21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

SLS ile Starship karşılaştırması: Tek kullanımlık mı, yeniden kullanılabilir mi?

SLS, insan taşıyan tek kullanımlık bir roket; Starship ise yeniden kullanımı hedefleyen, henüz test aşamasındaki dev. İki roketin boyut, itki, kapasite ve maliyetini karşılaştırdık.

Konu
Roketler
Birinci
SLS
İkinci
Starship

SLS mi Starship mi? İkisi aynı işi yapan rakip roketler değil: SLS bugün uçan, insan taşımış ama tek kullanımlık bir roket; Starship ise henüz insan taşımamış, tamamen yeniden kullanılabilir olmayı hedefleyen bir geliştirme programı. Güvenle astronot göndermek istiyorsanız tek seçenek bugün SLS'tir; sık ve ucuz fırlatma hedefliyorsanız Starship'in vaadi daha cazip, ama bu vaat henüz kanıtlanmadı. Dolayısıyla "hangisi daha iyi" sorusu görevin türüne bağlı.

Teknik özellikler yan yana

ÖzellikSLSStarship
DurumAktifGeliştiriliyor
ÜreticiNASA (Boeing, Northrop Grumman, Aerojet Rocketdyne, ULA)SpaceX
ÜlkeABDABD
İlk uçuş20222023
Yükseklik98 m124 m
Kademe sayısı2 (iki katı yakıtlı yan iticiyle)2
Taşıma kapasitesi (LEO)95 ton (Block 1)100 ton (V3, yeniden kullanımlı; SpaceX hedefi)
Yeniden kullanımYok (tek kullanımlık; mekik donanımı yeniden kullanıldı)Hedef: Super Heavy ve Starship; yalnız Super Heavy yakalanıp yeniden uçuruldu

Boyut ve güç

Starship, 124 metre boyuyla SLS'in 98 metresinin belirgin biçimde üstünde. Kalkış kütlesi de farklı: SLS yaklaşık 2.600 ton, Starship yaklaşık 5.000 ton. İki roket de iki kademeli sayılır; SLS'te buna iki yan itici eklenir.

İtkide fark daha büyük. SLS Block 1'in kalkış itkisi 39 MN; bunun yüzde 75'inden fazlasını ilk iki dakikada iki katı yakıtlı roket verir. Starship V3'ün birinci kademesi 33 Raptor 3 motoruyla yaklaşık 80,8 MN üretecek şekilde tasarlandı; yani SLS'in iki katından fazla. Ancak bu rakam SpaceX'in tasarım değeridir, uçuşta tam olarak ölçülüp doğrulanmış bir sonuç değil. Buna karşılık SLS'in rakamı gerçek uçuşlarda görülen bir sistemin rakamıdır.

Yakıt tercihi de ayrışıyor. SLS, çekirdek kademede ve üst kademede sıvı hidrojen ile sıvı oksijen kullanır; motorların bir kısmı Uzay Mekiği döneminden devralındı. Starship ise paslanmaz çelikten yapılır ve sıvı metan ile sıvı oksijen yakan Raptor motorlarıyla çalışır. Raptor, çok yüksek yanma odası basıncı sağlayan "tam akışlı kademeli yanma" çevrimini kullanır; motorların verimini ölçen özgül itki değerleri de bu yüzden dikkat çeker.

Taşıma kapasitesi

Kâğıt üzerinde iki roket birbirine yakın: SLS Block 1 için 95 ton, Starship V3 için 100 ton alçak yörünge kapasitesi söz konusu. Ama iki rakamın niteliği farklı. SLS'inki NASA'nın açıkladığı Block 1 değeridir. Starship'inki ise yeniden kullanımlı V3 için SpaceX'in hedefidir; Starship'in kapasitesi sürüme göre de değişiyor. Elon Musk'ın paylaştığı bir çizelgeye göre Block 1 için 15, Block 2 için 35, Block 3 için 100 ton hedeflenmişti.

Ay yolunda durum farklı. SLS, Aya geçiş yörüngesine 27 tondan fazla yük taşır; Orion'u ve astronotları doğrudan o yola sokar. Starship'in aynı hedef için doğrulanmış bir rakamı yok: plan, aracı alçak Dünya yörüngesinde tanker uçuşlarıyla doldurup sonra yoluna göndermek. Bu da tek bir fırlatma yerine birkaç fırlatmalık bir zincir demek. Yerdurağan geçiş yörüngesi gibi başka hedefler için de iki roketin resmî bir rakamını doğrulayamadığımızdan karşılaştırmaya koymadık.

Başka bir ölçü de kapsülün kendisi. SLS, dört kişilik Orion'u taşıyacak biçimde tasarlandı. Starship'in insanlı sürümü ise Artemis programında bir iniş aracı olarak geliştiriliyor.

Yeniden kullanım ve maliyet

En büyük fark burada. SLS tek kullanımlıktır: çekirdek kademe okyanusa düşer, katı yakıtlı iticiler denize gömülür, üst kademe yörüngede bırakılır. Roketin "yeniden kullanım" yönü yalnızca donanım mirasıdır: RS-25 motorları ve itici segmentleri mekik programından gelir. Mekik donanımının sınırlı stoku nedeniyle bu iticiler yalnızca sekiz SLS uçuşuna yeter.

Starship'in tüm gerekçesi ise yeniden kullanılabilirlik. Super Heavy iticisi kule kollarıyla üç kez havada yakalandı ve yeniden kullanılmış iticiler iki uçuşta tekrar uçtu. Üst kademe ise henüz geri kurtarılıp yeniden uçurulmadı; yani hedefin yalnızca yarısı gösterildi.

Maliyet tarafında dikkatli olmak gerek. NASA, SLS için fırlatma başına resmî bir rakam açıklamıyor. NASA Genel Müfettişliği, ilk dört Artemis uçuşu için roketin üretim ve işletmesini her fırlatmada 2,2 milyar dolar olarak hesapladı (yer sistemleri ayrıca 568 milyon dolar); 2023 raporunda yinelenen üretim maliyeti için en az 2,5 milyar dolar denildi. NASA 2011'den 2025'e kadar geliştirmeye yaklaşık 31,5 milyar dolar harcadı. Starship için ise gerçekleşmiş bir fırlatma maliyeti yok. Musk, ileride bir yörünge fırlatmasının yalnızca 1 milyon dolara mal olabileceğini söyledi; bu bir hedeftir, ölçülmüş bir rakam değil. İki rakamı yan yana koymak bu yüzden adil olmaz: biri harcanmış paranın muhasebesi, öbürü gelecek vaadi.

Uçuş geçmişi ve güvenilirlik

SLS, 16 Kasım 2022'de insansız Artemis I ile ilk kez uçtu; ilk insanlı uçuşu 1 Nisan 2026'daki Artemis II oldu. 11/2026 itibarıyla iki uçuşun ikisi de başarılı, ama iki uçuşluk örneklem bir güvenilirlik oranı söylemeye yetmez. Roket kazadan değil gecikmelerden ve maliyetten eleştirildi: ilk uçuş planlanan tarihten yaklaşık altı yıl sonra gerçekleşti.

Starship ilk kez 20 Nisan 2023'te uçtu ve 11/2026 itibarıyla 14 uçuş yaptı. Sayfamızdaki sınıflandırmaya göre 9'u başarılı, 5'i başarısız (ilk iki uçuş ile 7, 8 ve 9. uçuşlar); başarı oranı yaklaşık yüzde 64. Hangi uçuşun başarılı sayılacağı kaynaktan kaynağa değişebiliyor. Önemli kilometre taşları arasında 13 Ekim 2024'teki ilk kule yakalaması, V3 sürümünün 22 Mayıs 2026'daki ilk uçuşu ve 28 Eylül 2026'daki 14. uçuşta ilk kez yörüngeye girip 26 operasyonel Starlink V3 uydusunun bırakılması var. Bu uçuşta üst kademe indikten sonra devrilip patladı. Yinelemeli geliştirme yönteminde başarısız uçuşlar program dışı değil, yöntemin parçası; yine de insan taşıyacak bir sistemden önce güvenilirliğin daha uzun bir uçuş serisiyle gösterilmesi gerekiyor.

Hangi görevler için uygun?

SLS, derin uzay ve insanlı Ay görevleri için tasarlandı. Artemis programının omurgası olarak Orion'u ve astronotlarını tek fırlatmada Ay yoluna sokabiliyor. Artemis III'ün 2027'de Dünya yörüngesinde dört astronotlu bir test uçuşu olması planlanıyor. NASA, daha güçlü Block 1B ve Block 2 sürümlerini 26 Şubat 2026'da plandan çıkardı ve Block 1'i standartlaştıracağını açıkladı; yani SLS'in gelişme yolu büyük ölçüde kapandı. Uydu fırlatmak için ise tasarlanmadı.

Starship daha geniş bir işe aday: Starlink uydularını toplu biçimde yörüngeye bırakmak, büyük uydular ve geniş aynalı teleskoplar taşımak, Ay'a iniş. NASA, Ay iniş aracı için SpaceX'e 2021'de 2,89 milyar dolarlık, 2022'de Artemis IV için 1,15 milyar dolarlık sabit fiyatlı sözleşme verdi. Yeniden düzenlenen planda ilk Ay inişi Artemis IV ile 2028'e kaydırıldı.

İlginç olan, iki roketin rakip değil tamamlayıcı olması. Planda Orion'u SLS fırlatıyor, Ay yüzeyine inecek araç ise Starship (ya da Blue Origin'in aracı). NASA'nın 23 Ekim 2026 güncellemesine göre Starship, alçak Dünya yörüngesinde tanker uçuşlarıyla doldurulacak, Orion'la Dünya yörüngesinde buluşacak ve Orion'u Ay'a doğru kendisi itecek. Tarihsel bağlam için Saturn V ile SLS'i anlatan karşılaştırmaya, SpaceX'in mevcut iş atı ile Starship'i anlatan Falcon 9 karşılaştırmasına da bakabilirsiniz.

Kısaca

  • SLS bugün uçuyor ve insan taşıdı (Artemis II, Nisan 2026); Starship hâlâ test aşamasında ve hiç insan taşımadı.
  • Yükseklik ve itkide Starship önde: 124 m, yaklaşık 80,8 MN (tasarım) karşısında SLS'in 98 m ve 39 MN'si.
  • Alçak yörünge kapasiteleri yakın: SLS Block 1 için 95 ton, Starship V3 için 100 ton; Starship'inki bir hedef.
  • SLS tek kullanımlık; Starship'te iticinin yeniden kullanımı gösterildi, üst kademe ise henüz değil.
  • SLS'in 2 uçuşu da başarılı, Starship'in 14 uçuşundan 9'u başarılı sayılıyor; iki örneklem birbiriyle doğrudan kıyaslanamaz.

Sık sorulan sorular

SLS mi Starship mi daha güçlü?

Kalkış itkisinde Starship'in tasarım değeri (yaklaşık 80,8 MN) SLS'in 39 MN'sinin iki katından fazla. Ancak bu SpaceX'in tasarım rakamıdır ve V3'ün bu itkiyi uçuşta tam olarak gösterdiği ayrıca doğrulanmış değil. SLS'in değeri ise uçan sistemin değeridir.

Starship, SLS'in yerini alacak mı?

Şimdilik değil, ikisi birlikte çalışıyor. Artemis programında Orion'u SLS fırlatıyor, Ay'a iniş aracı olarak ise Starship geliştiriliyor. İleride Starship'in kendi insanlı görevleri olursa roketlerin rolü değişebilir, ama bunun için henüz resmî bir takvim yok.

Hangisi daha ucuz?

Bugün için resmî ve karşılaştırılabilir bir cevap yok. SLS'in fırlatma başına maliyeti NASA Genel Müfettişliği hesaplarına göre 2,2 milyar dolar ve üzeri. Starship'in gerçekleşmiş bir fırlatma maliyeti ise açıklanmadı; 1 milyon dolarlık rakam Musk'ın geleceğe dönük bir hedefidir.

Diğer karşılaştırmalarTümü →

🚀 RoketlerTümü →

  1. Mir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriMir roketi (Güney Kore): nasıl çalışır, ne zaman uçacak, özellikleriGeliştiriliyor
  2. Ceres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriCeres-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  3. Kuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriKuaizhou-11 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriAktif
  4. Kinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-2 (Lijian-2) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  5. Kinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriKinetica-1 (Lijian-1) roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleriAktif
  6. Terran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriTerran R roketi: nasıl çalışır, ne zaman uçacak, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  7. Tianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriTianlong-3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleriGeliştiriliyor
  8. N1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriN1 roketi: nasıl çalışır, neden başarısız oldu, teknik özellikleriEmekli

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar