Gregory Benford

Gregory Benford kimdir?

Gregory Benford (doğumu 30 Ocak 1941), Amerikalı bilimkurgu yazarı ve astrofizikçidir. Kaliforniya Üniversitesi Irvine kampüsünün fizik ve astronomi bölümünde emekli (emeritus) profesördür. Bilimkurgu okurları onu en çok, 1981'de Nebula ve John W. Campbell Memorial ödüllerini kazanan zaman yolculuğu romanı Timescape (1980) ile, organik yaşamla bilinçli makineler arasındaki galaktik savaşı anlatan altı kitaplık Galaktik Merkez Destanı ile tanır. Benford, kendi araştırma alanındaki bilgiyi kurguya taşıyan sert bilimkurgu yazarlarının tipik örneğidir: hem yüzlerce bilimsel yayını olan bir plazma fizikçisi hem de onlarca yıldır üretken bir romancıdır.

Hayatı

Benford, Alabama'nın Mobile kentinde doğdu; Robertsdale ve Fairhope'ta büyüdü. 1963'te Oklahoma Üniversitesi'nden fizik lisans derecesi aldı ve başarılı öğrencilerin seçildiği Phi Beta Kappa topluluğuna girdi. Ardından Kaliforniya Üniversitesi San Diego'da 1965'te yüksek lisansını, 1967'de doktorasını tamamladı. Aynı yıl Joan Abbe ile evlendi; çiftin iki çocuğu oldu. Benford birçok romanındaki karakteri eşinden esinlenerek yarattı; en belirgin örnek Artifact romanının kadın kahramanıdır. Joan Benford 2002'de öldü.

Benford'un tek yumurta ikizi James Benford da fizikçidir; yüksek güçlü mikrodalga alanında çalışmış, lazerle itilen uzay yelkenlileri gibi kavramlar üzerine yazmıştır. İkizler bilimkurguya hayran topluluğu (fandom) içinden geldi ve 1955-1969 arasında yayımlanan Void adlı hayran dergisini birlikte çıkardı. Ailenin bilimle bağı bir sonraki kuşakta da sürüyor: James Benford'un oğlu Dominic Benford, NASA'nın astrofizik baş teknoloji uzmanı ve Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu'nun program bilimcisidir. Gregory Benford uzun yıllardır Kaliforniya'nın Laguna Beach kentinde yaşıyor.

Yazarlık kariyeri

Benford'un ilk profesyonel satışı, Haziran 1965'te The Magazine of Fantasy and Science Fiction'da yayımlanan ve Doris Pitkin Buck'ın bir şiirinden yola çıkan bir öykü yarışmasında ikincilik kazanan "Stand-In" öyküsüdür. 1969'da Amazing Stories dergisinde bilim köşesi yazmaya başladı. Aynı yıl yazıp 1970'te Venture Science Fiction'da yayımladığı "The Scarred Man", bilgisayar virüsünü konu alan ilk öykü olarak anılır. William Rotsler, David Brin ve Gordon Eklund gibi yazarlarla ortak eserler verdi.

Timescape (1980), türün hem içinde hem dışında ses getirdi. Roman iki zaman diliminde ilerler: Birincisi, ekolojik felaketlerle çökmekte olan 1998'de geçer; Cambridge Üniversitesi'ndeki bir grup bilim insanı, ışıktan hızlı hareket ettiği varsayılan kuramsal parçacıklar olan takyonlarla 1962-1963'e mesaj göndererek geçmişi uyarmaya çalışır. İkincisi 1962'de Kaliforniya Üniversitesi San Diego'da geçer; genç fizikçi Gordon Bernstein deneyindeki tuhaf gürültünün Mors alfabesiyle kodlanmış bir mesaj olduğunu fark eder. Karakterlerinden bazıları büyük olasılıkla Benford'un kendisinden ve San Diego'daki deneyimlerinden esinlenen bu "bilimsel süreç romanı", ayrıntılı karakter gelişimini ve insan ilişkilerini zaman yolculuğu ve ekoloji gibi klasik bilimkurgu temalarıyla kaynaştırmasıyla hem bilimkurgu eleştirmenlerinden hem ana akım edebiyat çevrelerinden geniş övgü aldı. Romana baldızı Hilary Foister'ın önemli katkıda bulunduğu belirtilir. Pocket Books yayınevi, bilimkurgu dizisine kitabın adını vererek Timescape Books'u kurdu. Romandaki bir karakterin, bir konudaki tutkunun eldeki gerçek bilgiyle ters orantılı olduğu yolundaki sözü "Benford'un tartışma yasası" adıyla yaygınlaştı.

Galaktik Merkez Destanı, In the Ocean of Night (1977) ile başlar ve Across the Sea of Suns (1984), Great Sky River (1987), Tides of Light (1989), Furious Gulf (1994) ve Sailing Bright Eternity (1996) ile sürer. İlk kitapta NASA için çalışan İngiliz bilim insanı ve astronot Nigel Walmsley, Dünya'ya çarpma rotasındaki Icarus adlı gök cisminde yapay olduğu açık metal parçalar bulur; ardından Jüpiter yakınlarında beliren, sonra Venüs çevresinde bulunan bir yabancı sonda, insanlıkla temas kurar. Sonda, organik uygarlıkların kısa sürede parlayıp kendi kendini yok ettiğini, ardından geride kalan makinelerin evrimleşerek varlığını sürdürdüğünü anlatır ve evrendeki "Büyük Sessizlik"i, yani Fermi paradoksu olarak bilinen soruyu, böyle açıklar. Roman 1977'de Nebula'ya, ertesi yıl Locus Ödülü'ne aday oldu; dizinin Great Sky River kitabı da 1988'de Nebula adayları arasındaydı.

Benford, David Brin ile birlikte yazdığı Heart of the Comet'i (1986) Halley Kuyruklu Yıldızı'nın 1986'daki yaklaşmasıyla aynı yıl yayımladı; roman, 2061'de kuyruklu yıldızı kısa dönemli bir yörüngeye oturtup kaynaklarını işlemek için yola çıkan bir seferi anlatır. 1997'de, Isaac Asimov'un ölümünden sonra Asimov mirasının izniyle üç yazara yazdırılan ve Vakıf evreninde geçen üçlemenin ilk kitabı Foundation's Fear'ı yazdı (serinin bütün kitapları için Vakıf serisi okuma sırası sayfasına bakılabilir). 1990'ların sonunda Cosm (1998), The Martian Race (1999) ve Eater (2000) gibi yakın gelecekte geçen bilim gerilimleri yayımladı. Ayrıca çok sayıda alternatif tarih seçkisinin ve Hugo ödüllü öykü derlemelerinin editörlüğünü yaptı.

Bilime katkısı

Benford'un bilimkurgusu masa başında değil laboratuvarda beslendi. 200'ü aşkın bilimsel yayını olan Benford, astrofizik ve plazma fiziği alanlarında hem kuramsal hem deneysel çalışmalar yaptı. Kaliforniya Üniversitesi'ndeki araştırmaları, özellikle astrofiziksel ortamlarda görülen aşırı güçlü türbülansa ve Samanyolu'nun merkezinden büyük ölçekli galaktik jetlere kadar uzanan manyetik yapılara odaklandı. Çalışmaları ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF), NASA, ABD Hava Kuvvetleri Bilimsel Araştırma Ofisi (AFOSR) ve ABD Enerji Bakanlığı (DOE) gibi kurumlarca desteklendi; NASA'ya ve ABD Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı'na (DARPA) danışmanlık yaptı.

Bilimkurgu yazarı da olan fizikçiler John Cramer, Robert Forward ve Geoffrey Landis ile birlikte solucan delikleri (uzay-zamanın iki uzak noktasını birleştirdiği varsayılan kuramsal tüneller) üzerine kuramsal bir çalışmaya katıldı. Çalışma, erken evrende oluşmuş solucan deliklerinin negatif kütleli bir kozmik sicimle sarılmışlarsa bugün hâlâ var olabileceğini ve kütleçekimsel merceklenme yoluyla saptanabileceğini öne sürdü.

2004'te küresel ısınmanın zararlarını azaltmak için dikkat çekici bir öneri getirdi: Dünya ile Güneş arasında, iki cismin çekim kuvvetlerinin dengelendiği L1 Lagrange noktasına yerleştirilecek, yaklaşık 1000 kilometre çapında dönen bir Fresnel merceği. Benford'a göre bu mercek güneş ışığını dağıtarak Dünya'ya ulaşan güneş enerjisini yaklaşık yüzde 0,5 ile 1 arasında azaltabilir, maliyeti de 10 milyar dolar civarında olurdu. Benzer bir uzay güneşliği daha önce 1989'da J. T. Early, 1997'de de Edward Teller, Lowell Wood ve Roderick Hyde tarafından önerilmişti. Benford 2006'da bu yaklaşımın bir tehlikesine de dikkat çekti: Isınma böyle önlenirse sera gazlarını azaltma isteği zayıflayabilir, artan karbondioksit ise okyanus kimyasını değiştirerek deniz yaşamı için başka bir felakete yol açabilirdi.

Benford, Mars'a insanlı keşfi savunan Mars Society'nin yönetim kurulunda ve yürütme komitesinde yer aldı. İkizi James ve yeğeni Dominic ile 2010'da Astrobiology dergisinde, yıldızlararası mesajlaşma için maliyet açısından en verimli radyo işaretçilerini inceleyen bir makale yayımladı; bu çalışma dünya dışı zekâ arayışı (SETI) tartışmalarına katkı verdi. 2013'te yine James Benford ile birlikte yıldız gemisi fikrini ele alan Starship Century kitabını hazırladı. 2006'da üniversiteden ayrılarak evrimsel genomik alanında çalışan Genescient adlı biyoteknoloji şirketini kurdu.

Ödülleri

• Timescape: 1981 Nebula Ödülü, 1980 İngiliz Bilimkurgu Derneği (BSFA) Ödülü, 1981 John W. Campbell Memorial Ödülü ve 1981 Ditmar Ödülü (uluslararası kurgu)
• Gordon Eklund ile yazdığı "If the Stars Are Gods" ile uzun öykü (novelette) dalında Nebula Ödülü
• Dört Hugo (iki öykü, iki novella) ve çeşitli kategorilerde 13 Nebula adaylığı
• 1995 Lord Ödülü (bilime katkıları için)
• Amerikan Fizik Derneği üyeliği (fellow), Woodrow Wilson bursiyerliği; Cambridge, Torino ve Bologna üniversitelerinde misafir araştırmacılık
• 2016 Los Angeles Science Fantasy Society Forry Ödülü (bilimkurgu alanında yaşam boyu başarı)

Benford 1999'da Avustralya'da düzenlenen Dünya Bilimkurgu Kongresi (Worldcon) Aussiecon Three'nin onur konuğuydu.

Etkisi

Benford'un en kalıcı etkisi, bilim insanını bilimkurgunun gerçekçi bir kahramanı yapmasıdır. Timescape'te bilim insanları terfi kaygıları, başarısız sınavlar ve özel hayatlarındaki gerginliklerle birlikte gösterilir; keşif, laboratuvardaki sıradan bir gürültünün ciddiye alınmasıyla başlar. Kitabın adının bir yayınevinin bilimkurgu dizisine verilmesi de romanın etkisinin bir göstergesidir. Galaktik Merkez Destanı ise yapay zekânın insanlık için bir rakip, hatta evrendeki baskın yaşam biçimi olabileceği fikrini ve Fermi paradoksuna verilebilecek karanlık bir yanıtı uzun soluklu bir uzay operasına dönüştürdü. Benford'un küresel ısınmaya karşı uzay güneşliği önerisi ve SETI üzerine çalışmaları, kurgu ile bilimin onun kariyerinde nasıl iç içe geçtiğinin somut örnekleridir.