Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri
Space Pioneer'ın yeniden kullanılabilir tasarlanan büyük roketi Tianlong-3, 3 Nisan 2026'daki ilk uçuşunda başarısız oldu; 17 tonluk alçak yörünge kapasitesi henüz bir hedef.
- Durum
- Geliştiriliyor
- Üretici
- Space Pioneer (Tianbing Technology)
- Ülke
- Çin
- İlk uçuş
- 2026 (başarısız)
- Yükseklik
- 71 m
- Kademe
- 2
- Alçak yörüngeye yük
- 17.000 kg (tasarım hedefi)
- Yeniden kullanım
- Birinci kademe (tasarım hedefi; ilk uçuşta kurtarma planlanmadı)
Tianlong-3 (Çince 天龙三号, "Gök Ejderhası 3"), Çinli özel şirket Space Pioneer'ın (Tianbing Technology) geliştirdiği, iki kademeli, sıvı yakıtlı ve birinci kademesi yeniden kullanılacak şekilde tasarlanan büyük bir fırlatma roketidir. Hedefi, alçak Dünya yörüngesine yaklaşık 17 ton yük taşımaktır. Roket henüz operasyonel hâle gelmedi: 3 Nisan 2026'daki ilk uçuşu başarısız oldu ve 11/2026 itibarıyla ikinci uçuşa dair doğrulanmış bir kayıt yok.
Bu yüzden Tianlong-3'ün sayfası "ne kadar yük taşıdı" değil, "ne taşımayı hedefliyor ve nerede takıldı" sorularına cevap verir. Şirketin açıkladığı hedefler ile gerçekleşen uçuşları ayrı ayrı veriyoruz. Roket, kerosen ve sıvı oksijen yakan dokuz motorlu bir birinci kademeyle Falcon 9 sınıfına rakip olarak tasarlanıyor; Çin'de yeniden kullanılabilir roket geliştiren başka özel şirketler de var.
Nasıl çalışır?
Tianlong-3 iki kademeli bir roket. Birinci kademede dokuz TH-12 motoru çalışır; ikinci kademede tek bir vakum için en iyilenmiş TH-12V motoru bulunur. Motorlar sıvı yakıtlıdır ve yakıt olarak kerosen, yükseltgen olarak sıvı oksijen kullanır. Katı yakıtlı bir motordan farklı olarak sıvı motor, yakıtın pompalarla yanma odasına taşınmasıyla çalışır; bu sayede itki kısılabilir ve motor gerektiğinde yeniden ateşlenebilir. Yayımlanan değere göre TH-12 motoru yüzde 40-110 aralığında kısılabilir.
Motor değerleri kaynaklara göre farklıdır; bu yüzden tek bir sayı yerine aralık veriyoruz. Birinci kademenin toplam kalkış itkisi İngilizce kaynaklarda yaklaşık 8 meganewton (yaklaşık 820 ton-kuvvet) olarak veriliyor; motor başına deniz seviyesi itkisi için başka kaynaklarda 900 kN ile 1.090 kN arasında değerler yayımlandı. Özgül itki ise deniz seviyesinde yaklaşık 285, boşlukta yaklaşık 335 saniye olarak veriliyor. Bu değerler, kerosen ve oksijen yakan modern roket motorları için olağan düzeydedir; Falcon 9'un Merlin motorlarıyla aynı yakıt çiftidir.
Kademeli yapının nedeni roket denklemidir: yakıtı biten kademeyi atarak kalan kütleyi hızlandırmak, tüm tankları yörüngeye kadar taşımaktan daha verimlidir. Birinci kademe yüksek irtifada ayrılır, ikinci kademe yükü alçak Dünya yörüngesine ya da Güneş eşzamanlı yörüngeye çıkarır. Standart yük koruma kaplaması kaynaklara göre 4,2 m çapında ve 12 m yüksekliktedir; daha geniş bir kaplama (5,2 m × 14 m) de planlanıyor.
Birinci kademe, hedeflenen tasarımda, yakıtı bitince atmosfere dönüp dikey inişle kurtarılacak. Bu tasarımın kısmen yeniden kullanılabilir bir roketle uyumlu olması için motorların kısılabilmesi ve birkaç kez ateşlenebilmesi gerekir; TH-12'nin kısılabilir tasarımı bu yüzden önemlidir. İlk uçuşta kurtarma planlanmadı; kaynaklara göre ilk uçuş partisindeki roketlerde kurtarma donanımı bulunmuyordu. Kurtarma için yakıtın bir kısmının ayrılması gerektiğinden, kurtarılan sürümün taşıyabileceği yük kütlesi genellikle tek kullanımlık sürüme göre düşer; Tianlong-3 için bu iki değer ayrı yayımlanmadı.
Teknik özellikler
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Üretici | Space Pioneer / Tianbing Technology (Çin) |
| Yükseklik | yaklaşık 71 m (kaynaklara göre 71-72 m) |
| Çap | 3,8 m |
| Kalkış kütlesi | yaklaşık 590 ton |
| Kademe | 2 |
| Birinci kademe motoru | 9 × TH-12 (kerosen / sıvı oksijen) |
| İkinci kademe motoru | 1 × TH-12V (kerosen / sıvı oksijen, vakum sürümü) |
| Birinci kademe toplam itkisi | yaklaşık 8 MN (kaynaklara göre 8-10 MN) |
| Alçak yörüngeye yük (tasarım hedefi) | 17.000 kg |
| Güneş eşzamanlı yörüngeye yük (tasarım hedefi) | yaklaşık 14.000 kg (kaynaklarda 10.000-17.000 kg arası) |
| Yük koruma kaplaması | 4,2 m çap × 12 m yükseklik (standart) |
| Fırlatma yerleri | Jiuquan; Wenchang Ticari Uzay Limanı (LC-2) planlandı |
| Yeniden kullanım | Birinci kademe (tasarım hedefi; ilk uçuşta kurtarılmadı) |
Tablodaki yük kapasiteleri, şirketin ve yayımlanan kaynakların tasarım hedefleridir; bu kapasiteler uçuşta henüz gösterilmedi. Çince bir kaynak alçak yörünge için 17-22 ton, Güneş eşzamanlı yörünge için 10-17 ton gibi daha geniş aralıklar veriyor; biz en çok kaynakta tutarlı olan 17 ton alçak yörünge değerini kullandık. Yerdurağan geçiş yörüngesine yük için doğrulanmış bir rakam bulamadığımız için o satırı koymadık.
Uçuş geçmişi
Space Pioneer 2019'da, LandSpace'in eski teknik direktörü Kang Yonglai tarafından kuruldu. Şirket, ilk roketi Tianlong-2 ile 2 Nisan 2023'te ilk uçuşunda yörüngeye ulaştı ve Çin'de kerosen-oksijen yakıtlı bir roketle yörüngeye çıkan ilk özel şirket oldu. Tianlong-3 ise aynı şirketin çok daha büyük roketidir. TH-12 motoru 24 Temmuz 2023'te tam süreli ateşleme testini tamamladı.
30 Haziran 2024'te (bazı kaynaklarda 29 Haziran) Henan'ın Gongyi kentindeki bir test alanında birinci kademe ateşleme testi sırasında bağlantı noktasından koptu ve istemeden havalandı; yaklaşık 1,5 km ötede düşüp patladı, can kaybı olmadı. Kaynaklar, test standının 600 ton-kuvvet için tasarlandığını, dokuz motorlu kademenin yaklaşık 200 ton yakıt kalmışken yaklaşık 820 ton-kuvvet ürettiğini aktarıyor; Çince kaynaklar nedeni, gövde kuyruk bölümü ile test platformu arasındaki bağlantının yapısal zayıflığı olarak veriyor. Aktarıldığına göre şirket 127 düzeltici önlem aldı ve 15 Eylül 2025'te ilk uçuş için hazırlanan birinci kademe başarılı bir motor ateşleme testinden geçti.
İlk yörünge uçuşu 3 Nisan 2026'da, 04:17 UTC'de Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'nden yapıldı. Roket kalkıştan kısa süre sonra bir arıza yaşadı ve görev başarısız oldu; Reuters'ın aktardığına göre şirketin kendisi başarısızlığı duyurdu. Çince kaynaklara göre şirket, Eylül 2026'da açıkladığı inceleme bulgusunda, roketin tabanında beklenmedik biçimde sıvı oksijen birikmesinin türbin egzozuyla karıştığını, bunun istem dışı bir yanmaya ve yapısal hasara, ardından birinci kademe motorlarının peş peşe kapanmasına yol açtığını bildirdi.
Statik ateşleme testi, roketin yerde bağlıyken motorlarını çalıştırıp itkiyi ve sistemleri denemesidir. 2024 kazası, test standının roketin gerçek itkisine yetmediğini gösterdi: stand 600 ton-kuvvete göre yapılmıştı, kademe ise 820 ton-kuvvete ulaştı. Kazadan sonra ilk uçuşa hazırlanan birinci kademenin Eylül 2025'teki testi, şirketin ilk uçuş takvimini yeniden açan adım oldu; yine de ilk uçuş, şirketin açıkladığı Kasım-Aralık 2025 hedefinden sonra ancak Nisan 2026'da yapılabildi.
Başarı oranı
- Tianlong-3: 11/2026 itibarıyla 1 uçuş denemesi, 0 başarı, 1 başarısızlık (3 Nisan 2026).
- İkinci uçuş: Çince bir kaynak, şirketin 2026'nın dördüncü çeyreğini hedeflediğini aktarıyor; bu bir hedeftir, gerçekleşme değil. Bu yazı hazırlanırken ikinci uçuşun yapıldığına dair doğrulanmış bir kayıt bulamadık.
Tek uçuşluk bir kayıttan güvenilirlik oranı çıkarılamaz. Yeni bir büyük roketin ilk uçuşunda başarısız olması sektörde yaygındır; asıl ölçü, bulunan nedenlerin giderilip sonraki uçuşlarda tekrar edilmemesidir.
Yeniden kullanım
Space Pioneer'ın duyurduğu tasarımda birinci kademe, otonom dikey inişle kurtarılacak ve yayımlanan değere göre en fazla 10 kez yeniden kullanılabilecek. Bunlar tasarım hedefleridir: roketin hiçbir kademesi bugüne kadar kurtarılmadı, ilk uçuşta da kurtarma denenmedi. Çin'de bu sınıfta kurtarma ve yeniden kullanım hedefleyen başka şirketler de var; Tianlong-3'ün gerçek performansı, ancak kurtarma uçuşları yapıldığında Falcon 9 ile kıyaslanabilir.
Taşıdığı önemli görevler
Tianlong-3 henüz bir operasyonel görev taşımadı. İlk uçuşunda bir gösteri yükü vardı; yükün adı kaynaklarda farklı geçiyor ve yörüngeye çıkamadığı için buradaki kaydın önemi sınırlıdır. 17 tonluk hedef kapasite, büyük uyduları ve takımuydu gruplarını tek uçuşta taşımaya uygun bir sınıfa denk gelir; ancak bu henüz uçuşla gösterilmedi. Çin'in diğer özel ve devlet roketlerinin güncel fırlatmalarını, örneğin Zhuque-2E fırlatma kaydını, sitedeki fırlatma takviminden izleyebilirsiniz.
Benzer roketlerle karşılaştırma
Tianlong-3'ün tasarım hedefi olan 17 ton alçak yörünge kapasitesi, onu orta-ağır sınıfa yerleştirir. Aynı sınıfta Avrupa'nın Ariane 6 ve Amerika'nın Vulcan Centaur roketleri de bulunur; ikisinin kapasitesi seçilen konfigürasyona göre geniş bir aralıkta değişir ve ayrıntılar kendi sayfalarındadır. Çin'in devlet roketlerinden Uzun Yürüyüş 5 ise daha büyük bir ağır sınıf roketidir. Farkı yaratan, Tianlong-3'ün özel bir şirket tarafından, birinci kademesi yeniden kullanılmak üzere ve Falcon 9'un yakıt çiftiyle tasarlanmış olmasıdır; fakat Falcon 9'un uzun uçuş geçmişine kıyasla Tianlong-3'ün tek denemesi vardır.
Sık sorulan sorular
Tianlong-3 kaç kez uçtu?
11/2026 itibarıyla bir kez denendi: 3 Nisan 2026'daki ilk uçuş, kalkıştan kısa süre sonra bir arızayla sona erdi ve yük yörüngeye çıkmadı.
Ne kadar yük taşır?
Tasarım hedefi, alçak yörüngeye yaklaşık 17 ton ve Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 14 tondur. Bu kapasiteler henüz uçuşta gösterilmedi.
Yeniden kullanılabilir mi?
Tasarımda birinci kademenin dikey inişle kurtarılıp en fazla 10 kez kullanılması hedefleniyor. İlk uçuşta kurtarma planlanmadı ve bugüne kadar kurtarma gerçekleşmedi.
Türkiye'den bir yük taşıdı mı?
Hayır; roket hiçbir yükü yörüngeye ulaştırmadı. Türkiye'nin roket çalışmaları için Türkiye'de roket var mı? sayfasına bakabilirsiniz.
Diğer roketlerTümü →
Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriSavunma Geliştirme Ajansı (ADD)Güney Kore · 2022 (test uçuşları; tam sürümün ilk uçuşu bekleniyor)
Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriRelativity SpaceABD · Henüz uçmadı (şirket hedefi: 2026 sonundan itibaren)
Neutron roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriRocket LabABD · Henüz uçmadı (11/2026 itibarıyla; ilk uçuş 2027 hedefi, tarih açıklanmadı)
Eris roketi (Gilmour Space): nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriGilmour Space TechnologiesAvustralya · 2025
Antares roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriNorthrop Grumman (eski adıyla Orbital Sciences)ABD · 2013 (11/2026 itibarıyla 18 uçuş)
Starship roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriSpaceXABD · 2023





















