21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleri

Kinetica-1, Çin'in CAS Space şirketinin dört kademeli, tamamı katı yakıtlı küçük uydu fırlatıcısıdır. 11/2026 itibarıyla 16 kez fırlatıldı, 15'i başarılı oldu.

Durum
Aktif
Üretici
CAS Space (Çin Bilimler Akademisi'nin yan kuruluşu)
Ülke
Çin
İlk uçuş
2022
Yükseklik
30 m
Kademe
4
Alçak yörüngeye yük
2.000 kg (500 km Güneş eşzamanlı yörüngeye 1.500 kg)
Yeniden kullanım
Yok (tek kullanımlık)

Kinetica-1 (Çincesi Lijian-1, 力箭一号), Çin'in CAS Space şirketinin geliştirdiği, dört kademeli ve tamamı katı yakıtlı küçük uydu fırlatma roketidir. Gobi Çölü'ndeki Jiuquan üssünden kalkar ve alçak Dünya yörüngesine yaklaşık 2 ton, Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 1,5 ton taşıyabilir. İlk uçuşunu 27 Temmuz 2022'de yaptı; 11/2026 itibarıyla 16 kez fırlatıldı ve bunlardan 15'i başarıyla sonuçlandı.

Roketi üreten CAS Space, Çin Bilimler Akademisi'nin (CAS) bir yan kuruluşu olarak 2018'de kurulan ticari bir şirkettir. Kinetica-1, Çin'in büyük katı yakıtlı ticari fırlatıcılarından biridir; birden fazla küçük uyduyu aynı uçuşta yörüngeye bırakan "ortak yolculuk" (rideshare) görevlerinde öne çıkar. Bir roketin bu görevlerde ne işe yaradığını anlamak için fırlatma aracı maddesine, çoklu uydu ağları için takımuydu maddesine bakabilirsiniz.

Nasıl çalışır?

Kinetica-1'in dört kademesinin hepsi katı yakıtlıdır. Katı yakıtlı bir motorda yakıt ve yükseltgen karıştırılıp motor gövdesinin içine kalıplanır; ateşlendiğinde yakıt yüzeyinden içeri doğru yanar ve çıkan sıcak gaz lüleden akarak itki üretir. Sıvı yakıtlı motorun aksine bu motor kısılıp açılamaz ve yanma bir kez başladı mı durdurulamaz. Karşılığında yapı basittir, roket uzun süre dolu bekleyebilir ve fırlatma hazırlığı kısadır; küçük uydular için sık, düşük maliyetli uçuş isteyen bir şirket için çekici bir tercihtir.

Kademeli yapının nedeni roket denklemidir: boşalan motor gövdelerini yörüngeye kadar taşımak yerine atmak, kalan kütleyi daha yüksek hıza çıkarır. Alçak yörüngede kalabilmek için yatayda saniyede yaklaşık 7,8 kilometre hıza ulaşmak gerekir. Katı yakıt genellikle sıvı yakıt çiftlerinden daha düşük verimli olduğundan, bu hıza çıkmak için dört kademe kullanılır. Her kademe yandıktan sonra ayrılır ve bir sonrakinin motoru çalışır; sondaki dördüncü kademe uyduları hedef yörüngeye bırakır. Çok uydulu görevlerde bu kademe, uyduları ayrı ayrı ve birbirine çarpmayacak şekilde bırakmak zorundadır. Aralık 2025 uçuşunda yaşanan tartışma (aşağıda), bu bırakma işleminin ne kadar dikkat istediğini gösteriyor.

Wikipedia'nın derlediği değerlere göre dört kademenin itkisi sırasıyla yaklaşık 2.067, 1.081, 439 ve 78 kilonewton'dur. Launch Library 2 kaydı ise birinci kademe için yaklaşık 1.961 kilonewton (200 ton-kuvvet düzeyi) değerini verir; iki kaynak arasındaki bu küçük fark, şirketin kademe itkilerini ayrıntılı yayımlamamasından kaynaklanıyor olabilir. Launch Library 2 kaydı, birinci kademenin Çin'in DF-31 kıtalararası füzesinden türetilmiş görünebileceğini de belirtir; bu resmî olarak doğrulanmış bir bilgi değildir. Roketin üçüncü kademesinde, lülenin yönünü değiştirerek roketi yönlendiren bir itki vektör kontrol (TVC) mekanizması olduğu, 2024'teki arızanın anlatımından anlaşılıyor (aşağıda).

Roketin burun konisi, yani yükü atmosferin içinde koruyan kaplama, Launch Library 2'ye göre 3,35 metre çapındadır. Bu da gövdeden (2,65 m) geniştir ve çok sayıda küçük uydunun sığabilmesini sağlar. Kinetica-1 yeniden kullanılamaz: her uçuşta dört kademenin hepsi atılır.

Teknik özellikler

ÖzellikDeğer
ÜreticiCAS Space (Çin)
Yükseklikyaklaşık 30 m (Wikipedia 29,7 m verir)
Gövde çapı2,65 m
Burun konisi çapı3,35 m (Launch Library 2)
Kalkış kütlesi135 ton
Kademe4 (hepsi katı yakıtlı)
Kademe itkileriyaklaşık 2.067 / 1.081 / 439 / 78 kN (Wikipedia)
Alçak Dünya yörüngesine yük2.000 kg
Güneş eşzamanlı yörüngeye (500 km) yük1.500 kg
Fırlatma yeriJiuquan Uydu Fırlatma Merkezi, 130 numaralı alan
Yeniden kullanımYok (tek kullanımlık)

Yerdurağan geçiş yörüngesi için bir kapasite değeri yayımlanmamıştır; Kinetica-1 bu yörüngeye hizmet vermek için tasarlanmış bir roket değildir, görev alanı alçak ve Güneş eşzamanlı yörüngelerdir.

Uçuş geçmişi

İlk uçuş 27 Temmuz 2022'de yapıldı ve altı uyduyu Güneş eşzamanlı yörüngeye taşıdı; aralarında bir X-ışını astronomi gözlem uydusunun prototipi SATech-01 ve Çin Bilimler Akademisi'nin diğer teknoloji gösterim uyduları vardı. Sonraki uçuşların sıklığı zamanla arttı: 2022 ve 2023'te birer, 2024'te dört, 2025'te beş uçuş yapıldı; 2026'da ise 11/2026 itibarıyla beş uçuş (Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz ve Eylül) gerçekleşti. Yani roket, ilk iki yılında yılda en fazla bir kez uçarken 2024'ten sonra düzenli bir fırlatma ritmi yakaladı; uçuşlar arasındaki boşluk son dönemde çoğunlukla bir-iki ay düzeyindedir.

Tarih (UTC)UçuşNot
27 Temmuz 2022İlk uçuş6 uydu; başarılı
7 Haziran 2023Uçuş 2Yirmiyi aşkın uyduluk ortak yolculuk görevi; başarılı
23 Ocak 2024Uçuş 3Beş Taijing yer gözlem uydusu; başarılı
11 Kasım 2024Uçuş 515 uydulu ortak yolculuk; Umman'ın uydusu da bu uçuştaydı; başarılı
27 Aralık 2024Uçuş 6Başarısız; 11 uydu kaybedildi
19 Ekim 2025Uçuş 9Pakistan'ın SUPARCO kurumu için hiperspektral gözlem uydusu PRSC-HS1; başarılı
10 Aralık 2025Uçuş 119 uydu; BAE, Mısır ve Nepal'in uyduları dahil; başarılı
20 Eylül 2026Uçuş 169 ticari uydu; başarılı

2024 arızası. 27 Aralık 2024'te roketin üçüncü kademesi ateşlendikten yaklaşık üç saniye sonra yönelim kontrolünü kaybetti ve 11 uydu yörüngeye ulaşamadı. Launch Library 2 kaydına göre sebep, üçüncü kademe motorunun itki vektör kontrol mekanizmasına giden güç kablosunun montaj sırasında hasar görmesi ve uçuştaki titreşimle kopmasıdır. Wikipedia ise olayı kısaca "üçüncü kademede kararsızlık" diye anar. Kayıp yük arasında AZSPACE'in geri kazanılabilir deney uzay aracı DEAR-3 ve Marsilya Astrofizik Laboratuvarı'nın CASAA-Sat adlı küp uydusu vardı.

2025 aralığındaki tartışma. Wikipedia'ya göre 10 Aralık 2025 uçuşunda uyduların bırakılışı diğer uydu operatörleriyle koordine edilmemişti ve bu durum bir Starlink uydusuyla yakın geçişe yol açtı. Bu olay, kalabalıklaşan alçak yörüngede fırlatma yapan her şirketin bırakma planını diğer operatörlerle paylaşması gerektiği tartışmasına örnek olarak anılıyor.

Başarı oranı. 11/2026 itibarıyla 16 fırlatmanın 15'i başarılıdır (yaklaşık yüzde 94). Aralık 2024'teki arızadan bu yana yapılan 10 uçuşun hepsi başarılı oldu.

Taşıdığı önemli görevler

Kinetica-1'in yüklerinin büyük kısmı, birden çok müşterinin uydusunu aynı uçuşta toplayan ortak yolculuk görevleridir. Jilin-1 yer gözlem takımyıldızının uyduları, Taijing serisi gözlem uyduları, Çin Bilimler Akademisi'nin teknoloji gösterim uyduları ve çeşitli ticari yer gözlem uyduları en sık görülen yüklerdir. Roket yabancı müşterilere de hizmet verdi: Umman, Pakistan, Malezya (TerraXpace için üretilen AIRSAT-03), Meksika (ThumbSat), BAE, Mısır ve Nepal'in uyduları bu uçuşlarda yörüngeye çıktı. Küçük küp uydular da aynı fırlatmalarda yer alabiliyor.

Yakın dönemden bir örnek için sitedeki 20 Eylül 2026 fırlatması sayfasına bakabilirsiniz.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Kinetica-1, küçük uydu fırlatıcıları sınıfındadır; ancak yüküyle bu sınıfın üst ucunda yer alır. Aşağıdaki değerler Launch Library 2 kayıtlarından alınmıştır; kaynaklar arasında rakam farkları olabilir.

RoketÜlkeYakıtKalkış kütlesiAlçak yörünge yükü
Kinetica-1ÇinKatı135 ton2.000 kg
Ceres-1ÇinKatıbelirtilmemiş350 kg
Kuaizhou-1AÇinKatı30 ton300 kg
ElectronABD / Yeni ZelandaSıvı13 ton300 kg
Firefly AlphaABDSıvı54 ton1.000 kg

Çin'in öteki katı yakıtlı ticari roketleriyle (Ceres-1, Kuaizhou-1A) kıyaslandığında Kinetica-1 hem çok daha ağırdır (Kuaizhou-1A'nın 30 tonuna karşılık 135 ton) hem de listelenen alçak yörünge yükü beş altı katın üzerindedir. Electron gibi sıvı yakıtlı küçük roketler yeniden ateşlenebilen üst kademeyle hassas yörünge ayarı yapabilir; katı yakıtlı Kinetica-1 ise basitliği ve hazırlık hızıyla öne çıkar.

Sık sorulan sorular

Kinetica-1 kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla 16 kez fırlatıldı; 15'i başarılı, biri (27 Aralık 2024) başarısız oldu. En son uçuş 20 Eylül 2026'dadır.

Ne kadar yük taşır?

Alçak Dünya yörüngesine yaklaşık 2.000 kg, 500 km'deki Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 1.500 kg. Yerdurağan geçiş yörüngesi için bir kapasite yayımlanmamıştır.

Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Doğrulayabildiğim fırlatma kayıtlarında Türkiye'ye ait bir uydu görünmüyor. Ancak bazı ortak yolculuk uçuşlarında yük listesi tam açıklanmadığı için kesin bir yokluk iddiası yapılamaz.

Kinetica-1 yeniden kullanılabilir mi?

Hayır. Dört katı yakıtlı kademenin hepsi her uçuşta atılır. CAS Space'in yeniden kullanıma yönelik hedefleri, bu roketin değil daha büyük Kinetica-2 ve sonraki sürümlerin konusudur.

Diğer roketlerTümü →

Sıradaki fırlatmalarTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

İlgili haberler

  1. Kinetica-2 ikinci uçuşunda 18 Qianfan uydusunu yörüngeye taşıdıKinetica-2 ikinci uçuşunda 18 Qianfan uydusunu yörüngeye taşıdı3 Kasım 2026, 13:45

🚀 RoketlerTümü →

  1. Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriMir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriGeliştiriliyor
  2. Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriCeres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  3. Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriKuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  4. Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  5. Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  6. Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriTerran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  7. Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriTianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  8. N1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriN1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriEmekli

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)
  5. ExoMars ve Rosalind Franklin gezginiExoMars ve Rosalind Franklin gezginiESA (NASA ortaklığıyla)

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar