Eris roketi (Gilmour Space): nasıl çalışır, kaç kez uçtu, özellikleri

Eris, Avustralyalı Gilmour Space Technologies şirketinin geliştirdiği, üç kademeli ve ilk iki kademesinde hibrit roket motoru kullanan küçük sınıf bir fırlatma roketidir. Küçük uyduları alçak Dünya yörüngesine taşımak için tasarlandı. 11/2026 itibarıyla bir kez uçtu: Eris Block 1'in ilk deneme uçuşu 30 Temmuz 2025'te, kalkıştan 14 saniye sonra düşerek sona erdi; ikinci uçuş henüz gerçekleşmedi.

Gilmour Space, 2013'te Adam ve James Gilmour kardeşler tarafından kuruldu ve merkezi Queensland eyaletinin Yatala kentinde. Eris, bir Avustralya şirketinin yaptığı ve Avustralya topraklarından fırlatılan ilk yörünge sınıfı roket denemesi olarak tarihe geçti. Roketin kalkış yeri Queensland'deki Bowen Orbital Spaceport; Abbot Point'te bulunan bu alan, 5 Mart 2024'te Avustralya'nın ilk ticari yörünge üssü ilan edildi.

Nasıl çalışır?

Eris'in en ayırt edici yanı hibrit motor kullanması. Hibrit roket motorunda yakıt ile yükseltgen farklı hâllerde bulunur: genellikle yakıt katı bir blok, yükseltgen ise sıvı ya da gazdır. Katı yakıtlı motordan farkı, yükseltgenin akışı ayarlanarak motorun kısılabilmesi ve kapatılabilmesidir; sıvı yakıtlı motordan farkı ise genel olarak daha az karmaşık bir yapıdır. Gilmour Space'in "Sirius" motorları bu ilkeyle çalışır. Türkiye'deki hibrit motor çalışmalarına DeltaV'nin SORS sonda roketi örneğinden bakabilirsiniz.

Eris Block 1'in birinci kademesinde dört Sirius motoru bulunur, ikinci kademede bir Sirius daha çalışır. Üçüncü kademe farklı bir tasarımdır: sıvı yakıtlı "Phoenix" motoru yükü son hızına çıkarır ve yörüngeye bırakır. Sirius motorunun itkisi şirketin ground testlerinde 2018'de 70 kN düzeyindeyken 2022'de 115 kN'a ulaştı; bu rakam tek bir motorun yer testi değeridir. Gövde 25 m boyunda; birinci kademe 2 m çapında ve birinci ile ikinci kademe arasında 1,5 m'ye daralıyor. Yük örtüsü (fairing) iki seçenekle, 1,5 m ya da 1,2 m çapla veriliyor.

Birinci kademenin yükseltgen sistemi pompayla besleniyor. Bu detay önemli, çünkü ilk uçuşun neden başarısız olduğunu da açıklıyor: sorun, yükseltgeni motorlara basan elektrikli pompa ve ilgili sürücülerde çıktı (aşağıda). Eris'te iniş ya da yeniden kullanım yeteneği yok; incelediğimiz kaynaklarda kademelerin kurtarılmasına dair bir plan geçmiyor. Uçuş sırası diğer roketlerle aynıdır: birinci kademe yakıtını bitirince ayrılır, ikinci kademe yükü hızlandırmaya devam eder, üçüncü kademe yörünge hızını tamamlar. Hız ve kademe ilişkisi için aşama (roket) ve roket denklemi maddelerine bakabilirsiniz.

Neden hibrit motor?

Gilmour Space'in hibrit motor tercihi, roketin kimliğini belirleyen karardır. Katı yakıtlı bir motorda yakıt ve yükseltgen aynı blokta toplandığı için motor ateşlendikten sonra durdurulamaz; sıvı yakıtlı motorlarda ise iki ayrı sıvı için ayrı tanklar, borular ve pompalar gerekir. Hibritte yakıt katı olduğundan sistem tek bir sıvı hat taşır ve yükseltgenin akışı kesilerek motor kapatılabilir. Bu özellik hem test sırasında güvenlik hem de ileride itki ayarı açısından avantaj sayılır. Bedeli ise uzun yanma sürelerinde verimi ve tekrarlanabilirliği korumanın zorluğudur; ilk uçuşta yaşanan sorun ise hibrit yakıt değil, yükseltgen pompa sistemindeki elektrikli bileşenlerden kaynaklandı.

Teknik özellikler

Özellik	Değer (Eris Block 1)
Üretici	Gilmour Space Technologies (Avustralya)
Yükseklik	25 m
Çap	2 m (kademeler arasında 1,5 m'ye daralıyor)
Kademe	3
Motor	1. kademe: 4 Sirius (hibrit); 2. kademe: 1 Sirius; 3. kademe: 1 Phoenix (sıvı)
Sirius motoru itkisi (yer testi)	2022'de 115 kN'a kadar
Alçak yörüngeye yük	300 kg'a kadar (tasarım değeri)

Alçak yörünge kapasitesi şirketin tasarım hedefidir; henüz uçuşta kanıtlanmadı. Basında kapasite farklı yörünge koşulları için daha düşük de verildi: örneğin The Register, 500 km'lik ekvator yörüngesi için 215 kg'dan söz etti. Kalkış kütlesi, kalkış itkisi, Güneş eşzamanlı yörünge ve yerdurağan geçiş yörüngesi değerlerini doğrulayamadığımız için tabloya koymadık.

Uçuş geçmişi

Yörünge öncesi denemeler

Gilmour Space, motor teknolojisini önce küçük ve yörünge altı roketlerde denedi. 22 Temmuz 2016'da RASTA adlı küçük roketle başarılı bir yörünge altı uçuşu yaptı; 29 Temmuz 2019'daki "One Vision" uçuşunda ise bir arıza yaşandı.

TestFlight 1 (30 Temmuz 2025)

Eris'in ilk uçuşu, 2025 Mayıs'ında geri sayım sırasında yük örtüsünün elektrik arızası nedeniyle açılıp düşmesi yüzünden ertelenmişti. Yerel saatle 30 Temmuz 2025 sabahı Bowen'dan kalkan roket, dört motorunun da çalışmasıyla rampadan ayrıldı ancak 14 saniye sonra yere çakıldı. Gilmour Space'in o gün söylediği, ekibin güvende olduğu ve verinin toplandığıydı; CEO Adam Gilmour rampadan ayrılmanın kendisini memnun ettiğini söyledi. Ayrıca bu, Avustralya'nın kendi topraklarından yaptığı ilk yörünge denemesiydi.

İlk raporlarda "yetersiz itki" denmişti. Şirketin 24 Nisan 2026 tarihli soruşturma özeti ise nedeni daha ayrıntılı veriyor: birinci kademedeki dört hibrit motordan ikisinde itki kaybı yaşandı. Sebep, yükseltgen pompa alt sisteminde elektrikli pompa motorları ve sürücülerindeki (inverter) elektriksel ve ısıl arızalardı. İlk motor ateşlemeden yaklaşık 9 saniye, ikinci motor yaklaşık 17 saniye sonra itki kaybetti. İlgili parçalar harici bir tedarikçiden gelmişti; şirket tedarikçiyi açıklamadı. Nihai rapor Avustralya Uzay Ajansı ile Uzay Düzenleyici Ofisi'ne sunuldu; şirket tasarım, yeterlilik ve süreç iyileştirmeleri yapacağını duyurdu.

Başarı oranı ve sıradaki uçuş

11/2026 itibarıyla Eris bir kez fırlatıldı ve bu uçuş başarısız oldu; başarı oranı için henüz bir değer vermek anlamlı değil. Şirketten Michelle Gilmour 26 Mart 2026'da ikinci uçuş (TestFlight 2) için "2026'nın sonu"nu işaret etti. Fırlatma takvimi sitelerinde ise uçuş 2027'nin ilk çeyreğinde görünüyor. Bu nedenle Eris'i "aktif" yerine geliştirme aşamasında bir araç olarak görmek daha doğru; kayıtta da böyle işaretledik.

Taşıdığı önemli görevler

Eris, henüz bir yörünge görevi tamamlamadı; ilk uçuşta taşınan yük konusunda doğrulanabilir bir ayrıntı bulamadığımız için yazmıyoruz. Şirketin hedefi yörüngeye küçük uydu taşımak; bu planların hiçbiri sitemizde ayrı bir görev sayfası olarak yer almıyor. Roketin ait olduğu alanı anlamak için küçük uydu türü olan CubeSat maddesine, yörüngeye çıkış mantığı için ise alçak Dünya yörüngesi ve yörüngeye oturma sayfalarına bakabilirsiniz.

Gelecek sürümler

Gilmour Space, Eris'in büyütülmüş iki sürümünü hedefliyor: Eris Block 2, alçak yörüngeye 1.000 kg taşıması planlanan sürüm; Eris Heavy ise 4.000 kg'lık yükler için planlanan orta yük sınıfı sürüm. İkisi de şirket hedefleridir ve Block 1 uçuşlarının sonuçlarına bağlıdır.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Eris, küçük yük sınıfında Rocket Lab'in Electron roketiyle ve Çin'in Ceres-1 roketiyle aynı pazarı hedefler. Electron 18 m boyunda, iki kademeli, Rutherford motorlu ve alçak yörüngeye 300 kg taşıyor. Ceres-1 ise 20 m boyunda, dört kademeli (üç katı, bir sıvı), alçak yörüngeye 400 kg taşıyan bir araç. Eris Block 1'in tasarım değeri olan 300 kg, Electron ile aynı düzeyde; ancak Eris henüz bunu bir uçuşta göstermedi. Hibrit motor seçimi onu bu rakiplerden ayırıyor: Electron ve Spectrum sıvı yakıtlı, Ceres-1 ve Vikram-1 ise ilk kademelerinde katı yakıt kullanıyor.

Roket	Yükseklik	Kademe	Ana itici	Alçak yörüngeye yük
Eris Block 1 (Gilmour Space)	25 m	3	Hibrit + sıvı	300 kg (tasarım)
Electron (Rocket Lab)	18 m	2	Sıvı	300 kg
Ceres-1 (Galactic Energy)	20 m	4	Katı + sıvı	400 kg
Spectrum (Isar Aerospace)	28 m	2	Sıvı	1.000 kg'a kadar
Vikram-1 (Skyroot)	yaklaşık 24 m	4	Katı + sıvı	350 kg

Sık sorulan sorular

Eris kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla bir kez: 30 Temmuz 2025'teki TestFlight 1, 14 saniye sonra başarısızlıkla sonuçlandı. İkinci uçuş henüz yapılmadı.

Eris ne kadar yük taşır?

Eris Block 1, şirketin tasarım değerine göre alçak Dünya yörüngesine 300 kg'a kadar yük taşıyacak. Bu değer henüz uçuşta kanıtlanmadı; daha büyük Block 2 için 1.000 kg hedefleniyor.

Eris'in ilk uçuşu neden başarısız oldu?

Gilmour Space'in soruşturmasına göre birinci kademedeki dört motordan ikisinin yükseltgen pompa sistemindeki elektriksel ve ısıl arızalar itki kaybına yol açtı. Arızalı parçalar harici bir tedarikçiden gelmişti.

Eris nereden fırlatılıyor?

Queensland'deki Bowen Orbital Spaceport'tan. Abbot Point'teki bu alan, 5 Mart 2024'te Avustralya'nın ilk ticari yörünge üssü oldu ve 20° ile 65° arasındaki yörünge eğimlerine erişim sağlıyor.

Eris Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Hayır. Eris henüz yörüngeye hiçbir yük bırakmadı; dolayısıyla Türkiye'den bir yük de taşımadı.