Starship

Starship, SpaceX'in geliştirdiği iki aşamalı, tamamen yeniden kullanılabilir olması planlanan süper ağır yük roketidir. Super Heavy adlı itici ile aynı adı taşıyan Starship üst aşamasından oluşur ve Teksas'taki Starbase tesislerinde üretilip fırlatılır. Tasarlandığı gibi tamamlanırsa, şimdiye kadar yapılmış en yüksek taşıma kapasiteli ve ilk tamamen yeniden kullanılabilir yörünge roketi olacak. Program hâlâ test aşamasındadır: 28 Eylül 2026'daki 14. uçuşta Starship ilk kez yörüngeye ulaştı.

Görevin amacı

SpaceX, Starship'i Falcon 9 ve Falcon Heavy'nin yerini alacak bir sistem olarak tasarladı. Hedef, her iki aşamayı da fırlatma kulesine geri indirip uçaklar gibi tekrar tekrar kullanarak fırlatma maliyetini kökten düşürmek. Şirket başta Mars'a insan göndermeyi öne çıkarıyordu; daha sonra öncelik Ay'a dönüşe verildi. Starship'in insan taşıyan bir sürümü, NASA'nın Artemis programında astronotları Ay yüzeyine indirecek iniş aracı (HLS) olarak geliştiriliyor. Roket ayrıca büyük uyduları, uzay istasyonu modüllerini ve geniş aynalı teleskopları taşımak için de öneriliyor.

Teknik özellikler

Roketin her iki aşaması da paslanmaz çelikten yapılır ve sıvı metan ile sıvı oksijen yakan Raptor motorlarıyla çalışır. Temel özellikleri şöyle:

• Yükseklik: Yaklaşık 121 metre; çap: 9 metre
• Yakıt dolu kütle: Yaklaşık 5.300 ton
• Super Heavy iticisi: 33 Raptor motoru; yaklaşık 3.400 ton itki yakıtı
• Starship üst aşaması: Üçü deniz seviyesi, üçü vakum için olmak üzere 6 Raptor motoru
• Hedeflenen kapasite: Yeniden kullanılabilir yapılandırmada alçak Dünya yörüngesine 100-150 ton

İtici, inişte bacaklar yerine fırlatma kulesindeki iki dev mekanik kolla havada yakalanır. Üst aşama atmosfere girişte, Uzay Mekiği'ndekine benzer ısı kalkanı karolarıyla korunur. Dünya yörüngesinin ötesindeki görevler için yörüngede çok sayıda yakıt ikmali gerekecek: Musk sekiz, NASA ise kısa aralıklarla on altı fırlatma gerektiğini tahmin ediyor.

Tipik bir uçuşta Super Heavy, kalkıştan yaklaşık 141 saniye sonra ve 64 kilometre yükseklikte motorlarının çoğunu kapatır. Starship kendi motorlarını iticiye bağlıyken ateşleyerek ayrılır; bu yönteme sıcak ayrılma denir. İtici ardından geri döner ve fırlatma alanına ya da denize iner. 2026'da devreye giren Version 3 araçlarda daha hafif Raptor 3 motorları kullanılıyor; iticideki ızgara kanatçık sayısı dörtten üçe indi ve bu kanatçıklar aynı zamanda kulenin yakalama noktası işlevi görüyor. SpaceX, Starbase'deki iki rampanın yanı sıra Florida'daki SLC-37 rampasında da Starship tesisi kurmayı planlıyor.

Yolculuk ve önemli anlar

• 2018: Bugünkü tasarım ve Starship adı açıklandı; Aralık'ta karbon kompozit yerine paslanmaz çeliğe geçildi.
• 5 Ağustos 2020: Tek motorlu SN5 prototipi 150 metreye yükselip indi.
• 20 Nisan 2023: İlk tam Starship uçuşu; roket kalkıştan yaklaşık dört dakika sonra parçalandı.
• 14 Mart 2024: Üçüncü uçuşta Starship uzaya ulaştı ve yakıt aktarma deneyi yaptı.
• 13 Ekim 2024: Beşinci uçuşta Super Heavy iticisi ilk kez fırlatma kulesinin kollarıyla yakalandı.
• 2025: Block 2 sürümünün ilk dört üst aşaması kaybedildi; 26 Ağustos'taki 10. uçuş ise başarılı oldu.
• 22 Mayıs 2026: Version 3'ün ilk uçuşu; Super Heavy iticisi geri dönüş sırasında motor arızası yüzünden kaybedildi.
• 24 Temmuz 2026: 13. uçuşta 20 gerçek Starlink V3 uydusu bırakıldı.
• 28 Eylül 2026: 14. uçuşta Starship bir vakum motoru erken kapanmasına rağmen yörüngeye girdi ve 26 Starlink uydusu bıraktı.

Başarılar ve etkisi

28 Eylül 2026 itibarıyla Starship 14 kez fırlatıldı; bunların 9'u başarılı, 5'i başarısız sayıldı. Program, çok sayıda prototipin uçurulduğu yinelemeli bir geliştirme yaklaşımıyla ilerliyor ve iyimser takvim hedeflerinin çoğunu kaçırdı. Yine de iticinin kuleyle yakalanması, yeniden kullanılmış iticilerle uçuş ve ilk operasyonel uydu bırakma gibi adımlar, roketçilikte daha önce görülmemiş deneyimler sağladı.

NASA, Nisan 2021'de Ay iniş aracı için SpaceX'e 2,89 milyar dolarlık, 2022'de ise Artemis IV için 1,15 milyar dolarlık sözleşme verdi. Ekim 2026 itibarıyla plan, Artemis III'te bir kenetlenme testi (2027) ve ardından insanlı Ay inişi (2028) şeklinde. İkinci kuşak Starlink uydularının taşınması da Starship'e bağlı.

NASA'nın planladığı Ay görevinde Starship HLS önce alçak Dünya yörüngesinde tanker Starship'lerle doldurulacak, ardından Ay çevresindeki geniş bir halo yörüngesine geçecek. Orion kapsülü buraya kenetlendiğinde dört astronottan ikisi HLS'e geçecek ve araç Ay'ın güney kutbu yakınına inecek. Yüzey çalışmalarından sonra HLS mürettebatı yeniden Orion'a götürecek.

Bilmeye değer

• SpaceX süper ağır roket fikrini 2005'te, ilk roketi Falcon 1'i fırlatmadan önce dile getirmişti.
• Starship'in 9 metrelik gövdesi, 8 metre çaplı tek parça bir teleskop aynasını katlamadan taşıyabilir.
• Gövde, 1,83 metre yüksekliğindeki çelik halkaların üst üste kaynaklanmasıyla üretilir.
• Super Heavy'nin ızgara kanatçıklarının her biri yaklaşık 3 ton gelir.
• Ay görevlerinin tarihçesi Ay'a yolculuklar sayfasında.