21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleri

Terran R, Relativity Space'in geliştirdiği, birinci kademesi geri dönen ağır yük roketi; 11/2026 itibarıyla henüz uçmadı, şirket ilk uçuşu 2026 sonundan itibaren hedefliyor.

Durum
Geliştiriliyor
Üretici
Relativity Space
Ülke
ABD
İlk uçuş
Henüz uçmadı (şirket hedefi: 2026 sonundan itibaren)
Yükseklik
87 m
Kademe
2
Alçak yörüngeye yük
33.500 kg (tek kullanımlık), 23.500 kg (iniş yaparak); şirket hedefi
Yerdurağan geçiş yörüngesine yük
5.500 kg (iniş yaparak); şirket hedefi
Yeniden kullanım
Birinci kademe (ikinci kademe ve burun konisi harcanır)

Terran R, ABD'li Relativity Space şirketinin geliştirdiği, iki kademeli, metan ve sıvı oksijenle çalışan, birinci kademesi yeniden kullanılacak ağır yük roketidir. Şirketin açıkladığı değerlere göre alçak Dünya yörüngesine tek kullanımlıkta 33.500 kg, yeniden kullanımlıkta 23.500 kg taşıyacak. 11/2026 itibarıyla henüz uçmadı; ilk uçuş Cape Canaveral'dan yapılacak ve şirketin sitesi bunu "2026 sonundan itibaren" diye tarif ediyor. Bu sayfada şirketin hedefleriyle gerçekleşenleri ayrı tutuyorum.

Kim yapıyor, neden yapılıyor?

Relativity Space, 2015'te Tim Ellis ve Jordan Noone tarafından kuruldu; roketlerini büyük ölçüde 3B baskıyla üretmeyi amaçlayan bir firma olarak tanındı. Terran R ilk kez 8 Haziran 2021'de, şirketin 650 milyon dolar yatırım toplamasının ardından duyuruldu. O günkü plan tamamen yeniden kullanılabilir, 3B baskıyla üretilecek bir roketti ve yeniden kullanım yapılandırmasında 20.000 kg alçak yörünge kapasitesi hedefleniyordu. Aynı aileden küçük Terran 1, tek uçuşunun ardından 12 Nisan 2023'te emekliye ayrıldı; Ellis'in o gün yaptığı duyuruya göre bundan sonra çaba Terran R'ye verilecekti. Mart 2025'te eski Google CEO'su Eric Schmidt, Tim Ellis'in yerine şirketin CEO'su oldu ve kontrol hissesini aldı; o sırada Terran R için sözleşme birikimi 2,9 milyar doları aşıyordu.

Roketin amacı, SpaceX'in Falcon 9'unun açtığı pazara, daha büyük bir yük kapasitesiyle girmektir; Ellis, tasarımı Falcon 9'a benzettiğini ve onun yük kapasitesini önemli ölçüde aşmayı amaçladığını söylemiştir. Açıklanan müşteriler arasında haberleşme operatörleri ve bir takımuydu işletmecisi bulunuyor.

Nasıl çalışır?

Terran R iki kademelidir. Birinci kademede 13 adet Aeon R motoru çalışır; ikinci kademede tek bir vakum motoru (Aeon V) vardır. Şirketin sitesine göre bir Aeon R, deniz seviyesinde 269.000 lbf (yaklaşık 1.200 kN) itki verir; 13 motorun toplamı 3.497.000 lbf, yani yaklaşık 15.555 kN eder. Vakum motoru ise 323.000 lbf (yaklaşık 1.440 kN) verir. Hepsi aynı yakıt çiftini yakar: sıvı metan ve sıvı oksijen. Bu sıvı yakıtlı motorlarda yakıt ve yükseltgen ayrı tanklarda soğuk tutulur, pompayla yanma odasına basılır.

Uçuş sırası klasiktir. 13 motor birlikte ateşlenir ve roketi kaldırır; yeterli hıza ulaşınca birinci kademe ikinci kademeden ayrılır. İkinci kademe yükü alçak Dünya yörüngesine taşır. Roket denklemi gereği bu iş iki kademeyle bölünür: boşalan ağır kademeyi atmak, kalan kütleyi hafifletir ve aynı itki, daha yüksek hız değişimi sağlar. Terran R'de ikinci kademe ve burun konisi tek kullanımlıktır; yeniden kullanılacak olan yalnız birinci kademedir.

Motorların verimini ölçen büyüklük özgül itkidir; Relativity bu değeri açıklamadığı için tabloya koymadım. Üretim tarafında Terran R, öncülü Terran 1 gibi kısmen 3B baskı teknolojileriyle üretilir; ancak 2021'deki "tamamen basılmış" hedefi sonradan değişti.

Teknik özellikler

ÖzellikDeğer (şirketin açıkladığı hedefler)
Yükseklikyaklaşık 87 m (284 ft)
Çap5,4 m (17,7 ft); 2024'te önceki 5,5 m'den değişti
Kademe2
Motor1. kademe: 13 × Aeon R; 2. kademe: 1 × Aeon V (vakum); metan ve sıvı oksijen
İtki (kalkışta)yaklaşık 15.555 kN (3.497.000 lbf)
Alçak yörüngeye yük33.500 kg (tek kullanımlık); 23.500 kg (birinci kademe iniş yaparak)
Yerdurağan geçiş yörüngesine yük5.500 kg (birinci kademe iniş yaparak)
Fırlatma yeriCape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu, Fırlatma Kompleksi 16 (LC-16)
Yeniden kullanımBirinci kademe; ikinci kademe ve burun konisi harcanır

Bu rakamların hiçbiri uçuşta doğrulanmadı; roket henüz uçmadı. Vikipedi'nin bilgi kutusunda yer alan 55 milyon dolarlık fırlatma maliyeti de şirket açıklamasına dayanmadığı için tabloya koymadım.

Uçuş geçmişi

Terran R'nin kendi uçuş geçmişi yok; 11/2026 itibarıyla Launch Library 2 kaydında sıfır uçuş görünüyor. Ancak aileden Terran 1'in tek uçuşu önemlidir. 23 Mart 2023'te Cape Canaveral'dan kalkan Terran 1, 35,2 m boyunda, iki kademeli ve toplam 920 kN itkili 9 Aeon 1 motoruna sahip bir roketti; Vikipedi'ye göre kütlece yaklaşık yüzde 90'ı basılmış parçalardan oluşuyordu. Roket en büyük aerodinamik yük noktasını (max-q) geçti, ama ikinci kademe ayrıldıktan sonra tutuşamadı ve yörüngeye girilemedi. Soruşturmaya göre, valfin beklenenden yavaş açılması ve sıvı oksijen turbopompasına buhar girmesi performansı düşürdü. Terran 1 bir daha uçmadı.

Terran R'nin takvimine ilişkin hedefler ise şöyle gelişti:

  • 8 Haziran 2021: Roket duyuruldu.
  • Temmuz 2022: Relativity, Impulse Space ile ilk Terran R uçuşunda Mars'a bir yük göndermek için ortaklık duyurdu; uçuşun o zaman 2026'da olması bekleniyordu.
  • 12 Nisan 2023: Terran 1 emekli edildi, tasarım yeniden yapıldı: yük kapasitesi 23.500 kg (yeniden kullanımlı) ve 33.500 kg (harcanır) oldu.
  • Eylül 2024: Çapın Ariane 6'nın çapına denk 5,4 m olacağı bildirildi.
  • Mart 2025: Eric Schmidt şirketin başına geçti; şirket ilk uçuşu 2026 sonu olarak anıyordu.
  • Nisan 2026: Şirketin Nisan 2026 güncellemesine göre ilk uçuşun birinci kademe Aeon R motorlarının hepsi üretilip gönderilmişti; ikinci kademede yazılım doğrulama testleri başlamış, LC-16'daki su kulesi 275 ft'e ulaşmıştı. Motor kabul testleri NASA Stennis'te sürüyordu.

Şirketin sitesinde ilk uçuş için "2026 sonundan itibaren" ifadesi yer alıyor; 11/2026 itibarıyla uçuş gerçekleşmedi. Tarihin kesinleşip kesinleşmediğini şirketin güncel duyurularından izlemek gerekir; roket tarihleri sıkça kayar.

Yeniden kullanım

Terran R'nin yeniden kullanım planı, Falcon 9 modeline benzer: birinci kademe, yükü bıraktıktan sonra iner ve yeniden uçurulur. Şirketin sitesi 23.500 kg'lık alçak yörünge değerini ve 5.500 kg'lık geçiş yörüngesi değerini "fırlatma yerinden uzakta (downrange) iniş" yapılandırması olarak verir. İkinci kademe ve burun konisi ise harcanacak. 2021'deki ilk tasarım ikinci kademeyi ve burun konisini de yeniden kullanılabilir saymıştı; 2023'te bu hedeften vazgeçildi. Yeniden kullanılabilir roketlerin mantığını ve bedelini ayrı bir maddede okuyabilirsiniz. Terran R'nin birinci kademe inişi henüz denenmedi; bu nedenle iniş hedefi bir hedeftir, gerçekleşmiş bir başarı değil.

Taşıdığı önemli görevler

Terran R henüz uçmadığı için taşıdığı bir görev yok; sitemizde de ona ait görev sayfası bulunmuyor. Bilinenler sözleşmelerdir: Relativity, "devlet, ticari ve haberleşme müşterileri arasında 3 milyar doları aşan fırlatma hizmeti anlaşması" bulunduğunu söylüyor. Müşteriler arasında Intelsat (2023'te yapılan çok fırlatmalı anlaşma) ve SES (Kasım 2025'te kapsamı genişleyen çok yıllı anlaşma; fırlatma sayısı açıklanmadı) var. Vikipedi, OneWeb ile Haziran 2022'de yapılan çok yıllı, çok fırlatmalı bir anlaşmayı ve Temmuz 2026 itibarıyla şirketin ABD Uzay Kuvvetleri sözleşmeleri için yarışmaya uygun hâle geldiğini de aktarır. İlk uçuşta Mars'a bir yük gönderme planı ise 2022'de Impulse Space ile açıklanmıştı; bugünkü durumunu doğrulayamadım.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Terran R'nin hedeflenen kapasitesi, Falcon 9 ile Falcon Heavy arasında bir yerdedir. Aşağıdaki tabloda kendi uçuş geçmişi olan roketler ile Terran R'nin hedef değerleri yan yana duruyor:

Roketİlk uçuşAlçak yörüngeye yük
Terran Rhenüz uçmadı33.500 kg (harcanır), 23.500 kg (iniş yaparak); şirket hedefi
Falcon 9201022.800 kg (tek kullanımlık), 17.500 kg (iniş yaparak)
Ariane 6 (Ariane 64)202422.600 kg
Vulcan Centaur202427.200 kg (6 katı yakıtlı iticiyle)
New Glenn202545.000 kg
Falcon Heavy201863.800 kg (tek kullanımlık)

Terran R, Eylül 2024 haberine göre Ariane 6 ile aynı çapı (5,4 m) paylaşır. Aralarındaki asıl fark yeniden kullanım: Terran R'nin birinci kademesi dönecek, Ariane 6 ise tümüyle harcanır. Aynı sınıftaki bir başka yeniden kullanım denemesi için Starship sayfasına, Blue Origin'in roketi için tablodaki New Glenn bağlantısını izleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Terran R kaç kez uçtu?

Hiç uçmadı. 11/2026 itibarıyla ilk uçuş gerçekleşmedi. Şirketin önceki roketi Terran 1 ise yalnız bir kez, 23 Mart 2023'te uçtu ve yörüngeye çıkamadı.

Ne kadar yük taşıyacak?

Şirketin hedefine göre alçak yörüngeye 33.500 kg (tek kullanımlık) ya da 23.500 kg (birinci kademe iniş yaparak); yerdurağan geçiş yörüngesine 5.500 kg (iniş yaparak). Bunlar hedeftir, uçuşta gösterilmiş değerler değil.

3B baskı nedir, roketin tamamı basılıyor mu?

Hayır. Roket yalnızca kısmen 3B baskı teknolojileriyle üretilir; 2021'deki "tamamen basılmış" plan sonradan yumuşatılmıştır.

Türkiye'den yük taşıyacak mı?

Henüz uçmadığı için hiçbir yük taşımadı. Doğruladığım müşteriler arasında (OneWeb, Intelsat ve SES) Türk bir kurum yok. Türkiye'nin uzay programı için Türkiye'nin uzay programı yazısına bakabilirsiniz.

Diğer roketlerTümü →

Sıradaki fırlatmalarTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

🚀 RoketlerTümü →

  1. Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriMir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriGeliştiriliyor
  2. Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriCeres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  3. Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriKuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  4. Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  5. Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  6. Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriTerran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  7. Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriTianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  8. N1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriN1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriEmekli

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)
  5. ExoMars ve Rosalind Franklin gezginiExoMars ve Rosalind Franklin gezginiESA (NASA ortaklığıyla)

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar