Artemis III'ün uçuş planı: Orion, Blue Moon ve Starship ile Dünya yörüngesinde kenetlenecek

Astronotlar Ay yüzeyine dönmeden önce NASA, ajansın tarihindeki en iddialı ve en karmaşık deneme görevlerinden birini gerçekleştirecek.

2027'de fırlatılacak Artemis III, NASA astronotları Randy Bresnik, Frank Rubio, Andre Douglas ile ESA (Avrupa Uzay Ajansı) astronotu Luca Parmitano'yu Orion uzay aracıyla alçak Dünya yörüngesine gönderecek. Ekip orada, sanayi ortakları Blue Origin ve SpaceX'in geliştirdiği insanlı iniş sistemlerinin deneme sürümleriyle, yani deneme modelleriyle bir dizi gösterim yapacak. Planlanan 14 günlük görev boyunca ekip ve uçuş kontrolörleri; Artemis astronotları 2028'de Ay'ın Güney Kutbu yakınına inmeye başladığında vazgeçilmez olacak buluşma, kenetlenme, yaşam ve operasyon prosedürlerini prova edecek. Görev; NASA insanlı bir Ay inişine girişmeden önce riski azaltmak, donanımı doğrulamak ve operasyonel deneyim kazanmak için tasarlandı.

NASA'nın Artemis program yöneticisi Jeremy Parsons, "Bu görevin Dünya yörüngesindeki her parçası, astronotları yeniden Ay'a indirmeden önce riski azaltmak için tasarlandı" dedi. "Üç farklı roketle üç uzay aracı fırlatıyor ve bunların birlikte nasıl çalıştığını sınıyoruz; bu, NASA'nın daha önce hiç denemediği bir şey. Burada öğrendiğimiz her ders bizi 2028'de Ay'a inmeye biraz daha yaklaştırıyor."

İlk durak: Blue Origin'in Ay iniş aracı deneme modeli

Önceki Artemis görevlerinde yalnız NASA'nın SLS (Uzay Fırlatma Sistemi) roketi ve Orion uzay aracı kullanıldı. Artemis III ise görece kısa bir süre içinde üç ayrı ağır yük roketiyle fırlatılacak üç ayrı uzay aracını kapsayacak.

Görev, Blue Origin'in Blue Moon Mark 2 iniş aracının deneme sürümünü Dünya'nın yaklaşık 273 mil (237 deniz mili) yukarısındaki dairesel bir alçak Dünya yörüngesine fırlatmasıyla başlıyor. Araç yörüngede 30 güne kadar kalabiliyor; bu da takvime esneklik kazandırıyor. Artemis III sıkı bir koreografiyle kurgulanmış bir kampanya olarak tasarlandı: NASA, Blue Moon deneme modelinin fırlatılmasından ve aracın sağlıklı, ortak operasyonlara hazır olduğunun doğrulanmasından yalnızca birkaç gün sonra Orion'u SLS'in tepesinde, ajansın Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatmayı planlıyor.

Fırlatmanın ardından Orion önce 18 x 1122 millik (16 x 975 deniz mili) eliptik bir Dünya yörüngesine girecek. Ardından servis modülüyle bir dizi manevra yaparak ısıl dengelenme için yaklaşık 345 mil (300 deniz mili) yükseklikteki dairesel bir yörüngeye geçecek, sonra da bekleyen Blue Moon iniş aracı deneme modeliyle buluşmasını adım adım hazırlayacak. Her uzay aracı kendi görev gereksinimlerine göre en uygun hâle getirilmiş, birbirinden biraz farklı yörünge rejimlerinde çalıştığı için Artemis III, uçuş boyunca özenle kurgulanmış bir yörünge manevraları ve buluşma operasyonları dizisi gerektiriyor.

Uçuşun ilk iki gününde ekip Orion'un sistemlerini denetleyecek, yakın mesafe operasyonlarına hazırlanacak ve görevin ilk büyük hedefi için kendini adım adım konumlandıracak: Blue Moon deneme aracıyla buluşma ve kenetlenme.

Bu operasyon NASA'ya, Orion ile ticari bir Ay iniş aracının uzayda birlikte nasıl çalıştığını değerlendirme fırsatını ilk kez verecek. Mühendisler iki araçtaki yazılımın, güdüm sistemlerinin, iletişim sistemlerinin ve operasyon prosedürlerinin gerçek koşullarda nasıl performans gösterdiğini değerlendirecek; uçuş kontrolörleri de birden çok ekip ve kuruluş arasında faaliyetleri eşgüdümleme deneyimi kazanacak.

Kenetlendikten sonra astronotlar Blue Moon deneme modelinde yaklaşık iki gün boyunca değerlendirme yapacak. Ekip üyeleri kapağı açıp araca girecek; böylece kabin ortamını, kumandaları ve yaşam destek sistemlerini doğrudan değerlendirebilecek. Ekipler aracın uygun atmosferi ve basıncı koruyabildiğini doğrulayacak.

Blue Moon deneme modeli, gelecekteki Ay görevleri için planlanan aviyonik, yazılım, uçuş kontrol sistemleri, mürettebat kabini teknolojileri ve yaşam destek işlevlerinin birçoğunu barındırıyor. Bu sistemleri yörüngede sınamak, iniş aracının uçuş sistemlerinin birçoğunun uzayda bütünleşik bir araç olarak nasıl çalıştığını değerlendirmek için ilk fırsatı sağlayacak.

Orion ayrıldığında NASA, ticari bir Ay iniş aracının mürettebatla ilk değerlendirmesini tamamlamış olacak; uzay aracı sistemleri, ekip operasyonları ve araçların birlikte çalışabilirliği hakkında yerde toplanması mümkün olmayan veriler elde edecek.

Starship kenetlenme gösterimi

Blue Origin'in iniş aracıyla operasyonları tamamladıktan sonra Orion ayrılıp yeniden konumlanacak ve görevin bir sonraki evresini, yani ikinci buluşma operasyonunu destekleyecek.

SpaceX, Florida'dan bir Starship Version 3 (Sürüm 3) deneme modeli fırlatacak. Starship, Blue Origin'in iniş aracına göre yörüngede çok daha kısa süre kalacak biçimde tasarlandığı için fırlatma görevin ilerleyen bölümünde yapılacak; bu da NASA'nın iki kenetlenme gösterimini verimli biçimde sıralamasını sağlayacak. Starship, iletişim kapsaması için en uygun hâle getirilmiş, 206 deniz mili yükseklikteki daha alçak bir yörüngeye girecek ve ön ucuna monte edilmiş ek bir kenetlenme sistemi taşıyacak.

Orion, iki saate kadar sürmesi beklenen bir denemede araçla buluşup kenetlenecek. Ekip bu deneme sırasında Starship'e girmeyecek. Gösterim, Orion ile Starship'in uzayda kenetlenmiş bir sistem olarak nasıl etkileştiğini doğrulamaya odaklanıyor. NASA ve SpaceX; araçların kontrol edilebilirliğini, iletişimi, bütünleşik yazılım performansını ve kenetlenme ile ayrılma operasyonlarına ilişkin dinamikleri değerlendirmeyi planlıyor.

Kenetlenmenin kendisi de farklı kenetlenme geometrileri kullanıldığı için kendine özgü bir deneme olacak. Orion önce Blue Moon'un mürettebat kabininin yanındaki bir bağlantı noktasına bağlanacak, daha sonra ise kendi ön kenetlenme sistemini Starship'in burnundakiyle hizalayacak. İki yaklaşımı tek görevde sınamak, NASA'ya değerli mühendislik verileri toplarken farklı operasyon kavramlarını değerlendirme fırsatı veriyor.

İki kenetlenme kampanyası birlikte, Orion'un tek bir görevde birbirinden çok farklı iki ticari iniş aracı mimarisiyle nasıl arayüz kurduğunu gösterecek.

Orion'u gelecekteki keşifler için sınamak

Kenetlenme faaliyetleri tamamlandıktan sonra bile Artemis III gelecekteki görevleri destekleyen veriler üretmeyi sürdürecek.

Starship gösterimi tamamlandığında Orion ve ekibinin, eve dönüş hazırlıklarına başlamadan önce yörüngede kullanabileceği beş güne kadar ek süresi olacak. NASA bu süreyi gelecekteki Artemis görevlerini destekleyen çeşitli deneme hedefleri için kullanmayı planlıyor: Orion Mürettebat Hayatta Kalma Sistemi giysilerinin ek değerlendirmeleri, kenetlenme algılayıcısı denemeleri, akustik ve ısıl ölçümler, insan faktörleri değerlendirmeleri ile bir dizi bilim ve teknoloji gösterimi.

NASA'nın yürüttüğü birkaç araştırma, Artemis II sırasında yapılan çalışmaların üzerine inşa edilerek gelecekteki derin uzay görevlerine yol gösterecek ek veriler toplayacak. Ekip ayrıca astronotların görev kontrolüyle doğrudan iletişim kuramadıklarında sağlıkla ilgili değerlendirmeleri nasıl yapabileceklerini inceleyen bir kavram kanıtlama çalışması yürütecek. Bu, gelecekteki Ay yüzeyi keşifleri ve Dünya'dan daha uzaktaki diğer görevler için önemli bir yetenek.

NASA ayrıca görev sırasında bir hücre biyolojisi deneyi uçurmayı planlıyor; araştırmacılar da uçuşu Ay örneklerini Dünya'ya getirme kavramlarını sınamak için kullanacak. Ekipler gelecekteki örneklerin inişten sonra nasıl taşınabileceğini, teslim alınabileceğini ve muhafaza tesislerine aktarılabileceğini değerlendirecek; gelecekteki Ay görevlerinde olası kirlenme konularını daha iyi anlamak için de Orion'un ortamını inceleyecek.

Görev, astronotların aracın eşsiz yörünge konumundan yararlanarak kritik gözlem becerilerini geliştirmeyi sürdürmelerine yardım eden Dünya ve Güneş gözlemlerini de içerecek. Orion'da bitki tohumları da uçacak; bunlar görevin ardından bilimsel çalışma ve eğitim etkinlikleri için fırsat sunacak.

Görev planlamacıları uçuş takvimine esneklik de kattı; böylece operasyonların gerçek zamanda nasıl ilerlediğine bağlı olarak deneme hedeflerini tamamlamak için ek fırsatlar doğacak.

Hazır olunduğunda Orion dönüş için yörünge ayarlamalarına başlayacak, ekip de kabini atmosfere giriş ve suya iniş için hazırlayacak. Suya iniş Pasifik Okyanusu'nda, Kaliforniya kıyıları açığında gerçekleşecek. Orion ve ekibi NASA personeli ile ABD Donanması tarafından kurtarılacak.

Ay görevleri için prova

Artemis III sırasında yapılan her faaliyet daha büyük bir amaca hizmet ediyor: Astronotlar Ay yüzeyine dönmeden önce riski azaltmak.

Görev NASA'ya, üç farklı uzay aracını içeren karmaşık buluşma ve kenetlenme operasyonlarını yönetirken birden çok ticari ortakla birlikte çalışma deneyimi kazandıracak. Mühendisler uzay araçlarının birlikte çalışabilirliği, görev kontrol eşgüdümü, iletişim mimarisi, ekip operasyonları ve donanım performansı hakkında bilgi edinecek.

Artemis III, Orion'un Dünya'da suya inişiyle sona erdiğinde NASA, gelecekteki Ay ekiplerinin Ay'a gidiş ve dönüşte güveneceği teknolojileri ve operasyon kavramlarını göstermiş olacak.

En önemlisi Artemis III, gelecekteki Ay inişlerine yönelik planları kanıtlanmış uçuş prosedürlerine dönüştürmek için gereken operasyonel deneyimi sağlayacak. Görev boyunca öğrenilen dersler gelecekteki keşif planlarının iyileştirilmesine, sanayiyle ortaklıkların güçlenmesine ve astronotların insanlığın Ay'daki bir sonraki dev adımına hazır olmasına yardım edecek.

Yenilik ve keşfin Altın Çağı'nın bir parçası olarak NASA, Artemis astronotlarını Ay'ın Güney Kutbu yakınına, Ay'ın her zamankinden fazlasını keşfetmek üzere giderek zorlaşan görevlere gönderecek. NASA, Ay görevleriyle ekonomik fayda sağlamanın ve bilimsel keşfi ilerletmenin yanı sıra Ay yüzeyinde kalıcı bir insan varlığı kuracak ve ajansın Mars'a ilk insanlı görev için attığı temeli güçlendirecek.

Artemis IV: 2028'deki Ay inişi için yeni plan

NASA Yöneticisi Jared Isaacman, Yönetici Yardımcısı Amit Kshatriya ve Artemis program yöneticisi Jeremy Parsons'ın 23 Ekim 2026'da Kennedy Uzay Merkezi'nde yaptığı basın toplantısında açıklanan plana göre, Artemis programında Ay yüzeyine inecek ilk görev Artemis IV olacak. Hedef, astronotları 2028'de yeniden Ay'a indirmek.

En büyük değişiklik buluşma yerinde. Orion ile iniş araçları artık Ay çevresindeki yakın doğrusal halo yörüngesinde (NRHO) buluşmayacak; her şirket kendi sistemine uygun ayrı bir yörünge kullanacak:

• SpaceX Starship: Starship, Orion'u Dünya yörüngesinde bekleyip onunla kenetlenecek, ardından Ay'a gidiş ateşlemesini yapıp birleşik aracı alçak Ay yörüngesine taşıyacak. Bundan önce yakıt taşıyan "tanker" Starship'ler, alçak Dünya yörüngesindeki "depo" Starship'i dolduracak.
• Blue Origin Blue Moon Mark 2: Blue Origin yörüngede yakıt aktarımını şimdilik erteledi; bunun yerine çok kademeli bir roket gibi çalışan üç transfer kademesi kullanacak. Kenetlenmeden sonra araç Ay çevresinde eliptik bir kutup yörüngesine geçecek ve Orion ile iniş aracı orada buluşacak.

Hangi şirketin önce ineceği henüz belli değil. NASA, 2028'deki ilk inişi hangi iniş aracı daha önce hazır olursa ona verecek; onu ikinci bir insanlı iniş fırsatı izleyecek. Bu yüzden iki şirket de 2027'deki Artemis III'e katılıyor ve iniş araçlarından hiçbiri şimdilik belirli bir Ay inişine atanmış değil. NASA'ya göre yakıtın önceden alçak Dünya yörüngesinde toplanması, mürettebatı taşıyacak SLS roketinin fırlatılma zamanında da esneklik sağlıyor.