21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Ariane 6 ile Ariane 5 karşılaştırması: Modüler yapı ne değiştirdi?

Ariane 6 ile Ariane 5'i boyut, yük kapasitesi, yeniden kullanım, uçuş sicili ve görev türü açısından yan yana koyduk: Avrupa'nın yeni roketi selefinden neyi farklı yapıyor?

Konu
Roketler
Birinci
Ariane 6
İkinci
Ariane 5

Ariane 6 mı, Ariane 5 mi? Ariane 5, 1996-2023 arasında 117 kez uçup emekli oldu; bugün Avrupa'nın ağır sınıf roketi Ariane 6. Yeni bir görev için seçenek yalnızca Ariane 6'dır, ama iki roket arasındaki asıl fark güçten çok esneklikte: Ariane 5 tek bir büyük yapıdan oluşuyordu, Ariane 6 iki ya da dört yan iticiyle farklı yük sınıflarına uyarlanıyor. İkisi de tek kullanımlık, ikisi de 5,4 m çaplı ve ikisi de Kourou'dan kalkıyor.

Teknik özellikler yan yana

ÖzellikAriane 6Ariane 5
DurumAktifEmekli
ÜreticiArianeGroupArianeGroup (Arianespace işletti)
ÜlkeAvrupaAvrupa
İlk uçuş20241996
Yükseklik56-62 m46-52 m
Kademe sayısı22
Taşıma kapasitesi (LEO)11.100 kg (Ariane 62), 22.600 kg (Ariane 64)20.000 kg üzeri (ES sürümü)
Taşıma kapasitesi (GTO)5.000 kg (Ariane 62), 11.700 kg (Ariane 64)10.865 kg'a kadar (ECA sürümünün kaydettiği en yüksek yük)
Yeniden kullanımYok (tek kullanımlık)Yok (tek kullanımlık)

Boyut ve güç

Yukarıdaki tabloda görüldüğü gibi Ariane 5 sürüme göre 46-52 m, Ariane 6 ise 56-62 m yüksekliğinde. Ariane 6'nın uzun ölçüsü, yalnızca dört iticili Ariane 64'te kullanılabilen 20 m'lik uzun burun konisinden geliyor; kısa konide roket yaklaşık 56 m. Kalkış kütlesi tarafında Ariane 5 yaklaşık 780 ton (ESA'nın verdiği ECA çift yüklü fırlatma değeri), Ariane 62 yaklaşık 530 ton, Ariane 64 ise yaklaşık 860 ton.

Motor düzeni birbirine benziyor ama ayrıntılar farklı. Her iki roketin ana kademesi tek bir sıvı yakıtlı hidrojen-oksijen motoruyla çalışır: Ariane 5'te Vulcain 2 (boşlukta 1.390 kN), Ariane 6'da Vulcain 2.1 (ArianeGroup'a göre 1.370 kN). İki rakam aynı ölçüm koşuluna göre verilmediği için aralarındaki küçük farkı yorumlamak doğru olmaz.

Kalkış itkisinin büyük bölümü ise iki roketin de katı yakıtlı iticilerinden gelir. Ariane 5'in iki P241 iticisi her biri en çok 7.080 kN, toplamda 14.160 kN itki verir; her biri yaklaşık 277 ton ağırlığındadır ve 130-140 saniye yanar. Ariane 6'nın P120C iticileri 142 ton katı yakıt taşır ve yaklaşık 130 saniye yanar. Haziran 2026'daki uçuşta ilk kez kullanılan P160C, P120C'den bir metre uzun ve 14 ton daha fazla yakıtlı; bu itici "Blok 2" yükseltmesinin parçası.

En belirgin fark üst kademede. Ariane 5 ECA'nın HM7B motorlu üst kademesi yalnızca 67 kN itki verir ve 940 saniye kadar yanar; ES sürümünün depolanabilir yakıtlı EPS kademesi ise yeniden ateşlenebiliyordu. Ariane 6'nın Vinci motoru 180 kN verir ve yörüngede birden çok kez ateşlenebilir; ArianeGroup toplam yanma süresinin 900 saniyeye kadar çıkabildiğini belirtiyor. Bu kavramlar için itki sözlük sayfasına bakılabilir.

Taşıma kapasitesi

Kapasite karşılaştırmasında doğru soru "hangi sürüm?" olmalı. Ariane 6'nın kapasitesi sürüme göre ikiye bölünür: alçak Dünya yörüngesine Ariane 62 ile 11.100 kg, Ariane 64 ile 22.600 kg; yerdurağan geçiş yörüngesine sırasıyla 5.000 kg ve 11.700 kg. Ariane 5 için ise alçak yörüngede ES sürümüyle 20.000 kg üzeri, geçiş yörüngesinde ECA sürümünün kaydettiği 10.865 kg'a kadar bir yük söz konusu.

Bu rakamlar birebir kıyaslanamaz. Ariane 6'nın değerleri üreticinin yayımladığı kapasitelerdir; Ariane 5'in 10.865 kg'ı ise 1 Haziran 2017'deki VA237 uçuşunda ViaSat-2 ve Eutelsat 172B ile ulaşılan, kayıtlı en yüksek toplam yüktür. ESA ECA için yaklaşık 10 tonluk geçiş yörüngesi yükünden söz eder. Bazı derlemeler Ariane 64 için daha düşük değerler (alçak yörüngede 21,65 ton, geçiş yörüngesinde 11,5 ton) verir. Özetle dört iticili Ariane 6, Ariane 5'in ağır sınıf yük kapasitesini kabaca karşılıyor; iki iticili Ariane 62 ise daha hafif yükler için ayrı bir seçenek sunuyor.

Çoklu yük taşıma biçimi de değişti. Ariane 5 SYLDA düzeneğiyle iki büyük haberleşme uydusunu, SPELTRA yapısıyla üç küçük uyduya kadar taşıyabiliyordu. Ariane 6'da ise 14 m ya da 20 m'lik burun konisi seçenekleri ve yeniden ateşlenebilen Vinci, aynı fırlatmada farklı yörüngelere yük bırakmaya imkân tanıyor.

Yeniden kullanım ve maliyet

Tabloda da görüldüğü gibi iki roket de tamamen tek kullanımlık: yeniden kullanım açısından aralarında fark yok. Ariane 5'in ana kademesi okyanusa düşüyordu; katı yakıtlı iticiler genellikle denizin dibine bırakılıyor, zaman zaman inceleme için paraşütle toplanıyordu, ancak roketin yeniden kullanımı hiç hedeflenmedi. Ariane 6'nın hiçbir parçası da kurtarılmıyor. Yeniden kullanım tarafındaki gerçek rakip Falcon 9; bu fark için Falcon 9 ile Ariane 6 karşılaştırmasına bakabilirsiniz.

Maliyet konusunda elimizde güvenilir ve karşılaştırılabilir iki rakam yok. Ariane 5 için 2016 tahminleri bir fırlatmanın maliyetini 150-200 milyon avro aralığında veriyordu. Ariane 6'nın güncel fiyatını ise kaynaklarımızda resmî bir rakamla doğrulayamadık, bu yüzden yazmıyoruz. Ariane 6'nın üretim açısından bilinen avantajı, iki sürümün aynı çekirdek kademeyi kullanması: üretim hattı tek kalıyor, Ariane 62 hafif yükte daha ucuza kalkıyor.

Uçuş geçmişi ve güvenilirlik

Ariane 5 ilk kez 4 Haziran 1996'da (V88) uçtu ve kalkıştan 37 saniye sonra parçalandı; yazılımdaki bir sayı dönüştürme taşması nedeniyle yaşanan bu kaza yazılım mühendisliğinin sık anılan örneklerinden biri oldu. İzleyen yıllarda V101 (1997) ve V142 (2001) kısmi başarısız, ECA sürümünün ilk uçuşu V157 (2002) ise başarısız oldu. 9 Nisan 2003 ile 12 Aralık 2017 arasında 82 başarılı uçuş arka arkaya geldi; 25 Ocak 2018'deki VA241 uçuşunda yanlış bir atalet azimut değeri nedeniyle uydular yanlış eğimli yörüngeye bırakıldı ve bu uçuş kısmi başarısız sayıldı. Son uçuş Temmuz 2023'te yapıldı. ESA verilerine göre toplam 117 uçuşun 112'si başarılı, 2'si başarısız, 3'ü kısmen başarısızdı; bu yüzde 95,7'lik bir orana denk geliyor.

Ariane 6 ise 9 Temmuz 2024'te uçmaya başladı ve 11/2026 itibarıyla 9 kez fırlatıldı: 8 tam başarı, 1 kısmi başarısızlık, tam başarısızlık yok. Kısmi başarısızlık ilk uçuşta (VA262) yaşandı: üst kademenin yardımcı itki birimi ikinci ateşlemeden sonra durdu, Vinci son yanma için yeniden ateşlenemedi, iki yük planlanan yörüngeye bırakılamadı. Sonraki sekiz uçuş başarılı geçti.

İki sicili aynı terazide tartmak adil olmaz: 9 uçuşluk bir sicil ile 117 uçuşluk bir sicilin yüzdeleri istatistiksel olarak eşit ağırlık taşımaz. Ariane 5'in ilk yıllardaki sorunlarının ardından gelen uzun başarı serisi, olgun bir roketin sicilini gösteriyor; Ariane 6'nın tablosu ise henüz erken ama bugüne kadar olumlu.

Hangi görevler için uygun?

Ariane 5'in kariyeri bilimsel ve ticari görevlerle dolu. James Webb Uzay Teleskobu 25 Aralık 2021'de Ariane 5 ile fırlatıldı; JUICE (Nisan 2023), BepiColombo (Ekim 2018), Herschel ile Planck (Mayıs 2009) ve Rosetta (2004) da onunla yola çıktı. ES sürümü beş ATV kargo aracını Uluslararası Uzay İstasyonu'na ve üç fırlatmada 12 Galileo uydusunu taşıdı. Türkiye açısından Türksat 3A, 12 Haziran 2008'de Ariane 5 ECA ile uçtu; operatör için Türksat sayfasına bakılabilir.

Ariane 6'nın şimdiye kadarki yükleri ise Avrupa kurumlarının uyduları, bir Fransız askerî uydusu (CSO-3) ve Amazon Leo uyduları: Galileo L14 (Aralık 2025, iki uydu), MetOp-SG A1 (Ağustos 2025), Sentinel-1D (Kasım 2025) ve 2026'daki üç Amazon Leo fırlatması (32, 32 ve 36 uydu). 27 Ağustos 2026'da MTG-I2 ile ilk yerdurağan geçiş yörüngesi görevi yapıldı. Amazon Leo gibi takımuydu yüklerinde dört iticili sürüm tercih ediliyor; Arianespace'in açıklamasına göre onuncu uçuş, 36 uyduluk yükle en erken 23 Kasım 2026'da planlanıyor (LE-04) ve tarih değişebilir. PLATO ötegezegen teleskobu da ESA'ya göre 2027'nin başında dört iticili Ariane 6 ile fırlatılacak. Fırlatmaları Arianespace yürütüyor; programın arkasında ESA var.

Kısaca

  • Durum: Ariane 5 Temmuz 2023'te emekli oldu; Ariane 6 aktif ve 9 uçuş yaptı.
  • Yapı: İkisi de 5,4 m çaplı ve tek kullanımlık; Ariane 6 iki (62) ya da dört (64) iticiyle uçuyor.
  • Kapasite: Ariane 64 alçak yörüngede 22.600 kg, geçiş yörüngesinde 11.700 kg; Ariane 5'te geçiş yörüngesi için kayıtlı en yüksek yük 10.865 kg.
  • Üst kademe: Ariane 6'nın Vinci motoru yörüngede yeniden ateşlenebilir.
  • Sicil: Ariane 5'in 117 uçuşluk sicili 112 başarıyla kapandı; Ariane 6'da 9 uçuşun 8'i tam başarılı.

Sık sorulan sorular

Ariane 6, Ariane 5'ten daha güçlü mü?

Dört iticili Ariane 64 ve Ariane 5 benzer ağır sınıfta yer alır. Ariane 64 alçak yörüngeye 22.600 kg, geçiş yörüngesine 11.700 kg taşıyabilir; Ariane 5 için kayıtlı en yüksek geçiş yörüngesi yükü 10.865 kg. Değerler farklı koşullara göre verildiğinden, fark gücün artmasından çok sürüm seçeneklerinin çoğalmasında.

Ariane 5 neden emekli oldu?

Ariane 6, Ariane 5'in yerini almak üzere geliştirildi ve ilk uçuşunu 9 Temmuz 2024'te yaptı. Ariane 5'in son uçuşu Temmuz 2023'te gerçekleşti.

Ariane 6 ya da Ariane 5 yeniden kullanılabilir mi?

Hayır. İkisi de tamamen tek kullanımlıdır; kademeler görev sonrasında yeniden kullanılmaz.

Diğer karşılaştırmalarTümü →

🚀 RoketlerTümü →

  1. Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriMir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriGeliştiriliyor
  2. Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriCeres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  3. Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriKuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  4. Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  5. Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  6. Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriTerran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  7. Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriTianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  8. N1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriN1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriEmekli

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar