Antares roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Antares, ABD'li Orbital Sciences şirketinin (bugün Northrop Grumman) geliştirdiği, iki kademeli, tek kullanımlık ve orta sınıf bir roketidir. Asıl işi, Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) ikmal malzemesi taşıyan Cygnus kargo aracını yörüngeye çıkarmaktı. 2013'ten 2023'e kadar 18 kez uçtu; bunların 17'si başarılı oldu. 11/2026 itibarıyla uçuşa hazır bir Antares yok: eski sürümler emekli edildi, yeni Antares 330 ise henüz uçmadı.

Roketin ilk adı Taurus II idi; Orbital, bu adı 12 Aralık 2011'de Antares olarak değiştirdi. NASA, 19 Şubat 2008'de Ticari Yörünge Taşımacılığı Hizmetleri (COTS) programı kapsamında Orbital'a 171 milyon dolarlık bir sözleşme verdi. Amaç, kargo taşıma işini devlet araçlarından ticari şirketlere kaydırmaktı. Antares ve Cygnus birlikte geliştirildi; aynı programdan SpaceX'in Dragon kapsülü ve Falcon 9 roketi de destek aldı. Ancak Wikipedia'nın belirttiği gibi, Falcon 9 geniş bir ticari fırlatma pazarı bulurken Antares yalnızca NASA kargo görevlerinde ve yalnızca Cygnus'la kullanıldı.

Fırlatma videosu

Yukarıdaki video, NASA'nın resmî kanalındaki, Northrop Grumman'ın 19. ikmal görevinin (NG-19) fırlatma yayınıdır. Bu, Antares 230+ sürümünün son uçuşuydu.

Nasıl çalışır?

Birinci kademe. Gövde, rafine gazyağı (RP-1) ve sıvı oksijen yakar. Çapı 3,9 metredir. Orbital'ın büyük sıvı yakıtlı kademelerde deneyimi az olduğu için, 100 ve 200 serilerinin birinci kademe çekirdeğini Ukraynalı Pivdenne tasarım bürosu ile Pivdenmash üretti. 100 serisinde iki Aerojet AJ26 motoru vardı: bunlar, Sovyetler'in 1960'ların sonu ile 1970'lerin başında N1 ay roketi için ürettiği NK-33 motorlarının yenilenmiş hâliydi. İki motor birlikte deniz seviyesinde yaklaşık 3.265 kilonewton itki veriyordu.

2014'teki kazanın ardından 100 serisi emekliye ayrıldı. 200 serisinde (Antares 230 ve 230+) iki yeni Rus yapımı RD-181 motoru kullanıldı; bu motorlar deniz seviyesinde yaklaşık 3.844 kilonewton itki verir ve Wikipedia'ya göre eski AJ26 çiftinden yaklaşık 440 kilonewton fazlasını sağlar. Birinci kademe motorları 215 saniye kadar çalışır. Sıvı yakıtlı motorların işleyişi için sıvı yakıtlı roket motoru sayfasına bakılabilir.

İkinci kademe. İkinci kademe katı yakıtlı bir Castor 30 serisi motordur. İlk iki uçuşta Castor 30A, sonraki uçuşlarda daha güçlü Castor 30B, sonunda ise Castor 30XL kullanıldı; 30XL'in azami itkisi yaklaşık 474 kilonewtondur. Katı yakıt, depolaması ve ateşlemesi kolay ama yanma süresi kısa bir yakıttır (katı yakıtlı roket). Wikipedia'ya göre bu kısa yanma yüzünden, kademeler ayrıldıktan sonra roketin bir süre ivmesiz süzülmesi gerekir. İsteğe bağlı üçüncü bir kademe de teklif edildi, ancak Cygnus kendi servis modülüyle yörünge manevralarını yaptığı için hiç kullanılmadı. Kademelerin ayrılma mantığı için kademe (aşama) sayfasına bakılabilir.

Burun konisi ve yük. Çapı 3,9 metre, boyu 9,9 metre olan yük koruma konisini Northrop Grumman'ın Mississippi'deki Iuka tesisi üretir. Roket yeniden kullanılmaz: kademeler ve yük koruma konisi tek seferlik harcanır. Yakıt kütlesi ile roketin ulaşabileceği hız arasındaki ilişki için roket denklemi sayfasına bakılabilir.

Antares 330. Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'ya saldırması, eski birinci kademenin Ukrayna'dan, motorların da Rusya'dan gelmesini imkânsız hâle getirdi. Northrop Grumman, Ağustos 2022'de yeni birinci kademeyi Firefly Aerospace'in yapacağını duyurdu. Karbon kompozit yapılı bu kademede yedi Miranda motoru olacak; Wikipedia ile Launch Library 2 toplam itkiyi yaklaşık 7.200 kilonewton olarak veriyor. Northrop Grumman'ın kendi sayfası ise 330 için ISS aktarma yörüngesine "10.500 kilograma kadar" yük ve ISS ikmal görevleri için "üç fırlatmaya kadar" kullanım bildiriyor.

Teknik özellikler

Özellik	Değer (Antares 230 ve 230+)
Yükseklik	42,5 m
Çap	3,9 m
Kalkış kütlesi	yaklaşık 286-298 ton (Launch Library 2 ve Wikipedia farklı değer veriyor)
Kademe	2 (isteğe bağlı üçüncü kademe hiç uçmadı)
Yakıt	birinci kademe: RP-1 / sıvı oksijen; ikinci kademe: katı yakıt
Birinci kademe motoru	2 × RD-181
İkinci kademe motoru	Castor 30XL (katı yakıtlı)
Kalkış itkisi	yaklaşık 3.844 kN (deniz seviyesi)
Alçak Dünya yörüngesine yük	Antares 230+ için 8.200 kg (Launch Library 2); Wikipedia 8.000 kg veriyor
Fırlatma yeri	Mid-Atlantic Regional Spaceport, 0A rampası (Wallops, Virginia)

Antares yerdurağan geçiş yörüngesi için tasarlanmadı; bu yörünge için kaynaklarda bir yük değeri bulamadığım için tabloya yazmadım. Alçak yörünge için Alçak Dünya yörüngesi sayfasına bakılabilir.

Uçuş geçmişi

İlk uçuş (A-ONE) 21 Nisan 2013'te Wallops'taki 0A rampasından yapıldı. Antares 110 sürümü, Cygnus'un bir kütle modelini ve dört küçük uyduyu taşıdı. Antares, Wallops'tan uçan ilk sıvı yakıtlı roket oldu. Sonraki dönüm noktaları şunlardı:

• 18 Eylül 2013: Orb-D1, gerçek bir Cygnus'u taşıyan ilk uçuş ve ISS'e kenetlenen ilk Cygnus oldu.
• 9 Ocak 2014: Orb-1, NASA'nın ticari ikmal (CRS) sözleşmesi kapsamındaki ilk Cygnus görevi.
• 28 Ekim 2014: Orb-3 (Antares 130) başarısız oldu. Roket, kalkıştan saniyeler sonra birinci kademedeki bir sıvı oksijen türbopompası arızasıyla düştü ve yer komutuyla imha edildi; kimse yaralanmadı. Orbital'ın soruşturma kurulu belirli bir kök neden bulamadı, ama 40 yıldan eski, depoda bekletilmiş NK-33 motorlarındaki sızıntı, korozyon ya da üretim kusuru şüphelendi. NASA'nın kendi kaza raporu ise arızayı daha kesin ifadelerle değerlendirdi. Rampa 6 Ekim 2015'te yeniden hizmete girdi.
• 17 Ekim 2016: RD-181 motorlu Antares 230, OA-5 görevinde ilk kez uçtu. Arada Cygnus'un üç görevi (OA-4, OA-6, OA-7) Atlas V roketiyle fırlatıldı; bu roketin ayrıntısı için Atlas V sayfasına bakılabilir.
• 17 Kasım 2018: NG-10, Northrop Grumman adı altında uçan ilk Antares oldu (şirket 2018'de Orbital ATK'yi devraldı).
• 2 Kasım 2019: NG-12, NASA'nın ikinci nesil CRS-2 sözleşmesindeki ilk görev ve Antares 230+ sürümünün ilk uçuşu oldu.
• 2 Ağustos 2023 (UTC): NG-19, Antares 230+ ve genel olarak Ukrayna yapımı birinci kademeli Antares'in son uçuşu oldu; son kalan 200 serisi roketti.

Sürümlere göre dağılım (Wikipedia ve Launch Library 2 ile uyumlu): Antares 110 ile 2, 120 ile 2, 130 ile 1, 230 ile 5, 230+ ile 8 uçuş yapıldı. 11/2026 itibarıyla toplam 18 uçuşun 17'si başarılı, 1'i başarısız; yani başarı oranı yaklaşık yüzde 94. Tek başarısızlık 2014'teki Orb-3'tür.

Antares'in uçmadığı dönemde Cygnus çalışmaya devam etti, ancak başka roketlerle: Wikipedia'ya göre NG-20, NG-21, NG-23 (14 Eylül 2025, ilk Cygnus XL) ve NG-24 (11 Nisan 2026) Falcon 9 Block 5 ile fırlatıldı. NG-25 için 29 Kasım 2026 tarihi planlanıyor; ayrıntı için Cygnus XL'in yeniden yola çıkışı yazısına ve fırlatma takvimindeki NG-25 kaydına bakılabilir. Antares 330 için Northrop Grumman sayfası bir fırlatma tarihi vermiyor, Launch Library 2 de planlı bir Antares 330 fırlatması listelemiyor; Wikipedia'nın fırlatma listesi ilk uçuşu 2027 olarak gösteriyor. Bunlar şirket planlarıdır; gerçekleşmiş bir uçuş değildir.

Taşıdığı önemli görevler

• Orb-D1 (2013): ISS'e ulaşan ilk Cygnus; Antares'in ilk gerçek yük taşıyan uçuşu. İstasyonun ayrıntıları için Uluslararası Uzay İstasyonu sayfasına bakılabilir.
• OA-9E (21 Mayıs 2018): Cygnus bu uçuşta, Wikipedia'ya göre ilk kez istasyonun yörünge hızını artıran bir manevra yaptı; yük arasında NASA'nın Cold Atom Lab deneyi vardı.
• NG-12 (2019): CRS-2 sözleşmesinin ilk görevi.
• NG-19 (2023): Antares 230+'ın son görevi; yaklaşık 3.785 kg yük taşıdı.

Antares yalnızca ISS'e giden Cygnus'larla özdeşleşmiş bir roket olduğu için, görev listesi kısadır. Aynı kargo aracının sonraki seferleri için, örneğin Cygnus XL'in altı aylık ISS kalışını anlatan Cygnus XL ISS'ten ayrılıyor yazısına bakılabilir.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Roket	Yükseklik	Alçak yörüngeye yük	Yeniden kullanım
Antares 230+	42,5 m	8.200 kg (Launch Library 2)	Yok
Falcon 9	69,8 m	22.800 kg (tek kullanımlık), 17.500 kg (iniş yaparak)	Birinci kademe ve burun konisi
H-IIA (H2A 202)	53 m	yaklaşık 10.000 kg (JAXA)	Yok

Antares, işlevi bakımından Falcon 9'a en yakın roketlerden biriydi: ikisi de aynı NASA programından destek aldı ve ISS'e kargo taşıdı. Fakat Falcon 9 yeniden kullanım ve geniş ticari fırlatma pazarına açıldı, Antares ise yalnızca Cygnus'un roketi olarak kaldı. Japonya'nın emekli H-IIA'sı ise benzer sınıfta, daha uzun ve biraz daha yüklü bir roketti. Cygnus'u OA-4, OA-6 ve OA-7 görevlerinde üç kez de Atlas V taşıdı; ancak bu roketin rakamlarını burada doğrulamadığım için yazmadım. Rakamlar farklı referans yörüngelere ve sürümlere dayandığı için kıyas yaklaşıktır.

Sık sorulan sorular

Antares kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla 18 kez uçtu (21 Nisan 2013 - 2 Ağustos 2023). 17 uçuş başarılı, 1 uçuş (28 Ekim 2014) başarısız oldu.

Antares ne kadar yük taşıyabiliyordu?

Antares 230+ için Launch Library 2 alçak Dünya yörüngesine 8.200 kilogram veriyor. Northrop Grumman, yeni Antares 330'un ISS aktarma yörüngesine 10.500 kilograma kadar taşıyacağını söylüyor; bu hedef henüz uçuşla doğrulanmadı.

Antares neden artık uçmuyor?

Birinci kademesi Ukrayna'da üretiliyor, motorları Rusya'dan geliyordu. Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya saldırması bu tedarik zincirini kesti. Son eski tip uçuş Ağustos 2023'te yapıldı; yerine Firefly Aerospace'in yeni birinci kademesini kullanan Antares 330 geliştiriliyor.

Türkiye'den bir yük Antares'le fırlatıldı mı?

Antares'in tek ana yükü Cygnus'tu ve baktığım 18 uçuşluk listede Türkiye'ye ait bir uydu ya da ana yük yok.