NASA 2028 Ay inişinin rotasını değiştirdi: iniş araçları Orion'la halo yörüngede buluşmayacak

NASA, astronotları 2028'de Ay yüzeyine indirme hedefini korumak için iniş araçlarının uçuş planını değiştirdi. Ajansın 23 Ekim'de yayımladığı açıklamaya göre Orion kapsülü ile SpaceX'in Starship ve Blue Origin'in Blue Moon iniş araçları artık Ay çevresindeki "neredeyse doğrusal halo yörünge"de buluşmayacak. Her iki şirket için ayrı, kendi sistemlerine uygun bir buluşma yörüngesi belirlendi.

Değişiklik aynı gün Kennedy Uzay Merkezi'nde NASA Yöneticisi Jared Isaacman, NASA Yönetici Yardımcısı Amit Kshatriya ve Artemis program yöneticisi Jeremy Parsons'ın katıldığı basın toplantısında anlatıldı. NASA'nın görev blogu, Ay yüzeyine inecek ilk Artemis görevinin Artemis IV olacağını belirtiyor. Ajansın paylaştığı iki yeni uçuş şeması da "Artemis IV" başlığını taşıyor.

Halo yörünge neden bırakıldı?

Neredeyse doğrusal halo yörünge (NRHO), Ay'ın çevresinde çok basık bir elips çizen, bir ucu Ay'a çok yaklaşıp diğer ucu çok uzaklaşan bir yörünge. Önceki Artemis planlarında Orion ile iniş aracı bu yörüngede buluşacaktı. NASA'nın açıklamasına göre 2028 inişine doğru geliştirmeyi hızlandırmak için bu ortak buluşma noktasından vazgeçildi. Yeni planlarda iki şirketin araçları, astronotları Ay yüzeyinden Orion'a daha kısa sürede geri getiren ve daha az yakıt isteyen yörüngeleri kullanıyor.

Temel düzen değişmiyor: Astronotlar Orion kapsülüyle SLS roketinin tepesinde Florida'dan fırlatılacak. Ticari iniş aracı Orion'la kenetlenecek, dört kişilik ekipten ikisi iniş aracıyla yüzeye inecek, ikisi Orion'da kalacak.

Starship Orion'u Ay'a itecek

SpaceX'in planı uzayda yakıt toplamaya dayanıyor. Şirket önce alçak Dünya yörüngesine birden fazla Starship fırlatacak. NASA'nın benzetmesiyle bir benzin istasyonu gibi çalışacak bu "tanker" Starship'ler, son derece soğuk (kriyojenik) sıvı yakıtlarını bekleyen bir "depo" Starship'e aktaracak. Depo da Ay'a gidecek Starship iniş aracının yakıtını dolduracak.

Yeni planın asıl farkı buluşmanın yeri. Starship iniş aracı Orion'u Ay'da değil Dünya yörüngesinde bekleyecek. İki araç Dünya yörüngesinde kenetlendikten sonra Starship, Ay'a geçiş ateşlemesini kendisi yapacak ve Orion'u da sırtında taşıyarak alçak Ay yörüngesine götürecek. NASA, bunun için Orion'da değişiklik yapıldığını belirtiyor. İniş aracı iki astronotu birkaç günlüğüne yüzeye indirip yeniden Orion'a ulaştıracak.

NASA'ya göre bu düzen iki kazanç sağlıyor. Yakıt Dünya yörüngesinde toplandığı için ekibi taşıyacak SLS'in fırlatma zamanında esneklik doğuyor. Alçak Ay yörüngesi de Starship'in uzayda toplaması gereken yakıt miktarını önemli ölçüde azaltıyor ve yüzeyden kalkan astronotların Orion'a dönüş süresini kısaltıyor. SpaceX, yakıt toplama yöntemini zorunlu insansız gösterim uçuşunda sınayacak.

Blue Moon yakıt aktarımını erteledi

Blue Origin ise 2028 görevi için uzayda yakıt aktarımını ileriye bıraktı. Şirket, Blue Moon Mark 2 Alpha iniş aracını Ay'a üç ayrı aktarma kademesiyle gönderecek. Mevcut Mark 1 ve Mark 2 donanımından türetilen bu kademeler çok kademeli bir roket gibi çalışacak: Önce kademeler, ardından iniş aracı alçak Dünya yörüngesine çıkacak. Kenetlenen yığın Ay çevresinde eliptik bir kutup yörüngesine doğru yola çıkacak, yakıtı biten her kademe sırayla ayrılacak.

NASA'nın değerlendirmesine göre eliptik kutup yörüngesi halo yörüngeye kıyasla yüzeyden Orion'a daha hızlı dönüş sağlıyor, iniş aracının yakıt ihtiyacını düşürüyor ve SLS'in taşıma gücünden en iyi biçimde yararlanıyor. Bu düzen, Orion'u taşıyan SLS için birden fazla fırlatma fırsatı da tanıyor. İki astronot Orion'dan iniş aracına geçip Ay'ın Güney Kutbu bölgesine inecek. Blue Origin, Ay Üssü programını destekleyen robotik Mark 1 görevlerinden edindiği deneyimi kullanacak ve görevin tamamını insansız bir gösterim uçuşunda deneyecek.

İlk inişi kim yapacak?

Bu sorunun cevabı henüz yok. NASA, iniş araçlarının hazır olma durumuna göre 2028'deki ilk insanlı inişin hangi şirkete verileceğine daha sonra karar verecek. Bunu ikinci bir insanlı iniş fırsatı izleyecek. İki şirketin de insanlı görevlerden önce iniş araçlarını insansız olarak uçurması ve NASA'dan güvenlik onayı alması gerekiyor.

Eski düzende iş bölümü belliydi: Özgün sözleşmelerde Artemis III ve IV görevleri SpaceX'in Starship'ine, Artemis V ise Blue Origin'in Blue Moon'una ayrılmıştı. Bu yıl yenilenen sözleşmelerle iki şirket de Dünya yörüngesindeki Artemis III provasına katılıyor, ancak hiçbiri belirli bir iniş görevine atanmış değil. Artemis III'ün Dünya yörüngesindeki ayrıntılı uçuş planını daha önce yayımladığımız yazıda bulabilirsiniz.

Sözleşmelere yeni kontrol noktaları da eklendi. NASA'nın açıklamasına göre SpaceX, Starship iniş aracının "Cabin 1" adlı ekip bölümü için iki gösterim ekliyor. Blue Origin de astronotların katıldığı yeni testler ve donanım hazırlık aşamaları ekliyor. Parsons, bu güncellemelerle NASA ve şirketlerin gereksinimler ve kilometre taşları konusunda aynı noktada buluştuğunu söylüyor.

Yüzeyde ne yapılacak?

NASA, ilk yüzey görevlerinde her biri yaklaşık iki saat sürecek iki Ay yürüyüşü hedefliyor. Astronotlar bu yürüyüşlerde Ay'dan örnek toplayacak ve Axiom Space'in geliştirdiği uzay giysisinin yeteneklerini sınayacak.

Isaacman açıklamada ajansın atölyelerinin günün 24 saati çalıştığını ve uzmanların kritik yolu kısaltmak için sahada olduğunu söyledi. Takvim yine de iddialı: iki şirketin de yakıt aktarımı, aktarma kademeleri ve insansız gösterim uçuşları gibi henüz tamamlanmamış adımları var. Orion'un Starship tarafından itilmesi için gereken değişiklikler de yeni. 2028 hedefinin tutup tutmayacağını önümüzdeki iki yıl içinde yapılacak bu gösterimler belirleyecek.