Skylab

Skylab, NASA'nın fırlattığı ve ABD'nin ilk uzay istasyonudur. Mayıs 1973 ile Şubat 1974 arasında yaklaşık 24 hafta boyunca üç kişilik üç mürettebat tarafından kullanıldı. Sovyetler Birliği'nin Salyut 1'inden sonra dünyanın ikinci uzay istasyonuydu, ama ondan çok daha genişti: 350 metreküpü aşan basınçlı hacmine ancak 1996'da tamamlanan Mir ulaşabildi. İstasyonda bir yörünge atölyesi, bir Güneş gözlemevi ve yüzlerce deney yer aldı. Skylab, insanın uzayda haftalarca yaşayıp çalışabildiğini kanıtladı ve Güneş bilimine yeni bir pencere açtı.

Görevin amacı

Skylab, Ay inişlerinden kalan donanımı farklı görevlerde değerlendirmek için kurulan Apollo Uygulamaları Programı'nın ürünüdür. NASA iki temel hedef koydu:

• İnsanın uzayda uzun süre yaşayıp çalışabileceğini göstermek
• Güneş astronomisini yerden yapılan gözlemlerin çok ötesine taşımak

Bunlara ek olarak Dünya kaynaklarının gözlenmesi, malzeme bilimi deneyleri ve insan fizyolojisi araştırmaları da plana alındı. Fikrin kökeni, Wernher von Braun'un roket kademesinden laboratuvar yapma önerisine kadar uzanır.

Uzay aracı ve araçları

İstasyonun gövdesi, Saturn V roketinin S-IVB üçüncü kademesinin yerde boş olarak donatılmış hâliydi. Bu "kuru atölye" yaklaşımı sayesinde istasyon fırlatılmadan önce tamamen döşendi. Başlıca bölümleri şunlardı:

• Yörünge atölyesi: 270 metreküplük ana yaşam ve çalışma alanı
• Apollo Teleskop Bağlantısı: Sekiz teleskoplu, çok dalga boylu Güneş gözlemevi
• Hava kilidi modülü: Uzay yürüyüşleri için kapaklar
• Çoklu kenetlenme adaptörü: İki kenetlenme noktası

Mürettebat, daha küçük Saturn IB roketleriyle fırlatılan Apollo komuta-servis modülleriyle istasyona gidip döndü. Elektrik güneş panellerinden geliyordu; istasyonun yönünü büyük jiroskoplar denetliyordu.

Yolculuk ve önemli anlar

• 14 Mayıs 1973: Skylab, Saturn V'in son uçuşuyla insansız olarak fırlatıldı. Göktaşı kalkanı yırtılıp koptu, bir ana güneş paneli kayboldu, diğeri sıkıştı.
• 25 Mayıs 1973: Pete Conrad, Joseph Kerwin ve Paul Weitz'den oluşan Skylab 2 ekibi istasyona ulaştı. İçeriden açılan şemsiye benzeri güneşlikle aşırı ısınmayı durdurdular, uzay yürüyüşüyle sıkışan paneli kurtardılar ve 28 gün kaldılar.
• 28 Temmuz 1973: Alan Bean, Owen Garriott ve Jack Lousma'yı taşıyan Skylab 3 kalktı; NASA'ya göre 59,5 gün süren görevde hedeflerin yüzde 150'si gerçekleştirildi.
• 16 Kasım 1973 - 8 Şubat 1974: Üyelerinin hepsi ilk kez uçan Skylab 4 ekibi 84 günle yeni bir rekor kırdı ve Kohoutek kuyruklu yıldızını gözledi.
• 11 Temmuz 1979: Yörüngesi alçalan istasyon atmosfere girdi; parçaları Hint Okyanusu'na ve Batı Avustralya'ya düştü.

Skylab'ın kurtarılması, uzayda o ölçüde yapılan ilk onarımdı. Göktaşı kalkanı aynı zamanda istasyonu Güneş ısısından da koruyordu; kalkan olmadan içerideki sıcaklık, yalıtım malzemesini eritip zehirli gaz açığa çıkarabilecek düzeye yükselmişti.

Bilimsel sonuçlar

Skylab'ın Güneş gözlemevi çığır açtı. Astronotlar yaklaşık 127.000 kare Güneş ve 46.000 kare Dünya fotoğrafı çekti; sekiz Güneş patlaması görüntülendi ve Güneş'in koronasındaki koronal deliklerin varlığı doğrulandı. Toplamda yaklaşık 2.000 saatlik bilimsel ve tıbbi deney yapıldı. İnsanın ağırlıksız ortama uyumu üzerine toplanan veriler, sonraki istasyonların ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nun planlanmasında kullanıldı.

Verileri göster

Skylab 2	28
Skylab 3	59
Skylab 4	84

Deneyler altı ana başlıkta toplandı: yaşam bilimleri, Güneş fiziği ve astronomi, Dünya kaynakları, malzeme bilimi, öğrenci deneyleri ve insanın uzayda çalışma becerisi ile yaşam alanı tasarımı. Dünya Kaynakları Deney Paketi gezegeni görünür ışık, kızılötesi ve mikrodalga bölgelerinde tarayan algılayıcılarla inceledi; malzeme deneylerinde ağırlıksız ortamda kaynak, lehim, metal eritme ve kristal büyütme denendi. Öğrencilerin önerdiği 19 deney arasında, örümceklerin düşük yerçekiminde ağ örüp öremeyeceğini sınayan çalışma, ekibin övgüyle andığı deneyler arasındaydı.

Günlük yaşam da başlı başına bir deneydi. Mürettebat Houston saatiyle sabah altıda kalkıyor, gün boyunca deney ve onarım yapıyor, imkân bulduğunda doksan dakika spor yapıyordu. Astronotlar yiyecekleri Apollo'ya göre çok daha iyi bulsa da tatsız ve tekdüze olduğundan yakındı.

İstasyonu uzay mekiği ile daha yükseğe itip yeniden kullanma planları, mekiğin gecikmesi yüzünden gerçekleşmedi. Beklenenden güçlü Güneş etkinliği üst atmosferi ısıtıp sürtünmeyi artırınca Skylab tahminden erken düştü.

Bilmeye değer

• Joseph Kerwin, Skylab'ın ilk bilim insanı astronotuydu.
• Paul Weitz istasyondaki duşu kullanan ilk kişi oldu; kurulum ve kurulama dahil bir duş yaklaşık iki buçuk saat sürüyordu.
• Skylab 4'ün 84 günlük süresi, Soyuz 11'in 23 günlük rekorunun çok üzerindeydi.
• Avustralya'nın Esperance yerel yönetimi NASA'ya "çöp atma" gerekçesiyle şaka niyetine 400 Avustralya dolarlık ceza kesti; ceza 2009'da bir radyo dinleyicilerinin bağışıyla ödendi.
• Yedek bir kurtarma aracı hazır bekletildi, ama hiç kullanılmadı.