Uzun Yürüyüş 5 ile Falcon Heavy karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır?
Çin'in hidrojen çekirdekli ağır roketi Uzun Yürüyüş 5 ile SpaceX'in kısmen yeniden kullanılabilir Falcon Heavy'sini yük kapasitesi, yeniden kullanım ve uçuş sicili açısından kıyaslıyoruz.
- Konu
- Roketler
- Birinci
- Uzun Yürüyüş 5
- İkinci
- Falcon Heavy
Uzun Yürüyüş 5 mi, Falcon Heavy mi? Ham taşıma gücünde Falcon Heavy açık ara önde: tamamen tek kullanımlık hâlde alçak yörüngeye 63.800 kg taşır, Uzun Yürüyüş 5'in kapasitesi ise yaklaşık 25.000 kg'dır. Buna karşılık iki roket farklı mantıkla tasarlandı: Falcon Heavy yan iticilerini kurtarıp yeniden uçurmaya, Uzun Yürüyüş 5 ise sıvı hidrojenli çekirdek kademesiyle Çin'in Mars, Ay ve uzay istasyonu görevlerini tek kullanımlık olarak taşımaya dayanıyor. Hangisinin "daha iyi" olduğu, görevin ağırlığına ve kurtarma düzenine göre değişir.
Teknik özellikler yan yana
| Özellik | Uzun Yürüyüş 5 | Falcon Heavy |
|---|---|---|
| Durum | Aktif | Aktif |
| Üretici | CALT (CASC) | SpaceX |
| Ülke | Çin | ABD |
| İlk uçuş | 2016 | 2018 |
| Yükseklik | 57 m | 70 m |
| Kademe sayısı | 2 | 2 (üç birinci kademe gövdesiyle) |
| Taşıma kapasitesi (LEO) | yaklaşık 25.000 kg | 63.800 kg (tek kullanımlık), 57.000 kg (iki yan itici kurtarılırsa), 30.000 kg (üç gövde de kurtarılırsa) |
| Taşıma kapasitesi (GTO) | 14.000 kg | 26.700 kg (tek kullanımlık), 8.000 kg (tüm gövdeler kurtarılırsa) |
| Yeniden kullanım | Yok (tek kullanımlık) | Yan iticiler (2022-2026 arası merkez gövdeler harcandı) |
Boyut ve güç
Falcon Heavy 70 m yüksekliğinde; Uzun Yürüyüş 5 ise yaklaşık 57 m. Kalkış kütlesi farkı daha büyük: Falcon Heavy yaklaşık 1.420 ton, Uzun Yürüyüş 5 ise kaynaklara göre 850-870 ton arasında. Kalkış itkisi de aynı oranı yansıtıyor: Falcon Heavy deniz seviyesinde 22,82 MN (boşlukta 24,68 MN) üretirken Uzun Yürüyüş 5'in toplam itkisi yaklaşık 10,6 MN. Yani Falcon Heavy'nin itkisi iki katından biraz fazla.
Mimari de farklı. Falcon Heavy, üç Falcon 9 birinci kademesinin yan yana bağlanmasıyla oluşur; her gövdenin çapı 3,7 m, üçü birlikte 12,2 m genişliğindedir. Toplam 27 Merlin 1D motoru gazyağı ve sıvı oksijenle çalışır; üstteki ikinci kademede tek bir Merlin Vacuum motoru vardır. Uzun Yürüyüş 5 ise 5 m çaplı tek bir çekirdek kademeye bağlı dört yan iticiden oluşur. Yan iticilerde sekiz YF-100 motoru (gazyağı ve sıvı oksijen), çekirdekte iki YF-77 motoru (sıvı hidrojen ve sıvı oksijen) çalışır. Standart sürümün ikinci kademesinde iki YF-75D motoru bulunur; yüke göre Yuanzheng-2 adlı üçüncü bir kademe de eklenebilir. İkinci kademesiz CZ-5B sürümü ise yükü doğrudan alçak yörüngeye bırakır.
Bu fark verimlilik açısından önemlidir. Hidrojen, gazyağına göre çok daha az yoğundur ve geniş tank ister; karşılığında aynı yakıt kütlesinden daha çok hız kazandırır. Falcon Heavy ise tek yakıt çiftiyle yetinir ve gücünü motor sayısından alır. Kademelemenin neden gerektiği roket denklemiyle, kademe kavramı da aynı mantığa dayanıyor.
Taşıma kapasitesi
Burada iki roketin rakamları aynı koşulda verilmiyor; Falcon Heavy'nin kapasitesi, gövdelerin kurtarılıp kurtarılmamasına göre üç farklı değer alıyor. Üreticilerin kendi koşullarına göre bildirdiği değerler birebir kıyas sayılmamalı, ama büyüklük sırasını gösteriyor:
- Alçak Dünya yörüngesi: Uzun Yürüyüş 5 yaklaşık 25.000 kg. Falcon Heavy 63.800 kg (tek kullanımlık), 57.000 kg (iki yan itici kurtarılırsa), 30.000 kg (üç gövde de kurtarılırsa).
- Yerdurağan geçiş yörüngesi (GTO): Uzun Yürüyüş 5 14.000 kg. Falcon Heavy 26.700 kg (tek kullanımlık), 8.000 kg (tüm gövdeler kurtarılırsa).
İlginç bir ayrıntı: Falcon Heavy üç gövdesini de kurtarırsa alçak yörüngede yine de 30 tonla Uzun Yürüyüş 5'in önünde kalır, ama yerdurağan geçiş yörüngesinde 8 ton, Uzun Yürüyüş 5'in 14 tonunun gerisine düşer. Yani yeniden kullanım, yüksek enerjili yörüngelerde kapasiteden ciddi biçimde ödün verir. Yerdurağan yörünge yaklaşık 36.000 km yüksekliktedir; geçiş yörüngesi, uydunun sonradan kendi motoruyla oraya çıkmak için bırakıldığı eliptik yörüngedir.
Falcon Heavy için sayfamızda gezegenlerarası rakamlar da var: Mars'a 16.800 kg, Plüton'a 3.500 kg. Uzun Yürüyüş 5 için karşılaştırılabilir bir Mars kapasitesi rakamı sayfamızda yer almıyor; bu yüzden o kıyası yapmıyoruz. Yine de Uzun Yürüyüş 5, Mars'a giden Çin görevini fiilen taşıdı.
Yeniden kullanım ve maliyet
En belirgin ayrım burada. Uzun Yürüyüş 5 tamamen tek kullanımlıktır; hiçbir parçası kurtarılmaz. Falcon Heavy'nin iki yan iticisi ise fırlatma alanına geri döner, yenilenip yeniden uçurulabilir. Yan iticiler ilk kez Haziran 2019'daki STP-2 görevinde yeniden kullanıldı; Ocak 2023'teki USSF-67 de yeniden kullanılmış yan iticilerle uçtu. Merkez gövdede tablo farklı: ilk üç uçuşta yalnızca bir kez inebildi, o da taşınırken denizde kayboldu; Kasım 2022'den Ağustos 2026'ya kadar her uçuşta bilerek harcandı. Europa Clipper uçuşunda yan iticiler dahil roketin tamamı harcandı. Kavram hakkında daha fazlası için yeniden kullanılabilir roket maddesine bakabilirsiniz.
Fiyat tarafında elimizdeki doğrulanmış rakamlar yalnız Falcon Heavy'ye ait: sayfamızdaki teknik özete göre fırlatma fiyatı 2017'de tek kullanımlıkken 150 milyon dolar, 2022'de yeniden kullanımlı düzende 97 milyon dolar olarak bildirilmişti. NASA'nın Roman Uzay Teleskobu için ödediği fırlatma hizmeti ve ilgili masraf toplamı ise 255 milyon dolar. Uzun Yürüyüş 5 için resmî ya da doğrulanabilir bir fırlatma fiyatı bulamadığımızdan fiyat kıyası yapmıyoruz; rakam uydurmak yerine boşluğu açıkça belirtmek daha doğru.
Uzun Yürüyüş 5'in tek kullanımlık olmasının bir yan etkisi de CZ-5B sürümünde görülüyor: çekirdek kademe yörüngeye çıktığı için görevden sonra kontrolsüz biçimde atmosfere giriyor ve bu, uzay enkazı riski açısından tartışma konusu oldu.
Uçuş geçmişi ve güvenilirlik
Uzun Yürüyüş 5 ilk kez 3 Kasım 2016'da uçtu; Haziran 2026 itibarıyla 18 fırlatma yaptı: 11'i CZ-5, 7'si CZ-5B. Bunların 17'si başarılı, biri başarısız; yaklaşık yüzde 94,4. Başarısızlık 2 Temmuz 2017'deki ikinci uçuştur: YF-77 motorlarından birinin turbopompasında yapısal arıza oluştu, roket yaklaşık 346 saniye sonra düştü ve ancak 27 Aralık 2019'da yeniden uçtu. O günden sonraki 16 fırlatmanın tümü başarılı oldu. Fırlatma sıklığı arttı: 2024'te üç, 2025'te dört uçuş yapıldı; 2026'da Haziran'a kadar tek uçuş (TJS-25) var.
Falcon Heavy ilk kez 6 Şubat 2018'de uçtu ve 11/2026 itibarıyla 14 fırlatmanın 14'ünü başarıyla tamamladı; hiç kaza yaşanmadı. İlk uçuşta yük olarak bir Tesla Roadster Güneş çevresi yörüngesine gönderildi. Roket 2019'dan 2022'ye kadar hiç uçmadı; Kasım 2022'den sonra ise sık kullanıldı. Kayıplar uçuş başarısızlığı değil, kurtarma denemesi sırasında merkez gövdelerde yaşandı.
Bu iki sicili doğrudan karşılaştırırken dikkatli olmak gerekir. Falcon Heavy'nin 14 uçuşluk örneklemi küçüktür; Uzun Yürüyüş 5'in 18 uçuşu ise iki farklı sürümü kapsar. İkisinde de ilk dönemdeki aksaklıklar sonrası uzun bir sorunsuz dizi var, ama "kesin güvenilir" ya da "riskli" gibi bir hüküm için bu sayılar yeterli değil.
Hangi görevler için uygun?
Uzun Yürüyüş 5, Çin'in prestij görevlerinin roketi. Tianwen-1 ve Zhurong Mars görevinde yörünge aracı, iniş aracı ve gezgin tek roketle gönderildi. Chang'e 6 ve Chang'e 5 Ay'dan örnek getirdi. CZ-5B ise Tiangong Uzay İstasyonu'nun üç ana modülünü (Tianhe, Wentian, Mengtian) fırlattı ve 2024-2025'te üç kez 10'ar uydu taşıdı. Roketin üreticisi CALT'tır; bağlı olduğu kurum CASC'tır. Tüm fırlatmalar Hainan adasındaki Wenchang üssünden yapıldı.
Falcon Heavy ise SpaceX'in ağır yükler ve uzak hedefler için kullandığı roket. NASA'nın Psyche ve Europa Clipper sondalarını, Ağustos 2026'da da Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu'nu fırlattı; Roman, Güneş-Dünya L2 noktasına gidiyor. Ayrıca ABD Uzay Kuvvetleri'nin X-37B görevi (USSF-52), NOAA'nın GOES-19 hava durumu uydusu ve Ulusal Keşif Ofisi'nin NROL-97 görevi de bu roketle uçtu. Fırlatmaların çoğu Kennedy Uzay Merkezi'ndeki LC-39A rampasından yapılıyor. Falcon Heavy insan taşımak için planlanmıyor; insanlı görevler Falcon 9 ve Crew Dragon ile yapılıyor.
Genel bir yorum: çok ağır tek bir yük ya da yerdurağan geçiş yörüngesine büyük bir uydu için Falcon Heavy'nin kapasite payı geniş. Hidrojen çekirdekli, Çin'in kendi altyapısına bağlı ve Ay/Mars/istasyon görevlerinde kanıtlanmış bir roket arayanlar için Uzun Yürüyüş 5 o sınıftaki Çin seçeneği. Birinin diğerinin yerini alması mümkün değil: aralarında ülke, fırlatma üssü ve müşteri farkı var.
Daha geniş karşılaştırmalar için Falcon 9 ile Falcon Heavy ve Falcon Heavy ile SLS sayfalarına, roketlerin temel mantığı için Roket nedir, nasıl çalışır? yazısına bakabilirsiniz.
Kısaca
- Falcon Heavy daha uzun (70 m, Uzun Yürüyüş 5'te yaklaşık 57 m) ve yaklaşık iki kat daha güçlü (22,82 MN, Uzun Yürüyüş 5'te yaklaşık 10,6 MN).
- Alçak yörüngede Falcon Heavy 63.800 kg (tek kullanımlık), Uzun Yürüyüş 5 yaklaşık 25.000 kg taşır; yerdurağan geçiş yörüngesinde 26.700 kg karşısında 14.000 kg.
- Falcon Heavy'nin yan iticileri yeniden kullanılabilir; kurtarma yapıldıkça kapasite düşer ve tüm gövdeler kurtarılırsa GTO'da 8.000 kg'a iner. Uzun Yürüyüş 5 tamamen tek kullanımlıktır.
- Sicil: Falcon Heavy 14 uçuşta 14 başarı (11/2026); Uzun Yürüyüş 5 18 uçuşta 17 başarı (Haziran 2026), tek kayıp 2017'de.
- Uzun Yürüyüş 5 Çin'in Mars, Ay ve Tiangong görevlerini; Falcon Heavy NASA, uzay kuvvetleri ve ticari ağır yükleri taşıdı.
Sık sorulan sorular
Hangisi daha çok yük taşır?
Falcon Heavy. Alçak yörüngeye tek kullanımlıkken 63.800 kg, yerdurağan geçiş yörüngesine 26.700 kg taşır; Uzun Yürüyüş 5'in değerleri yaklaşık 25.000 kg ve 14.000 kg'dır. Falcon Heavy'nin gövdeleri kurtarıldığında bu rakamlar düşer.
Uzun Yürüyüş 5 yeniden kullanılabilir mi?
Hayır. Roketin hiçbir parçası kurtarılmaz, her uçuşta tamamı harcanır. Falcon Heavy'de ise iki yan itici geri döner ve yeniden uçurulabilir; merkez gövde Kasım 2022'den Ağustos 2026'ya kadar her uçuşta harcandı.
Hangisi daha güvenilir?
Sayılar Falcon Heavy lehine görünse de (14 uçuşta 14 başarı, karşısında 18 uçuşta 17 başarı) örneklemler küçük ve roketler farklı sürümlerden oluşuyor. Uzun Yürüyüş 5'in tek kaybı 2017'deki ikinci uçuşta yaşandı; sonraki 16 fırlatma başarılı geçti.
Diğer karşılaştırmalarTümü →
Ariane 6 ile Ariane 5 karşılaştırması: Modüler yapı ne değiştirdi?Ariane 6
Vulcan Centaur ile Atlas V karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır?Vulcan Centaur
Falcon 9 ile Soyuz karşılaştırması: Hangisi daha çok taşır, hangisi yeniden kullanılır?Falcon 9
New Glenn ile Falcon Heavy karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır?New Glenn
Falcon 9 ile Ariane 6 karşılaştırması: Hangisi yeniden kullanılabilir?Falcon 9
Falcon Heavy ile SLS karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır, hangisi daha ucuz?Falcon Heavy



















