Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleri
Kinetica-1, Çin'in CAS Space şirketinin dört kademeli, tamamı katı yakıtlı küçük uydu fırlatıcısıdır. 11/2026 itibarıyla 16 kez fırlatıldı, 15'i başarılı oldu.
- Durum
- Aktif
- Üretici
- CAS Space (Çin Bilimler Akademisi'nin yan kuruluşu)
- Ülke
- Çin
- İlk uçuş
- 2022
- Yükseklik
- 30 m
- Kademe
- 4
- Alçak yörüngeye yük
- 2.000 kg (500 km Güneş eşzamanlı yörüngeye 1.500 kg)
- Yeniden kullanım
- Yok (tek kullanımlık)
Kinetica-1 (Çincesi Lijian-1, 力箭一号), Çin'in CAS Space şirketinin geliştirdiği, dört kademeli ve tamamı katı yakıtlı küçük uydu fırlatma roketidir. Gobi Çölü'ndeki Jiuquan üssünden kalkar ve alçak Dünya yörüngesine yaklaşık 2 ton, Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 1,5 ton taşıyabilir. İlk uçuşunu 27 Temmuz 2022'de yaptı; 11/2026 itibarıyla 16 kez fırlatıldı ve bunlardan 15'i başarıyla sonuçlandı.
Roketi üreten CAS Space, Çin Bilimler Akademisi'nin (CAS) bir yan kuruluşu olarak 2018'de kurulan ticari bir şirkettir. Kinetica-1, Çin'in büyük katı yakıtlı ticari fırlatıcılarından biridir; birden fazla küçük uyduyu aynı uçuşta yörüngeye bırakan "ortak yolculuk" (rideshare) görevlerinde öne çıkar. Bir roketin bu görevlerde ne işe yaradığını anlamak için fırlatma aracı maddesine, çoklu uydu ağları için takımuydu maddesine bakabilirsiniz.
Nasıl çalışır?
Kinetica-1'in dört kademesinin hepsi katı yakıtlıdır. Katı yakıtlı bir motorda yakıt ve yükseltgen karıştırılıp motor gövdesinin içine kalıplanır; ateşlendiğinde yakıt yüzeyinden içeri doğru yanar ve çıkan sıcak gaz lüleden akarak itki üretir. Sıvı yakıtlı motorun aksine bu motor kısılıp açılamaz ve yanma bir kez başladı mı durdurulamaz. Karşılığında yapı basittir, roket uzun süre dolu bekleyebilir ve fırlatma hazırlığı kısadır; küçük uydular için sık, düşük maliyetli uçuş isteyen bir şirket için çekici bir tercihtir.
Kademeli yapının nedeni roket denklemidir: boşalan motor gövdelerini yörüngeye kadar taşımak yerine atmak, kalan kütleyi daha yüksek hıza çıkarır. Alçak yörüngede kalabilmek için yatayda saniyede yaklaşık 7,8 kilometre hıza ulaşmak gerekir. Katı yakıt genellikle sıvı yakıt çiftlerinden daha düşük verimli olduğundan, bu hıza çıkmak için dört kademe kullanılır. Her kademe yandıktan sonra ayrılır ve bir sonrakinin motoru çalışır; sondaki dördüncü kademe uyduları hedef yörüngeye bırakır. Çok uydulu görevlerde bu kademe, uyduları ayrı ayrı ve birbirine çarpmayacak şekilde bırakmak zorundadır. Aralık 2025 uçuşunda yaşanan tartışma (aşağıda), bu bırakma işleminin ne kadar dikkat istediğini gösteriyor.
Wikipedia'nın derlediği değerlere göre dört kademenin itkisi sırasıyla yaklaşık 2.067, 1.081, 439 ve 78 kilonewton'dur. Launch Library 2 kaydı ise birinci kademe için yaklaşık 1.961 kilonewton (200 ton-kuvvet düzeyi) değerini verir; iki kaynak arasındaki bu küçük fark, şirketin kademe itkilerini ayrıntılı yayımlamamasından kaynaklanıyor olabilir. Launch Library 2 kaydı, birinci kademenin Çin'in DF-31 kıtalararası füzesinden türetilmiş görünebileceğini de belirtir; bu resmî olarak doğrulanmış bir bilgi değildir. Roketin üçüncü kademesinde, lülenin yönünü değiştirerek roketi yönlendiren bir itki vektör kontrol (TVC) mekanizması olduğu, 2024'teki arızanın anlatımından anlaşılıyor (aşağıda).
Roketin burun konisi, yani yükü atmosferin içinde koruyan kaplama, Launch Library 2'ye göre 3,35 metre çapındadır. Bu da gövdeden (2,65 m) geniştir ve çok sayıda küçük uydunun sığabilmesini sağlar. Kinetica-1 yeniden kullanılamaz: her uçuşta dört kademenin hepsi atılır.
Teknik özellikler
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Üretici | CAS Space (Çin) |
| Yükseklik | yaklaşık 30 m (Wikipedia 29,7 m verir) |
| Gövde çapı | 2,65 m |
| Burun konisi çapı | 3,35 m (Launch Library 2) |
| Kalkış kütlesi | 135 ton |
| Kademe | 4 (hepsi katı yakıtlı) |
| Kademe itkileri | yaklaşık 2.067 / 1.081 / 439 / 78 kN (Wikipedia) |
| Alçak Dünya yörüngesine yük | 2.000 kg |
| Güneş eşzamanlı yörüngeye (500 km) yük | 1.500 kg |
| Fırlatma yeri | Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi, 130 numaralı alan |
| Yeniden kullanım | Yok (tek kullanımlık) |
Yerdurağan geçiş yörüngesi için bir kapasite değeri yayımlanmamıştır; Kinetica-1 bu yörüngeye hizmet vermek için tasarlanmış bir roket değildir, görev alanı alçak ve Güneş eşzamanlı yörüngelerdir.
Uçuş geçmişi
İlk uçuş 27 Temmuz 2022'de yapıldı ve altı uyduyu Güneş eşzamanlı yörüngeye taşıdı; aralarında bir X-ışını astronomi gözlem uydusunun prototipi SATech-01 ve Çin Bilimler Akademisi'nin diğer teknoloji gösterim uyduları vardı. Sonraki uçuşların sıklığı zamanla arttı: 2022 ve 2023'te birer, 2024'te dört, 2025'te beş uçuş yapıldı; 2026'da ise 11/2026 itibarıyla beş uçuş (Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz ve Eylül) gerçekleşti. Yani roket, ilk iki yılında yılda en fazla bir kez uçarken 2024'ten sonra düzenli bir fırlatma ritmi yakaladı; uçuşlar arasındaki boşluk son dönemde çoğunlukla bir-iki ay düzeyindedir.
| Tarih (UTC) | Uçuş | Not |
|---|---|---|
| 27 Temmuz 2022 | İlk uçuş | 6 uydu; başarılı |
| 7 Haziran 2023 | Uçuş 2 | Yirmiyi aşkın uyduluk ortak yolculuk görevi; başarılı |
| 23 Ocak 2024 | Uçuş 3 | Beş Taijing yer gözlem uydusu; başarılı |
| 11 Kasım 2024 | Uçuş 5 | 15 uydulu ortak yolculuk; Umman'ın uydusu da bu uçuştaydı; başarılı |
| 27 Aralık 2024 | Uçuş 6 | Başarısız; 11 uydu kaybedildi |
| 19 Ekim 2025 | Uçuş 9 | Pakistan'ın SUPARCO kurumu için hiperspektral gözlem uydusu PRSC-HS1; başarılı |
| 10 Aralık 2025 | Uçuş 11 | 9 uydu; BAE, Mısır ve Nepal'in uyduları dahil; başarılı |
| 20 Eylül 2026 | Uçuş 16 | 9 ticari uydu; başarılı |
2024 arızası. 27 Aralık 2024'te roketin üçüncü kademesi ateşlendikten yaklaşık üç saniye sonra yönelim kontrolünü kaybetti ve 11 uydu yörüngeye ulaşamadı. Launch Library 2 kaydına göre sebep, üçüncü kademe motorunun itki vektör kontrol mekanizmasına giden güç kablosunun montaj sırasında hasar görmesi ve uçuştaki titreşimle kopmasıdır. Wikipedia ise olayı kısaca "üçüncü kademede kararsızlık" diye anar. Kayıp yük arasında AZSPACE'in geri kazanılabilir deney uzay aracı DEAR-3 ve Marsilya Astrofizik Laboratuvarı'nın CASAA-Sat adlı küp uydusu vardı.
2025 aralığındaki tartışma. Wikipedia'ya göre 10 Aralık 2025 uçuşunda uyduların bırakılışı diğer uydu operatörleriyle koordine edilmemişti ve bu durum bir Starlink uydusuyla yakın geçişe yol açtı. Bu olay, kalabalıklaşan alçak yörüngede fırlatma yapan her şirketin bırakma planını diğer operatörlerle paylaşması gerektiği tartışmasına örnek olarak anılıyor.
Başarı oranı. 11/2026 itibarıyla 16 fırlatmanın 15'i başarılıdır (yaklaşık yüzde 94). Aralık 2024'teki arızadan bu yana yapılan 10 uçuşun hepsi başarılı oldu.
Taşıdığı önemli görevler
Kinetica-1'in yüklerinin büyük kısmı, birden çok müşterinin uydusunu aynı uçuşta toplayan ortak yolculuk görevleridir. Jilin-1 yer gözlem takımyıldızının uyduları, Taijing serisi gözlem uyduları, Çin Bilimler Akademisi'nin teknoloji gösterim uyduları ve çeşitli ticari yer gözlem uyduları en sık görülen yüklerdir. Roket yabancı müşterilere de hizmet verdi: Umman, Pakistan, Malezya (TerraXpace için üretilen AIRSAT-03), Meksika (ThumbSat), BAE, Mısır ve Nepal'in uyduları bu uçuşlarda yörüngeye çıktı. Küçük küp uydular da aynı fırlatmalarda yer alabiliyor.
Yakın dönemden bir örnek için sitedeki 20 Eylül 2026 fırlatması sayfasına bakabilirsiniz.
Benzer roketlerle karşılaştırma
Kinetica-1, küçük uydu fırlatıcıları sınıfındadır; ancak yüküyle bu sınıfın üst ucunda yer alır. Aşağıdaki değerler Launch Library 2 kayıtlarından alınmıştır; kaynaklar arasında rakam farkları olabilir.
| Roket | Ülke | Yakıt | Kalkış kütlesi | Alçak yörünge yükü |
|---|---|---|---|---|
| Kinetica-1 | Çin | Katı | 135 ton | 2.000 kg |
| Ceres-1 | Çin | Katı | belirtilmemiş | 350 kg |
| Kuaizhou-1A | Çin | Katı | 30 ton | 300 kg |
| Electron | ABD / Yeni Zelanda | Sıvı | 13 ton | 300 kg |
| Firefly Alpha | ABD | Sıvı | 54 ton | 1.000 kg |
Çin'in öteki katı yakıtlı ticari roketleriyle (Ceres-1, Kuaizhou-1A) kıyaslandığında Kinetica-1 hem çok daha ağırdır (Kuaizhou-1A'nın 30 tonuna karşılık 135 ton) hem de listelenen alçak yörünge yükü beş altı katın üzerindedir. Electron gibi sıvı yakıtlı küçük roketler yeniden ateşlenebilen üst kademeyle hassas yörünge ayarı yapabilir; katı yakıtlı Kinetica-1 ise basitliği ve hazırlık hızıyla öne çıkar.
Sık sorulan sorular
Kinetica-1 kaç kez uçtu?
11/2026 itibarıyla 16 kez fırlatıldı; 15'i başarılı, biri (27 Aralık 2024) başarısız oldu. En son uçuş 20 Eylül 2026'dadır.
Ne kadar yük taşır?
Alçak Dünya yörüngesine yaklaşık 2.000 kg, 500 km'deki Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 1.500 kg. Yerdurağan geçiş yörüngesi için bir kapasite yayımlanmamıştır.
Türkiye'den bir yük taşıdı mı?
Doğrulayabildiğim fırlatma kayıtlarında Türkiye'ye ait bir uydu görünmüyor. Ancak bazı ortak yolculuk uçuşlarında yük listesi tam açıklanmadığı için kesin bir yokluk iddiası yapılamaz.
Kinetica-1 yeniden kullanılabilir mi?
Hayır. Dört katı yakıtlı kademenin hepsi her uçuşta atılır. CAS Space'in yeniden kullanıma yönelik hedefleri, bu roketin değil daha büyük Kinetica-2 ve sonraki sürümlerin konusudur.
Diğer roketlerTümü →
Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGalactic EnergyÇin · 2026
Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriExPace (CASIC'in yan kuruluşu)Çin · 2020
Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriCAS Space (Çin Bilimler Akademisi'nin yan kuruluşu)Çin · 2026
Proton roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriHrunichev Uzay MerkeziRusya · 1965
Vikram-1 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriSkyroot AerospaceHindistan · 2026
Spectrum roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriIsar AerospaceAlmanya · 2025




















