21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Starship ile Saturn V karşılaştırması: Hangisi daha güçlü, hangisi daha çok taşır?

Starship'in tasarım itkisi Saturn V'in iki katından fazla; ama 140 tonluk yük rekoru ve Ay'a insan taşıma sicili Saturn V'de. İki roketi boyut, yük, maliyet ve uçuş geçmişiyle karşılaştırdık.

Konu
Roketler
Birinci
Starship
İkinci
Saturn V

Starship mi, Saturn V mi? Tek bir "daha iyi" yok: iki roket farklı dönemlerin ve farklı fikirlerin ürünü. Saturn V, insanları Ay'a gerçekten götürmüş, 13 fırlatmada 12 başarı kaydetmiş ve alçak yörüngedeki 140 tonluk yük rekorunu hâlâ elinde tutan kanıtlanmış bir roket. Starship ise tasarım itkisi Saturn V'in iki katından fazla olan, tamamen yeniden kullanılabilir olması hedeflenen ama 11/2026 itibarıyla hâlâ test aşamasındaki bir sistem.

Teknik özellikler yan yana

ÖzellikStarshipSaturn V
DurumGeliştiriliyorEmekli
ÜreticiSpaceXNASA (Boeing, North American Aviation, Douglas, IBM, Rocketdyne)
ÜlkeABDABD
İlk uçuş20231967
Yükseklik124 m111 m
Kademe sayısı23
Taşıma kapasitesi (LEO)100 ton (V3, yeniden kullanımlı; SpaceX hedefi)yaklaşık 140 ton (üçüncü kademe ve kalan yakıt dahil)
Yeniden kullanımHedef: Super Heavy ve Starship; yalnız Super Heavy yakalanıp yeniden uçurulduYok (tek kullanımlık)

Aşağıda iki roketi boyut, taşıma gücü, maliyet, uçuş sicili ve görev uygunluğu açısından yan yana koyuyoruz. Bir noktayı baştan belirtelim: Saturn V'in rakamları geçmiş uçuşlara, Starship'in önemli kısmı ise SpaceX'in hedef ve tasarım değerlerine dayanıyor; bu yüzden iki sütunu birebir aynı güvenilirlikte okumamak gerekir.

Boyut ve güç

Starship V3 yaklaşık 124 metre, Saturn V ise Apollo uzay aracıyla birlikte 111 metre boyunda. Çap da farklı: Starship 9 metre, Saturn V'in tabanı 10 metre (kanatçıklar hariç). Kalkış kütlesi Starship'te yaklaşık 5.000 ton, Saturn V'te görev yüküne göre 2.822-2.965 ton. Yani Starship daha uzun ve belirgin biçimde daha ağır.

Asıl fark itkide. Saturn V'in kalkış itkisi yaklaşık 34,5 MN; bunu beş F-1 motoru üretiyordu ve F-1 bugüne kadar yapılmış en güçlü tek yanma odalı sıvı yakıtlı roket motoru olarak anılıyor. Starship'in birinci kademesi (Super Heavy) 33 Raptor 3 motoruyla yaklaşık 80,8 MN itki hedefliyor. Bu bir tasarım değeri; V3'ün bu itkiyi uçuşta tam olarak gösterdiği ayrıca doğrulanmış değil. Tasarım değeri tutarsa Starship, Saturn V'in iki katından fazla itkiye ulaşacak.

Motor mimarisi de çok farklı. Saturn V üç kademeliydi: birinci kademede gazyağı (RP-1) ve sıvı oksijen, ikinci ve üçüncü kademede sıvı hidrojen ve sıvı oksijen yakılıyordu. Starship iki kademeli ve her iki kademede de sıvı metan ile sıvı oksijen kullanıyor. Raptor motorları "tam akışlı kademeli yanma" çevrimiyle çalışıyor ve yaklaşık 350 barlık yanma odası basıncıyla daha önce hizmete girmiş hiçbir roket motorunu geçti. Bu tür motorların genel mantığı için sıvı yakıtlı roket motoru maddesine bakabilirsiniz.

Taşıma kapasitesi

Saturn V alçak Dünya yörüngesine yaklaşık 140 ton çıkarabiliyordu; Ay'a giden yola ise yaklaşık 43,5 ton gönderiyordu (bazı kaynaklarda 48,6 ton). Burada önemli bir ayrıntı var: 140 ton, üçüncü kademe (S-IVB) ve kalan yakıt dahil toplam kütle; saf faydalı yük değil. Yine de bu rakam yarım yüzyıldır aşılmış değil.

SpaceX'in Starship V3 için hedefi, yeniden kullanımlı hâlde alçak yörüngeye 100 ton. Bu da bir hedef; elimizdeki kaynaklara göre Block 1 için 15, Block 2 için 35 ton öngörülmüş, ileride gelecek Block 4 için yaklaşık 200 ton hedefleniyor. Gerçekte uçurulan en önemli yük ise 14. uçuştaki 26 operasyonel Starlink V3 uydusu. Yani kâğıt üzerinde Starship'in tavanı yüksek, ama bugün kanıtlanmış en büyük kütle Saturn V'e ait.

Ay yolculuğu için tablo daha da farklı. Saturn V tek atışta Apollo komuta-servis modülünü ve Ay modülünü Ay'a giden yola sokuyordu. Starship böyle çalışmıyor: Dünya yörüngesinin ötesine gitmek için yörüngede yakıt ikmali gerekiyor. Elon Musk bir Starship'i tamamen doldurmak için yaklaşık sekiz fırlatma gerektiğini tahmin etti; bir NASA yetkilisi 2023'te Ay inişi için "on altı ile on dokuz arası" fırlatma gerekebileceğini söyledi. Yakıt aktarımı iki ayrı Starship arasında henüz gösterilmedi. Yani Starship'in gücü tek bir fırlatmada değil, birbirini izleyen fırlatmaların toplamında ortaya çıkacak.

Yeniden kullanım ve maliyet

İki roketi en keskin ayıran konu bu. Saturn V tamamen tek kullanımlıktı: birinci kademe yaklaşık 560 kilometre öteye Atlas Okyanusu'na düşüyor, üçüncü kademe Güneş yörüngesine gönderiliyor ya da Ay'a çarptırılıyordu. Starship'in ise tüm gerekçesi yeniden kullanım.

Bugün hedefin yalnızca yarısı gösterildi. Super Heavy iticisi kule kollarıyla üç kez havada yakalandı ve yeniden kullanılmış iticiler 9. ile 11. uçuşlarda tekrar uçtu. Üst kademe ise henüz geri kurtarılıp yeniden uçurulmadı; 14. uçuştaki araç denize inip devrildi. V3 iticisinin kuleyle yakalanması da henüz yaşanmadı.

Maliyet tarafında karşılaştırılabilir kesin rakamlar sınırlı. Saturn V için 1964-1973 arasında toplam yaklaşık 6,4 milyar dolar ödenek ayrıldı ve 1969-1971 yıllarında bir Apollo fırlatmasının maliyeti yaklaşık 185 milyon dolardı. Bu rakamlar o yılların dolarıyla verilmiş, enflasyonla güncellenmemiş değerler. Starship için ise gerçekleşmiş bir fırlatma maliyeti kamuya açık değil. Elon Musk, ileride bir yörünge fırlatmasının yalnızca 1 milyon dolara mal olabileceğini öne sürdü; bu bir hedef, gerçekleşmiş bir rakam değil. Dolayısıyla "hangisi daha ucuz?" sorusunun bugün dürüst cevabı: Saturn V'in maliyeti biliniyor ve yüksekti; Starship'in düşük maliyeti ise yeniden kullanımın gerçekten işlemesine bağlı.

Uçuş geçmişi ve güvenilirlik

Saturn V, 9 Kasım 1967'den 14 Mayıs 1973'e kadar 13 kez fırlatıldı; 12 uçuş başarılı, biri (Apollo 6) kısmi başarısızlık sayılıyor. Bu uçuşların 10'u insanlı, 9'u Ay'a gidiş görevi. "Her şey birden" (all-up) ilkesiyle denenen roket, ilk uçuşta üç kademesiyle birlikte çalıştı. Apollo 6'da pogo titreşimi ve motor arızaları yaşandı, Apollo 13'te ikinci kademenin ortadaki motoru erken kapandı ama bu, NASA'nın değerlendirme raporunda başarısızlık değil "anomali" sayıldı.

Starship ise "yinelemeli" yöntemle, yani uçarak ve düşerek öğrenerek ilerliyor. İlk uçuşu 20 Nisan 2023'te yaptı; 11/2026 itibarıyla 14 kez uçtu. Bunların 9'u başarılı, 5'i başarısız sayılıyor (ilk iki uçuş ile 7, 8 ve 9. uçuşlar); bu da yaklaşık yüzde 64'lük bir oran ediyor. Hangi uçuşun "başarılı" sayılacağı kaynaktan kaynağa değiştiği için bu oran bir sınıflandırmaya dayanır. Önemli bir dönüm noktası, 28 Eylül 2026'daki 14. uçuş: Starship ilk kez yörüngeye girdi ve 26 Starlink V3 uydusu bıraktı. Ayrıntılar için 14. uçuşun sayfasına bakabilirsiniz.

İki sicili doğrudan kıyaslamak adil olmaz. Saturn V, iyice denenmiş bir programın operasyonel aşamasındaydı ve her uçuşta astronot ya da çok pahalı bir yük taşıyordu. Starship hâlâ geliştirme sürecinde; kayıpların bir kısmı bilinçli olarak sınırlarını zorlayan testlerde yaşandı. Yine de bugünkü tabloya bakınca Saturn V'in güvenilirliği ölçülmüş, Starship'inki henüz oluşmakta.

Hangi görevler için uygun?

Saturn V'in görevi tek cümleyle özetlenebiliyor: Apollo'yu Ay'a göndermek. Ay'a giden dokuz görevin hepsini o fırlattı; altısında iniş yapıldı ve 12 astronot Ay yüzeyinde yürüdü. Ayrıca Skylab uzay istasyonunu yörüngeye taşıdı. Programın bütünü için Apollo programı sayfasına, ilk iniş için Apollo 11 sayfasına bakabilirsiniz. Saturn V emekli olduğu için bugün yeni bir göreve atanamaz; iki kullanılmamış aracı (SA-514 ve SA-515) Apollo 19 ve 20 iptal edilince hiç uçmadı.

Starship'in ilk gerçek işi bugün Starlink uydularını yörüngeye bırakmak. Daha büyük hedefi NASA'nın Artemis programı: Starship'in insanlı sürümü, astronotları Ay yüzeyine indirecek iniş aracı olarak geliştiriliyor. NASA, Nisan 2021'de iniş aracı için SpaceX'e 2,89 milyar dolarlık, 2022'de Artemis IV için 1,15 milyar dolarlık sabit fiyatlı sözleşme verdi. Şubat 2026'da yeniden düzenlenen planda Artemis III 2027'de Dünya yörüngesinde bir kenetlenme provasına, ilk Ay inişi ise Artemis IV ile 2028'e kaydırıldı. Starship bugüne kadar insan taşımadı.

İki roket doğrudan rakip değil, birbirini tamamlayan bir hikâyenin iki ucu gibi: Saturn V insanlığı Ay'a götürdü, Starship ise aynı hedefe farklı bir yoldan, yani yeniden kullanım ve yörüngede yakıt ikmaliyle dönmeye çalışan sistemin parçası. NASA'nın kendi güncel Ay roketi SLS de bu üçlünün parçası; ayrıntılar için SLS ile Saturn V ve SLS ile Starship karşılaştırmalarına göz atabilirsiniz.

Kısaca

  • İtki: Starship V3'ün tasarım itkisi yaklaşık 80,8 MN, Saturn V'inki yaklaşık 34,5 MN; Starship'in değeri henüz uçuşta tam doğrulanmadı.
  • Yük: Saturn V alçak yörüngeye yaklaşık 140 ton (üçüncü kademe dahil) çıkardı; Starship V3'ün hedefi 100 ton ve bu bir hedef.
  • Yeniden kullanım: Saturn V tek kullanımlıktı; Starship'te yalnız Super Heavy yakalanıp yeniden uçurulabildi, üst kademe henüz değil.
  • Sicil: Saturn V 13 fırlatmada 12 başarı kaydetti; Starship 11/2026 itibarıyla 14 uçuşta 9 başarılı, 5 başarısız sayılıyor.
  • Durum: Saturn V emekli ve Ay'a insan taşıdı; Starship geliştiriliyor ve insan taşımadı.

Sık sorulan sorular

Starship Saturn V'ten daha güçlü mü?

Tasarım değerlerine göre evet: Starship V3'ün birinci kademesi yaklaşık 80,8 MN itki hedefliyor, Saturn V'in kalkış itkisi yaklaşık 34,5 MN. Ancak bu SpaceX'in tasarım değeri; V3'ün bu itkiyi uçuşta tam olarak gösterdiği ayrıca doğrulanmış değil. Yük açısından ise Saturn V'in 140 tonluk alçak yörünge rekoru henüz aşılmadı.

Starship Ay'a insan götürdü mü?

Hayır. Starship'in bugüne kadarki bütün uçuşları insansızdı. İnsanlı sürüm, NASA'nın Ay inişleri için iniş aracı olarak geliştiriliyor ve ilk insanlı Ay inişi Artemis IV ile 2028'e hedefleniyor. Saturn V ise Ay'a giden dokuz görevin hepsini fırlattı ve 12 astronot Ay yüzeyinde yürüdü.

Saturn V neden yeniden yapılmadı?

Apollo bütçesi kısıldığında sonraki Saturn V kullanımları iptal edildi; maliyet başlıca etkenlerden biriydi. Planlanan ikinci üretim serisi de iptal edildi ve program kapandı. Bugün aynı sınıftaki SLS ve Starship, Saturn V'in devamı değil, ayrı tasarımlar.

Diğer karşılaştırmalarTümü →

🚀 RoketlerTümü →

  1. Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriMir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriGeliştiriliyor
  2. Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriCeres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  3. Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriKuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  4. Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  5. Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  6. Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriTerran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  7. Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriTianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  8. N1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriN1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriEmekli

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar