Artemis III

Artemis III, NASA'nın Artemis programının üçüncü görevidir. İlk planlarda bu görev, SpaceX'in Starship iniş aracıyla astronotları Ay yüzeyine indirecek uçuş olarak tasarlanmıştı. NASA 2026'da programın mimarisini değiştirdi: Artemis III artık Ay'a gitmeyecek, alçak Dünya yörüngesinde yapılacak kapsamlı bir deneme görevi olacak. Ay'a ilk insanlı iniş, 2028'de planlanan Artemis IV'e kaldı.

NASA'nın açıkladığı mürettebatta NASA astronotları Randy Bresnik, Frank Rubio ve Andre Douglas ile Avrupa Uzay Ajansı (ESA) astronotu Luca Parmitano yer alıyor. Planlanan görev süresi 14 gün. Ajansın Artemis program yöneticisi Jeremy Parsons'ın ifadesiyle görevin her parçası, astronotlar yeniden Ay'a gitmeden önce riski azaltmak için tasarlandı.

Görevin amacı

Ay'a insan indirmenin en kritik adımlarından biri, astronotları taşıyan Orion kapsülü ile ticari iniş aracının uzayda buluşup birbirine kenetlenmesidir. Artemis III'ün temel amacı bu buluşmayı (rendezvous) ve kenetlenmeyi, Ay'dan çok daha yakın ve güvenli bir ortamda, Dünya yörüngesinde gerçek donanımla denemektir.

Görevde iki ayrı şirketin iniş aracı sınanacak: Blue Origin'in Blue Moon Mark 2 aracının ve SpaceX'in Starship aracının deneme modelleri (test article). Bunlar gerçek iniş araçlarının aviyonik, yazılım, uçuş kontrolü, mürettebat kabini ve yaşam destek sistemlerinin önemli bir bölümünü taşıyan uçuş modelleri. Mürettebat ve uçuş kontrolörleri, ileride Ay'ın güney kutbu yakınında yapılacak inişlerde gerekecek buluşma, kenetlenme, araçta yaşama ve işletme prosedürlerinin provasını yapacak.

NASA'ya göre görevin bir ilki daha var: üç ayrı uzay aracı, nispeten kısa bir süre içinde üç ayrı ağır roketle fırlatılacak ve birlikte çalıştırılacak. Ajans daha önce böyle bir şeyi hiç denemedi.

Araçlar ve roketler

Mürettebat, NASA'nın SLS (Space Launch System) roketinin tepesindeki Orion kapsülüyle Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatılacak. Artemis III'ün Orion'unda, astronotların yolculuk edeceği mürettebat modülü ile Avrupa Servis Modülü 31 Temmuz 2026'da Kennedy'de birleştirildi. NASA'nın planına göre birleşik araç ilk kez çalıştırıldıktan sonra, alçak Dünya yörüngesindeki koşullara olabildiğince yakın bir ortamı taklit eden irtifa odası testlerinden geçecek.

SLS'in yaklaşık 64,6 metre (212 fit) uzunluğundaki çekirdek aşaması, Ekim 2026'nın son haftasında Araç Montaj Binası'nda iki katı yakıtlı itici roketin arasına yerleştirildi ve roket "kısa yığın" denen yapılandırmaya ulaştı. NASA'nın planına göre testler tamamlandıktan sonra bu yığın 39B rampasına götürülecek ve yalnız çekirdek aşamaya sıvı hidrojen ile sıvı oksijen doldurularak bir yakıt yükleme ve geri sayım provası yapılacak.

Blue Moon deneme aracı, Dünya'nın yaklaşık 440 kilometre üzerindeki dairesel bir yörüngeye fırlatılacak ve orada 30 güne kadar bekleyebilecek. Starship'in deneme modeli ise daha kısa süre yörüngede kalmak üzere tasarlandığı için görevin ilerleyen günlerinde Florida'dan fırlatılacak, yaklaşık 380 kilometrelik daha alçak bir yörüngeye yerleşecek ve burnuna eklenen bir kenetlenme sistemi taşıyacak.

Uçuş planı adım adım

1. Blue Moon'un fırlatılması: Önce Blue Origin, deneme aracını yörüngeye gönderir. Aracın sağlıklı ve ortak operasyona hazır olduğu doğrulandıktan birkaç gün sonra SLS ve Orion fırlatılır.
2. Orion'un yörünge ayarı: Orion önce yaklaşık 29 x 1.806 kilometrelik eliptik bir yörüngeye girer. Servis modülünün motorlarıyla bir dizi manevra yaparak ısıl dengelenme için yaklaşık 555 kilometrelik dairesel bir yörüngeye geçer, ardından bekleyen Blue Moon'a doğru yavaş yavaş yaklaşır.
3. Birinci kenetlenme: Uçuşun ilk iki günü Orion'un sistemlerinin denetimine ve yakın operasyon hazırlığına ayrılır. Orion, Blue Moon'un mürettebat kabininin yanındaki bir kapıya kenetlenir. Astronotlar kapağı açıp araca geçer ve yaklaşık iki gün boyunca kabin ortamını, kumandaları ve yaşam destek sistemlerini yerinde değerlendirir; aracın atmosferi ve basıncı doğru koruyup koruyamadığı sınanır.
4. İkinci kenetlenme: Orion, Blue Moon'dan ayrılıp yeniden konumlanır. Bu kez Starship deneme modeliyle buluşur ve Orion'un ön kenetlenme sistemini Starship'in burnundaki sistemle hizalayarak en çok iki saat sürecek bir kenetlenme yapar. Mürettebat bu testte Starship'e geçmeyecek; amaç iki aracın kenetli hâldeyken nasıl kontrol edildiğini, haberleşmeyi, ortak yazılımın başarımını ve kenetlenme ile ayrılma dinamiklerini ölçmektir.
5. Ek testler: Starship gösterimi bittikten sonra mürettebatın yörüngede beş güne kadar ek zamanı olacak. Bu sürede Orion Mürettebat Hayatta Kalma Sistemi giysileri, kenetlenme algılayıcıları, ses ve ısı ölçümleri, insan faktörü değerlendirmeleri ile çeşitli bilim ve teknoloji deneyleri yapılacak.
6. Dönüş: Orion, Kaliforniya açıklarında Pasifik Okyanusu'na iner; kapsül ve mürettebat NASA ekipleri ile ABD Donanması tarafından kurtarılır.

Birinci ve ikinci kenetlenmenin farklı geometrilerde yapılması bilinçli bir tercih: Orion bir araca yan kapıdan, ötekine burundan bağlanacak. NASA böylece tek görevde iki farklı işletme kavramını deneyip mühendislik verisi toplamayı amaçlıyor.

Verileri göster

Mürettebat	4 astronot
Planlanan süre	14 gün
Blue Moon'un yörüngesi	yaklaşık 440 km
Starship'in yörüngesi	yaklaşık 380 km
Blue Moon içinde geçecek süre	yaklaşık 2 gün
Starship ile kenetli kalış	en çok 2 saat

Bilim ve sağlık çalışmaları

Artemis III bir bilim görevi olarak tasarlanmadı, ama NASA mürettebatın zamanının bir bölümünü araştırmaya ayırıyor. Artemis II'de başlatılan bazı çalışmalar burada sürdürülecek. Astronotlar ayrıca görev kontrol merkeziyle doğrudan haberleşemedikleri durumda kendi sağlık değerlendirmelerini nasıl yapabileceklerini sınayan bir kavram kanıtlama çalışması yürütecek; bu yetenek, Ay yüzeyinde ve Dünya'dan daha uzak görevlerde önem taşıyor. Programda Dünya ve Güneş gözlemleri de var. Orion'da bitki tohumları da uçacak; görevden sonra bu tohumlar bilimsel inceleme ve eğitim etkinliklerinde kullanılacak.

Takvim

Artemis III'ün bugünkü biçimi kısa sürede şekillendi:

• 27 Şubat 2026: NASA, Artemis mimarisini güncellediğini duyurdu. Yeni plana göre 2027'de, astronotları Ay yüzeyine göndermeden önce sistemleri Dünya'ya daha yakın bir yerde sınayacak bir görev eklendi; ardından her yıl bir Ay görevi hedeflendi. SLS roketinin yapılandırması standartlaştırılacak, Keşif Üst Aşaması ve İkinci Mobil Fırlatıcı'dan vazgeçildi.
• 1 Nisan 2026: Dört astronotu Ay'ın çevresinden dolaştıran Artemis II fırlatıldı.
• 31 Temmuz 2026: Artemis III'ün Orion mürettebat ve servis modülleri birleştirildi.
• 23 Ekim 2026: NASA Yöneticisi Jared Isaacman ve ajans yöneticileri Kennedy'deki basın toplantısında Artemis III'ün ayrıntılı uçuş planını açıkladı.
• Ekim 2026 sonu: SLS çekirdek aşaması iticilerle birleştirildi.
• 2027 (planlanan): Blue Moon ve Starship deneme modelleriyle birlikte Artemis III'ün fırlatılması.
• 2028 (planlanan): Artemis IV ile Ay'ın güney kutbu yakınına ilk insanlı iniş.

Sitede bu sürecin haberleri de var: uçuş planının ayrıntıları için Artemis III'ün uçuş planı, roketin hazırlığı için SLS çekirdek aşamasının iticilerle birleşmesi haberine bakılabilir.

Teknik önemi

Artemis III'ün değeri, Ay inişinden önce çözülmesi gereken "birlikte çalışabilirlik" sorununu yerde değil uzayda ele almasında. Mühendisler, iki uzay aracındaki yazılımın, yönlendirme ve haberleşme sistemlerinin ve işletme prosedürlerinin gerçek koşullarda nasıl davrandığını görecek. Uçuş kontrolörleri ise farklı ekipler ve kurumlar arasında eşgüdüm kurma deneyimi kazanacak. NASA'ya göre Orion ayrıldığında, ticari bir Ay iniş aracını mürettebatla ilk kez değerlendirmiş olacak.

Görev, ilerideki Ay uçuşlarının işleyişini de doğrudan etkiliyor. NASA aynı dönemde iniş araçlarının çalışma biçimini de değiştirdi: Orion ile iniş araçları artık Ay çevresindeki "neredeyse doğrusal halo yörüngesi"nde değil, her şirketin sistemine göre belirlenen farklı yörüngelerde buluşacak. Starship iniş aracı Orion'u Dünya yörüngesinde karşılayıp birlikte alçak Ay yörüngesine itecek; Blue Moon Mark 2 ise üç transfer aşamasıyla Ay çevresinde eliptik bir kutup yörüngesine gidecek. Her iki şirket de insanlı görevlerden önce insansız bir gösterim uçuşu yapmak zorunda; hangi şirketin astronotları 2028'de ilk kez Ay'a indireceğine NASA, iniş araçlarının hazırlık durumuna göre karar verecek. Artemis III'te toplanacak deneyim, bu kararların temelini oluşturacak.

Ay yolculuklarının tarihine genel bir bakış için Ay'a yolculuklar sayfasına, Ay'a son insanlı iniş için Apollo 17 sayfasına bakılabilir.

Türkiye açısından

Türkiye, Ay ve ötesindeki barışçıl keşif için ortak ilkeler belirleyen Artemis Mutabakatı'nın imzacıları arasında; ayrıntılar Türkiye'nin Artemis Mutabakatı'na katılması haberinde. Türkiye'nin kendi Ay hedefleri için AYAP-1 sayfasına bakılabilir.