Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri
Kuaizhou-11, Çin'in ExPace şirketinin üç kademeli katı yakıtlı küçük-orta sınıf roketidir. 11/2026 itibarıyla 7 kez fırlatıldı; ilk uçuşu (2020) başarısız, sonraki altısı başarılı oldu.
- Durum
- Aktif
- Üretici
- ExPace (CASIC'in yan kuruluşu)
- Ülke
- Çin
- İlk uçuş
- 2020
- Kademe
- 3
- Alçak yörüngeye yük
- 1.000-1.500 kg (kaynaklara göre değişir; 700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 1.000 kg)
- Yeniden kullanım
- Yok (tek kullanımlık)
Kuaizhou-11 (KZ-11), Çin'in ExPace şirketinin ürettiği, üç kademeli katı yakıtlı küçük-orta sınıf uydu fırlatma roketidir. Gobi Çölü'ndeki Jiuquan üssünden, gerektiğinde kamyon tabanlı mobil bir rampadan (TEL) kalkar; Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 1 ton uydu taşıyabilir. İlk uçuşu Temmuz 2020'de başarısız oldu; 11/2026 itibarıyla 7 kez fırlatıldı ve 6'sı başarılı oldu.
Roketi üreten ExPace, Wuhan merkezli bir şirkettir ve Çin'in devlet savunma-uzay kuruluşu CASIC'in (China Aerospace Science and Industry Corporation) ticari roket kolu olarak 2016'da kuruldu. Kuaizhou-11, ExPace'in daha önceki ve daha küçük roketi Kuaizhou-1A'nın büyük kardeşidir: aynı ismi taşır ama yaklaşık beş kat daha fazla yük taşımak üzere tasarlanmıştır. Roketin ticari hedefi, onlarca küçük uyduyu ya da birkaç orta boy uyduyu hızlı ve ucuz biçimde yörüngeye çıkarmaktır; Wikipedia, kilogram başına yaklaşık 10.000 dolarlık bir maliyet hedefinden söz eder. Bu bir hedeftir; gerçekleşen fiyat kamuya açık değildir.
Nasıl çalışır?
Kuaizhou-11, Launch Library 2 kaydına göre üç katı yakıtlı kademeden oluşur. Katı yakıtlı motorda yakıt ve yükseltgen karıştırılıp gövdenin içine kalıplanır; ateşlenince yakıt yüzeyinden içeri doğru yanar, çıkan sıcak gaz lüleden akarak itki verir. Sıvı yakıtlı motorun aksine bu motor kısılıp durdurulamaz, ama yapısı basittir ve roket fırlatmaya hazır halde uzun süre bekleyebilir.
Kademeler, roket denkleminin gereği olarak sırayla atılır: boş motor gövdesini yörüngeye taşımak yerine atmak, kalan kütleyi daha hızlı yapar. Alçak yörüngede kalmak için yatayda saniyede yaklaşık 7,8 kilometre hıza ulaşmak gerekir. Birinci kademe roketi yoğun atmosferden çıkarır, ikinci ve üçüncü kademe hızı yörünge hızına tamamlar. Launch Library 2'ye göre birinci kademede dört adet ızgara kanatçık (grid rudder) bulunur; bunlar, roket atmosferin içindeyken kontrole yardım eden hareketli yüzeylerdir. Wikipedia roketin burun konisinin 2,2 ila 2,6 metre aralığında seçenekleri olduğunu bildirir; kullanılan sürüme göre değişir.
Kuaizhou-11'i ayıran özellik, Wikipedia ve Launch Library 2'nin belirttiği gibi, sabit bir rampadan değil bir TEL (taşıyıcı-dikleştirici-fırlatıcı) aracından fırlatılabilmesidir. Böyle bir araç, roketi yatay taşıyıp fırlatma noktasında dikleştirir; roket pahalı sabit bir fırlatma tesisine bağlı kalmaz. Yedi uçuşun hepsi yine de aynı yerden, Jiuquan'daki 95A fırlatma alanından yapılmıştır. Wikipedia, Kuaizhou ailesinin fırlatma hazırlığını "birkaç saat" olarak anlatır; bu rakam aile için verilmiştir ve KZ-11'in her uçuşu için ayrıca doğrulanmış değildir.
Launch Library 2 kaydı, roketin DF-31 füzesinden türetilmiş olabileceğini söyler; bu resmî olarak doğrulanmış bir bilgi değildir ve burada yalnızca kaynakta geçtiği için anılmıştır.
Teknik özellikler
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Üretici | ExPace (CASIC'in yan kuruluşu, Çin) |
| Gövde çapı | 2,2 m |
| Kalkış kütlesi | 78 ton |
| Kademe | 3 (Launch Library 2'ye göre üçü de katı yakıtlı) |
| Fırlatma yöntemi | Fırlatma aracından (TEL) ya da rampadan; 7 uçuşun hepsi Jiuquan 95A alanından |
| Alçak Dünya yörüngesine yük | 1.000-1.500 kg (kaynaklara göre değişir) |
| Güneş eşzamanlı yörüngeye (700 km) yük | yaklaşık 1.000 kg (Wikipedia) |
| Yeniden kullanım | Yok (tek kullanımlık) |
Alçak yörünge kapasitesi kaynaklara göre farklıdır: Wikipedia 1.500 kg, Launch Library 2 kaydı 1.000 kg verir. Böyle farklar sıradandır; bir roketin taşıyabildiği kütle yörüngenin yüksekliğine ve eğimine göre değişir ve üreticiler kapasiteyi farklı referans yörüngeler için açıklayabilir. Güneş eşzamanlı yörünge, uydunun Dünya'nın her noktasının üzerinden hep aynı yerel güneş saatinde geçtiği, kutba yakın bir yörüngedir; yer gözlem uyduları gölge ve ışık koşullarının hep benzer olması için bu yörüngeyi seçer. Yükseklik ve itki için tutarlı, doğrulanabilir bir değer bulunamadığından tabloya konmamıştır; yerdurağan geçiş yörüngesi için de kapasite yayımlanmamıştır, çünkü roketin hedef yörüngeleri alçak ve Güneş eşzamanlı yörüngelerdir.
Uçuş geçmişi
İlk uçuş 10 Temmuz 2020'de Jiuquan'dan yapıldı ve başarısız oldu. Wikipedia'ya göre roket iki uydu taşıyordu (Jilin-1 Gaofen-02E ve Centispace-1-S2) ve yörüngeye ulaşamadı. Doğrulayabildiğim kaynaklarda arızanın teknik nedeni açıklanmamıştır; kaynaklar yalnızca uçuşun başarısız olduğunu belirtir. Wikipedia, roketin Nisan 2022'de başlangıçta emekliye ayrıldığının ilan edildiğini, ancak 7 Aralık 2022'de başarılı ikinci uçuşla hizmete döndüğünü yazar.
2022'den sonra uçuş ritmi gözle görülür biçimde hızlandı: 2022'de bir, 2024'te bir, 2025'te bir uçuştan sonra 2026'nın ilk dokuz ayında üç uçuş yapıldı. Aşağıdaki tablo (tarihler UTC) bütün uçuşları gösterir.
| Tarih | Yük | Sonuç |
|---|---|---|
| 10 Temmuz 2020 | İki uydu (ilk uçuş) | Başarısız |
| 7 Aralık 2022 | Xingyun VDES (CASIC'in Xingyun takımyıldızı için deniz trafiği haberleşme test uydusu) | Başarılı |
| 21 Mayıs 2024 | Wuhan-1, Chutian 001, Tianyan-22, Lingque-3 01 | Başarılı |
| 13 Aralık 2025 | DEAR-5 (AZSPACE'in yörüngede mikro yerçekimi deneyleri barındıran uydusu) | Başarılı |
| 16 Mart 2026 | 8 uydulu ortak yolculuk (Juntian, Dongpo, Weitong, Xiguang, Yuxing serileri) | Başarılı |
| 17 Haziran 2026 | CentiSpace-1 Group 05 (GNSS destek sinyali uyduları) | Başarılı* |
| 17 Eylül 2026 | SpaceTY-51 ve 52 (radar yer gözlem uyduları) | Başarılı |
* Launch Library 2 kaydında, resmî olmayan haberlere göre bir ya da daha fazla uydunun üst kademeden ayrılmamış olabileceği belirtilir; bu iddia resmen doğrulanmamıştır.
Başarı oranı. 11/2026 itibarıyla 7 fırlatmanın 6'sı başarılıdır (yaklaşık yüzde 86). Ayrıca 2022'deki dönüşten sonraki altı uçuşun hepsi başarılı oldu. Launch Library 2'nin takviminde bir sonraki Kuaizhou-11 fırlatması açıklanmamış bir yükle listelenmiştir; tarihler sık değişebilir, güncel durum için takvim sayfasına bakın.
Taşıdığı önemli görevler
Kuaizhou-11'in yükleri çoğunlukla Çin'in ticari ve yarı ticari uydu işletmecilerine aittir. 2022'deki Xingyun VDES, CASIC'in kendi alçak yörünge haberleşme ağı için bir testti. 2024'teki fırlatma dört uyduyu Güneş eşzamanlı yörüngeye çıkardı. DEAR-5, AZSPACE tarafından geliştirilen ve en fazla 300 kg yük taşıyabilen, yaklaşık bir yıl yörüngede kalabilen ticari bir deney barındırma uzay aracıdır. CentiSpace-1 uyduları ise Future Navigation şirketinin, alçak yörüngeden uydu konumlandırma sinyali desteği sağlayacak, planlanan 160 uydulu ağının parçalarıdır. SpaceTY'nin 2026 Eylül'deki iki radar uydusu, yer gözlem uydusu sınıfına girer.
Bu yüklerin yanı sıra çok sayıda küçük uydunun aynı anda yörüngeye taşındığı ortak yolculuk uçuşları, Kuaizhou-11'in ana pazarını oluşturuyor. Çin'in ticari uzay etkinliğinin genel çerçevesi için Çin Uzay Programı sayfasına bakabilirsiniz. Fırlatıcı kavramının kendisi için fırlatma aracı maddesi, çok uydulu ağlar içinse takımuydu maddesi anlatır.
Benzer roketlerle karşılaştırma
Kuaizhou-11, Çin'in katı yakıtlı küçük-orta sınıf roketleri arasında Kuaizhou-1A ile Kinetica-1'in arasında yer alır. Aşağıdaki değerler Launch Library 2 kayıtlarından alınmıştır (Kuaizhou-11'in alçak yörünge değeri Wikipedia'da 1.500 kg'dır).
| Roket | Üretici | Çap | Kalkış kütlesi | Alçak yörünge yükü |
|---|---|---|---|---|
| Kuaizhou-1A | ExPace | 1,4 m | 30 ton | 300 kg |
| Kuaizhou-11 | ExPace | 2,2 m | 78 ton | 1.000 kg |
| Kinetica-1 | CAS Space | 2,65 m | 135 ton | 2.000 kg |
| Ceres-1 | Galactic Energy | belirtilmemiş | belirtilmemiş | 350 kg |
Kuaizhou-11'in mobil fırlatma yeteneği, kaynaklardaki en belirgin ayırıcı özelliğidir. Yine de bu özellik her uçuşta kullanılmış mıdır, belirsizdir: yedi uçuşun yedisinde de Launch Library 2 aynı fırlatma alanını (Jiuquan 95A) gösterir.
Kuaizhou-1A'dan temel farkı büyüklüktür: Wikipedia'ya göre Kuaizhou-1A 200-250 kg Güneş eşzamanlı yörünge yükü taşırken Kuaizhou-11 yaklaşık 1.000 kg taşır. Kinetica-1 daha büyük ve daha ağırdır; yaklaşık iki kat yük taşır. Ceres-1 ise daha hafif bir yük sınıfındadır.
Sık sorulan sorular
Kuaizhou-11 kaç kez uçtu?
11/2026 itibarıyla 7 kez fırlatıldı; 6'sı başarılı, ilk uçuş (10 Temmuz 2020) başarısızdı. En son uçuş 17 Eylül 2026'dadır.
Ne kadar yük taşır?
Wikipedia'ya göre alçak Dünya yörüngesine 1.500 kg, 700 km'deki Güneş eşzamanlı yörüngeye 1.000 kg; Launch Library 2 alçak yörünge için 1.000 kg verir. Yerdurağan geçiş yörüngesi için bir değer yayımlanmamıştır.
Türkiye'den bir yük taşıdı mı?
Hayır; doğrulayabildiğim yedi uçuşun yük listelerinde Türkiye'ye ait bir uydu yoktur. Yükler Çinli işletmecilerin uydularıdır.
Kuaizhou-1A ile aynı roket mi?
Hayır. İkisi de ExPace'indir ve aynı ismi taşır, ancak Kuaizhou-11 çok daha büyük ve ağırdır (78 ton, 2,2 m çap) ve Kuaizhou-1A'nın yaklaşık beş katı yük taşır.
Diğer roketlerTümü →
Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGalactic EnergyÇin · 2026
Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriCAS Space (Çin Bilimler Akademisi'nin yan kuruluşu)Çin · 2026
Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriCAS Space (Çin Bilimler Akademisi'nin yan kuruluşu)Çin · 2022
Proton roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriHrunichev Uzay MerkeziRusya · 1965
Vikram-1 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriSkyroot AerospaceHindistan · 2026
Spectrum roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriIsar AerospaceAlmanya · 2025




















