2.1b 8.670 kg taşıyor; biri kademesini indirip yeniden uçuruyor, diğeri tek kullanımlık. Rakamlarla iki roketi karşılaştırdık.

Konu
Roketler
Birinci
Falcon 9
İkinci
Soyuz

Falcon 9 mu, Soyuz mu? İkisi de hizmette olan, insan taşıyabilen orta sınıf iki roket; ama farklı çağların ürünleri. Falcon 9 taşıma kapasitesinde, yeniden kullanım ve fırlatma sıklığında belirgin biçimde önde; alçak yörüngeye tek kullanımlık yapılandırmada 22.800 kilogram taşıyor, Soyuz-2.1b ise 8.670 kilogram. Soyuz ise 1966'dan beri uçan, sade ve sınanmış bir tasarımın temsilcisi; yeniden kullanılmıyor ama tarihin en köklü roket ailelerinden birinin sürdürücüsü. Hangisinin “daha iyi” olduğu, görevin ne istediğine bağlı.

Teknik özellikler yan yana

ÖzellikFalcon 9Soyuz
DurumAktifAktif
ÜreticiSpaceXRKTs Progress (Roskosmos)
ÜlkeABDRusya
İlk uçuş20101966
Yükseklik70 m46,3 m (Soyuz-2)
Kademe sayısı23 (isteğe bağlı Fregat ile 4)
Taşıma kapasitesi (LEO)22.800 kg (tek kullanımlık), 17.500 kg (iniş yaparak)8.670 kg (Soyuz-2.1b, Baykonur)
Taşıma kapasitesi (GTO)8.300 kg (tek kullanımlık), 5.500 kg (iniş yaparak)3.250 kg (Kourou'dan Soyuz-ST-B)
Yeniden kullanımBirinci kademe ve burun konisiYok (tek kullanımlık)

Karşılaştırmadaki Soyuz rakamları, aksi belirtilmedikçe güncel Soyuz-2 sürümlerine (çoğunlukla Soyuz-2.1b) aittir; Falcon 9 rakamları ise bugün uçan Block 5 sürümü içindir. “Soyuz” adı hem roketi hem de tepesindeki uzay aracını anlatır; burada yalnız roketi ele alıyoruz.

Boyut ve güç

Fiziksel fark ilk bakışta görülüyor. Falcon 9 yaklaşık 70 metre boyunda, 3,7 metre çapında ve kalkışta yaklaşık 549 ton. Soyuz-2.1b 46,3 metre boyunda ve yaklaşık 312 ton; yan iticiler dahil genişliği yaklaşık 10,3 metre. Yani Falcon 9 hem daha uzun hem de yaklaşık 1,8 kat daha ağır.

Mimari de farklı. Falcon 9 iki kademeli ve “dikey” bir roket: birinci kademede dokuz, ikinci kademede tek Merlin 1D motoru çalışıyor; ikisi de kerosen (RP-1) ve sıvı oksijen yakıyor. Birinci kademenin itkisi yaklaşık 7.600 kilonewton, ikinci kademe yaklaşık 934 kilonewton. Soyuz ise “paket” düzeninde: ortada çekirdek kademe, çevresinde dört yan itici var; üstte üçüncü kademe ve isteğe bağlı Fregat üst kademesi yer alıyor. Yan iticilerde RD-107A, çekirdekte RD-108A motoru çalışıyor, yakıt RG-1 gazyağı ve sıvı oksijen. Toplam kalkış itkisi yaklaşık 4,15 meganewton, yani Falcon 9'un birinci kademesinin kabaca yarısı kadar.

İki roketin de yakıtı kerosen-oksijen olduğu için ortak bir kökleri var; ayrıntıyı sıvı yakıtlı roket motoru sayfasında bulabilirsiniz. Kademe sayısı farkının nedeni ise roket denklemi ve aşama kavramlarıyla açıklanıyor: Soyuz'da yan iticiler atılıyor, Falcon 9'da birinci kademe. Soyuz, montaj binasında yatay birleştirilip rampaya yatay taşınan ve orada dikleştirilen bir roket; Falcon 9 ise rampada, kalkış öncesi motorları çalıştırılıp sistemleri doğrulanana kadar tutuluyor.

Taşıma kapasitesi

Taşıma kapasitesi, karşılaştırmanın en net farkı. Alçak Dünya yörüngesine Falcon 9 tek kullanımlıkken 22.800 kilogram, birinci kademe denizdeki insansız gemiye inecekse 17.500 kilogram taşıyor. Soyuz-2.1b ise Baykonur'dan, 51,6 derece eğimli yörünge için 8.670 kilogram taşıyor; Soyuz-2.1a için bu rakam 7.430 kilogram. Soyuz'un kapasitesi kaynaklara göre küçük farklarla verilir (örneğin bir veritabanında 8.200 kilogram); bu fark hesap koşullarından geliyor.

Yerdurağan geçiş yörüngesinde fark benzer. Falcon 9 tek kullanımlıkken 8.300 kilogram, iniş yaparken 5.500 kilogram taşıyor. Soyuz için kaynağımızdaki rakam 3.250 kilogram; ancak bu değer Avrupa Uzay Üssü Kourou'dan fırlatılan Soyuz-ST-B içindir. Kourou ekvatora yakın olduğu için roket Dünya'nın dönüş hızından daha çok yararlanır. Soyuz'un Kourou'dan 27 kez uçtuğu bu kullanım 2022'de sona erdi; dolayısıyla bu rakam bugün kullanılabilir bir hizmeti değil, tasarımın kapasitesini gösteriyor.

Kalkış kütlesine oranla bakınca da Falcon 9 öne çıkıyor: alçak yörünge yükü kalkış kütlesinin yaklaşık yüzde 4'ü kadarken, Soyuz-2.1b'de bu oran yaklaşık yüzde 3. Soyuz'un kutup yörüngesine (98 derece) taşıdığı yük 2.1b için 7.030 kilogram.

Yeniden kullanım ve maliyet

Asıl ayrım burada. Falcon 9'un birinci kademesi görevden sonra atmosferde ızgara kanatçıklarla yönlenip motorunu yeniden çalıştırarak dört bacağı üstünde dikey iniyor; iniş fırlatma alanındaki pistte ya da denizdeki insansız gemide yapılıyor. Burun konisinin yarıları da paraşütle denize inip toplanıyor. İkinci kademe ise her fırlatmada harcanıyor; yönetimin açıkladığına göre üretim maliyeti yaklaşık 12 milyon dolar. Soyuz tamamen tek kullanımlık: kademeler uçuş sırasında atılıyor, geri kazanma yok. Yeniden kullanılabilir roket yaklaşımının asıl örneği Falcon 9; Soyuz'un savunduğu değer ise basitlik ve sağlamlık.

Rakamlar yeniden kullanımın pratikte işlediğini gösteriyor. 7 Kasım 2026 itibarıyla SpaceX birinci kademeyi 670 denemede 659 kez başarıyla indirdi; aynı kademenin uçuş rekoru 37. İlk yeniden fırlatma Mart 2017'de yapılmıştı.

Maliyet tarafında Falcon 9'un liste fiyatı 2026 için 74 milyon dolar; 2024 tahminlerine göre bir fırlatmanın SpaceX için iç maliyeti 15-28 milyon dolar arasında. Soyuz için güncel, güvenilir ve tarihli bir fiyat kaynaklarımızda yok; bu yüzden bir rakam vermiyoruz. Soyuz'un maliyet avantajı yatay montaj gibi sade üretim ve işletme seçimlerinden geliyor, ama doğrudan fiyat karşılaştırması yapmak için eldeki veri yeterli değil. Roketi üreten SpaceX, geliştirmede NASA'nın 396 milyon dolarlık katkısının yanında kendi sermayesinden 450 milyon doları aştı.

Uçuş geçmişi ve güvenilirlik

Yaş farkı belirgin. Falcon 9 ilk kez 4 Haziran 2010'da uçtu ve 7 Kasım 2026 itibarıyla 701 fırlatma yaptı: 698'i tam başarılı, ikisi başarısız, biri kısmi başarı. Bu, yüzde 99,6'lık bir tam başarı oranı; bugünkü Block 5 sürümü için 645 uçuşun 644'ü, yani yüzde 99,8. Roketin yaşadığı başarısızlıklar arasında 2015'te CRS-7 ve Temmuz 2024'te sıvı oksijen sızıntısı yüzünden 20 Starlink uydusunun kaybedildiği görev var; ayrıca 2016'da fırlatma öncesi bir yer testinde bir roket yok oldu. Bu olay fırlatma sayılmadığı için başarısızlık sayısına girmiyor.

Soyuz'un soyağacı ise 1957'ye uzanıyor: R-7 füzesinin türevi 4 Ekim 1957'de Sputnik 1'i, 12 Nisan 1961'de de Vostok ile Yuri Gagarin'i taşıdı. İlk Soyuz roketi 28 Kasım 1966'da uçtu. Soyuz-U sürümü 1973-2017 arasında 786, Soyuz-FG ise 2001-2019 arasında 70 kez uçtu. Bugünkü Soyuz-2 ailesi, Kasım 2026 verisine göre 171 uçuş yaptı; 166'sı başarılı, dördü başarısız, biri kısmen başarısız. Bu yaklaşık yüzde 97'lik bir başarı oranı. Soyuz'un dayandığı R-7 ailesi ise 2.000'den fazla fırlatmaya ulaştı.

İki oranı doğrudan kıyaslarken dikkatli olmak gerek: Falcon 9'un örneklemi yaklaşık dört kat büyük, üstelik aynı tasarımın çok kısa sürede tekrarlanmasından oluşuyor; Soyuz-2'nin 171 uçuşu ise yaklaşık yirmi yıla yayılıyor ve ilk yıllardaki geliştirme dönemini de içeriyor. Soyuz'un geçmişindeki iki mürettebatlı olay kaçış sisteminin değerini gösterdi: 1983'te rampada patlayan Soyuz T-10a'da ve 2018'de yan itici arızası yaşayan Soyuz MS-10'da mürettebat sağ kurtuldu. Falcon 9'da ise yüksek fırlatma temposu, NASA'nın Havacılık Güvenliği Danışma Paneli'nin uyarısına konu oldu; 2024-2025'te birkaç anomali yaşandı ve bunların bazıları inişte ya da ikinci kademede ortaya çıktı.

Hangi görevler için uygun?

İnsanlı uçuş

İkisi de astronot taşıyor. Soyuz, 2011'de Uzay Mekiği emekli olduktan sonra Crew Dragon'un Mayıs 2020'deki ilk uçuşuna kadar Uluslararası Uzay İstasyonu'na insan taşıyabilen tek araçtı. Bugün de Soyuz MS mürettebatını taşıyor; 14 Temmuz 2026'da Soyuz MS-29 ABD'li Anil Menon ve iki Rus kozmonotu istasyona götürdü. Falcon 9 ise Crew Dragon ile 30 Mayıs 2020'den beri astronot taşıyor ve NASA tarafından bu iş için sertifikalandırıldı. Astronot ve kozmonot arasındaki farkı sözlük sayfasında okuyabilirsiniz.

Ticari uydu ve ortak yolculuk

Büyük ticari uydu, yerdurağan geçiş yörüngesi ve çok sayıda küçük uydu gerektiren işlerde Falcon 9 daha esnek. Transporter ortak yolculuk programıyla 24 Ocak 2021'de tek roketle 143 uydu fırlatıldı; Starlink takımyıldızı da bu roketle yörüngeye çıkıyor. Türkiye'nin uyduları da bu yoldan gitti: Türksat 5A, 5B ve Türksat 6A, İMECE yer gözlem uydusu ve Axiom Mission 3 ile Alper Gezeravcı. Soyuz için Türkiye'den bir yük doğrulayamadık.

İkmal, navigasyon ve hükümet yükleri

Soyuz-2, Progress yük gemilerini ISS'e taşıyor; Galileo, OneWeb ve çok sayıda Rus askeri ve bilimsel uydu da bu roketle uçtu. Fırlatmaların çoğu Baykonur, Pleseçk ve Vostoçni uzay üslerinden yapılıyor. Falcon 9 ise Cape Canaveral, Kennedy Uzay Merkezi ve Vandenberg rampalarından kalkıyor; bilimsel görevlerde TESS, Euclid ve DART gibi örnekleri var.

Avrupa'dan Soyuz fırlatması Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinden sonra sona erdi; bu yüzden Avrupa Galileo, OneWeb gibi yükleri artık başka araçlarla gönderiyor. Falcon 9'un Avrupalı rakibiyle karşılaştırması için Falcon 9 ile Ariane 6 sayfasına da bakabilirsiniz.

Kısaca

  • Güç: Falcon 9 alçak yörüngeye 22.800 kg (iniş yaparken 17.500 kg), Soyuz-2.1b 8.670 kg taşıyor; Falcon 9 yaklaşık 2,6 kat önde.
  • Yeniden kullanım: Falcon 9'un birinci kademesi 670 denemede 659 kez indi ve rekor 37 uçuş; Soyuz tamamen tek kullanımlık.
  • Yaş: Soyuz'un ilk uçuşu 1966'da, Falcon 9'unki 2010'da; Soyuz-2 ailesi 171, Falcon 9 701 fırlatma yaptı.
  • Güvenilirlik: Falcon 9'da tam başarı yüzde 99,6, Soyuz-2'de yaklaşık yüzde 97; örneklem büyüklükleri çok farklı.
  • İnsanlı uçuş: İkisi de astronot taşıyor; Soyuz Rus ve ISS mürettebatı için, Falcon 9 ise Crew Dragon ile uçuyor.

Sık sorulan sorular

Falcon 9 mu Soyuz mu daha çok yük taşır?

Falcon 9. Alçak Dünya yörüngesine tek kullanımlıkken 22.800 kilogram, Soyuz-2.1b ise Baykonur'dan 8.670 kilogram taşıyor. Yerdurağan geçiş yörüngesinde de Falcon 9 tek kullanımlıkken 8.300 kilogram taşırken Soyuz için bilinen rakam Kourou'dan fırlatılan Soyuz-ST-B'nin 3.250 kilogramıdır.

Soyuz yeniden kullanılabilir mi?

Hayır. Soyuz'un tüm kademeleri uçuş sırasında atılır ve geri kazanılmaz. Falcon 9'un birinci kademesi ise dikey inip yeniden uçabilir; ikinci kademe her fırlatmada harcanır.

Soyuz mu Falcon 9 mu daha güvenilir?

Rakamlara göre Falcon 9'un tam başarı oranı yüzde 99,6 (701 fırlatmanın 698'i), Soyuz-2'nin yaklaşık yüzde 97 (171 fırlatmanın 166'sı). Ancak örneklemler ve geliştirme dönemleri farklı olduğu için bu oranlar doğrudan kıyaslanmamalıdır; ikisi de insan taşıyor.

Diğer karşılaştırmalarTümü →

🚀 RoketlerTümü →

  1. Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriMir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriGeliştiriliyor
  2. Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriCeres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  3. Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriKuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  4. Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  5. Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  6. Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriTerran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  7. Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriTianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  8. N1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriN1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriEmekli

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar