21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Çin Uzay Programı

Çin uzay programı, 1970'teki ilk uydudan Tiangong istasyonuna, Ay'ın arka yüzünden getirilen örneklerden Mars ve insanlı Ay inişi hedefine uzanan bir görev ağıdır.

Ajans / kurum
CNSA ve CASC
Durum
Görevde
Hedef
Alçak Dünya yörüngesi (Tiangong), Ay, Mars, asteroitler ve Jüpiter sistemi
Verileri göster
İlk uyduDong Fang Hong 1, 24 Nisan 1970
İlk insanlı uçuşShenzhou-5, 15 Ekim 2003 (Yang Liwei)
İlk Ay yüzeyi örneği (arka yüz)Chang'e-6, 1.935,3 g, 25 Haziran 2024
Tiangong istasyonu2022 sonunda tamamlandı (3 modül)
Uzun Yürüyüş uçuş sayısı644. uçuş: 24 Mayıs 2026 (Shenzhou-23)
Güncel mürettebatShenzhou-23, 3 astronot (24 Mayıs 2026'dan beri)
Chang'e-72026 penceresi kullanılmadı; yeni tarih açıklanmadı
Tianwen-3 (Mars örnek getirme)Fırlatma 2028 civarı (planlanan)
İnsanlı Ay inişi hedefi2030 öncesi (planlanan)

Çin uzay programı, Çin'in roketlerden insanlı uzay istasyonuna, Ay ve Mars sondalarından uzay bilimine uzanan ulusal uzay faaliyetlerinin tümünü kapsar. Üç ana hat üzerinde ilerler: insanlı uçuşlar, Ay keşfi (Chang'e) ve gezegen keşfi (Tianwen). Programın idari çerçevesini devlet kurumu Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA) çizer; uzay araçlarını ve Uzun Yürüyüş roketlerini büyük ölçüde devlet şirketi CASC üretir. İnsanlı uçuşları ayrı bir birim olan Çin İnsanlı Uzay Mühendisliği Ofisi (CMSA) yürütür.

Kim ne yapıyor: CNSA, CASC ve CMSA

İş bölümünü görevlerin kendi resmî duyuruları gösteriyor. Tianwen-2'de CNSA'ya bağlı Ay Keşfi ve Uzay Mühendisliği Merkezi görevin genel tasarımını ve yönetimini üstlenmiş; uzay aracının geliştirmesine CASC'ın Uzay Teknolojisi Akademisi, roketin geliştirmesine CASC'ın Taşıyıcı Roket Teknolojisi Akademisi öncülük etmiş; yer verisi sistemini ise Çin Bilimler Akademisi'ne bağlı Ulusal Astronomi Gözlemevi yönetiyor. Kısacası CNSA görevi sahiplenip yöneten, CASC aracı ve roketi yapan taraftır.

2026, Çin'de "uzay çalışmalarının 70. yılı" olarak anılıyor. 24 Nisan 2026'da Çengdu'da toplanan Çin Uzay Kongresi'nde CASC yönetim kurulu başkanı Chen Mingbo, programın kilometre taşları olarak Dong Fang Hong 1, Shenzhou-5 ve Chang'e-1'i andı.

Başlangıç: Dong Fang Hong 1

Çin'in ilk yapay uydusu Dong Fang Hong 1, 24 Nisan 1970'te Jiuquan'dan bir Uzun Yürüyüş 1 roketiyle fırlatıldı. CNSA'ya göre uydu 173 kilogramdı ve en yakın noktası 441, en uzak noktası 2.368 kilometre olan, 68,44 derece eğimli eliptik bir yörüngeye oturdu. Yörüngeden "Dong Fang Hong" şarkısını yayımladı; 20 günlük tasarım ömrüne karşın 28 gün çalıştı ve 14 Mayıs'ta sinyal vermeyi bıraktı. CNSA uydunun hâlâ yörüngede dolandığını belirtiyor. Çin Uzay Günü de her yıl aynı tarihte, 24 Nisan'da kutlanıyor.

İnsanlı uçuşlar: üç adımlı strateji

Program, Eylül 1992'de alınan kararla üç adım olarak tasarlandı: insanlı araçla uçuş, uzay yürüyüşü ile kenetlenme teknikleri ve uzay laboratuvarı, son olarak uzun süre insan barındıran bir istasyon. CMSA'ya göre üç adım da tamamlandı.

  • Shenzhou-5, 15 Ekim 2003: Yang Liwei 21 saat 23 dakikalık uçuşa çıktı; Çin, bağımsız olarak insan uzaya gönderen üçüncü ülke oldu.
  • Shenzhou-7, Eylül 2008: Zhai Zhigang 27 Eylül'de Çin'in ilk uzay yürüyüşünü yaptı.
  • Tiangong-1 ve Tiangong-2: Birincisi Shenzhou-8, -9 ve -10 ile kenetlenme denemelerinde, ikincisi Shenzhou-11 ve ilk Tianzhou yük aracıyla uzun konaklama ve ikmal denemelerinde kullanıldı.
  • Tiangong istasyonu: Uzun Yürüyüş 5B'nin ilk uçuşu, Tianhe çekirdek modülü, Wentian ve Mengtian laboratuvar modülleri, dört insanlı ve dört yük aracı olmak üzere 12 uçuşun ardından istasyon 2022 sonunda tamamlandı (Tiangong Uzay İstasyonu).

CMSA'nın Şubat 2026 özetine göre, istasyonun "uygulama ve geliştirme" döneminde altı insanlı uçuş, dört yük ikmali ve yedi araç dönüşü yapıldı; 267 bilimsel proje yürütüldü. Özet ilk acil fırlatmayı da kayda geçiriyor: Shenzhou-20 aracı uzay enkazı çarpması nedeniyle hasar gördü, Shenzhou-21 mürettebatı 25 Kasım 2025'te acil fırlatılan Shenzhou-22 ile 29 Mayıs 2026'da döndü. 210 günlük kalışları, bir Çin mürettebatının en uzun kalışı oldu.

24 Mayıs 2026'da Shenzhou-23, Uzun Yürüyüş 2F ile fırlatıldı; bu, CMSA'ya göre Uzun Yürüyüş ailesinin 644. uçuşuydu. Mürettebat Zhu Yangzhu (komutan), Zhang Zhiyuan ve Li Jiaying'den oluşuyor; Li, Hong Kong'dan istasyona giden ilk astronot. Mürettebattan biri bir yıllık kalış denemesi yapacak. 28 Ağustos 2026'da yaklaşık 5,5 saatlik bir uzay yürüyüşünde güneş panelinin dışarıdan onarımı ve enkaz koruma düzeneklerinin takılması tamamlandı.

Ay keşfi: dolan, in, geri dön

Ay programı "绕、落、回" (dolanma, iniş, dönüş) adlı üç aşamaya bölünmüştür. Ay Keşfi ve Uzay Mühendisliği Merkezi ile CNSA sayfalarındaki tarihler şöyle:

  • Chang'e-1 (24 Ekim 2007): Çin'in ilk Ay uydusu 16 ay boyunca sekiz bilimsel aletle Ay'ı taradı; 1 Mart 2009'da kontrollü olarak Ay'a düşürüldü.
  • Chang'e-2 (1 Ekim 2010): Doğrudan Ay'a gitti; 25 Ağustos 2011'de Güneş-Dünya L2 noktasına ulaşarak Çin'i bu noktayı ziyaret eden, Avrupa Uzay Ajansı ve ABD'den sonraki üçüncü ülke yaptı; 13 Aralık 2012'de Toutatis asteroidiyle karşılaştı.
  • Chang'e-3 (2 Aralık 2013): 14 Aralık'ta Yağmurlar Denizi'nin kuzeybatısındaki Sinus Iridum'a yumuşak iniş yaptı ve Çin'in ilk Ay aracı Yutu'yu taşıdı.
  • Chang'e-4 (8 Aralık 2018): 3 Ocak 2019'da Ay'ın görünmeyen yüzüne indi. Mayıs 2018'de gönderilen Queqiao aktarma uydusu, Dünya-Ay L2 noktasındaki halo yörüngeye oturan ilk uydu oldu. Göreve Hollanda, Almanya, İsveç ve Suudi Arabistan'dan dört alet katıldı.
  • Chang'e-5 (2020): Ay'ın yakın yüzünden örnek getirdi.
  • Chang'e-6 (3 Mayıs 2024 fırlatma, 25 Haziran 2024 dönüş): Ay'ın arka yüzünden örnek getiren ilk görev oldu; Güney Kutbu-Aitken Havzası'ndan 1.935,3 gram malzeme taşıdı (Chang'e 6).
NASA'nın Ay Keşif Yörünge Aracı'nın (LRO) görüntülediği Chang'e-4 iniş bölgesi; büyük ok iniş aracını gösteriyor.
NASA/GSFC/Arizona State University (LRO)

Mars ve ötesi: Tianwen

Tianwen ("Göğe Sorular") adı gezegen keşfi hattına verildi. Tianwen-1 Temmuz 2020'de fırlatıldı; yörünge aracı, iniş aracı ve Zhurong gezgininden oluşan görev Mayıs 2021'de Mars yüzeyine indi (Tianwen-1 ve Zhurong). Yörünge aracı hâlâ çalışıyor: Mayıs 2026'da duyurulan bir çalışmada kamerası, 30 Eylül-3 Ekim 2025'te yıldızlararası cisim 3I/ATLAS'ı üç kez görüntüledi. Gözlemler cismin kuyruğundaki tozun yüzlerce mikrometrelik iri taneler olduğunu ve saniyede yaklaşık bir ton toz saldığını gösterdi.

Tianwen-2, 29 Mayıs 2025'te Pekin saatiyle 01.31'de Xichang'dan Uzun Yürüyüş 3B ile fırlatıldı. Önce Dünya'nın yarı uydularından 2016 HO3 asteroidinden örnek alacak, ardından ana kuşak kuyruklu yıldızı 311P'ye gidecek; CNSA örnek kapsülünün 2027 sonunda inmesini bekliyor (Tianwen-2).

Sıradaki görevler duyuruldu. CNSA'ya göre Tianwen-3 Mars örnek getirme görevi 2028 civarında, iki Uzun Yürüyüş 5 ile Wenchang'dan fırlatılacak; örneklerin 2031 civarında Dünya'ya gelmesi planlanıyor. Araç iniş aracı, yükselme aracı, hizmet bölümü, yörünge aracı ve geri dönüş kapsülünden oluşacak; 20 kilogramlık yük payı uluslararası ortaklara açıldı. Tianwen-4 için CNSA, Jüpiter yörüngesine girmeyi ve Callisto çevresinde dönüp yüzeye inmeyi hedefleyen bir görevin bilimsel yük çağrısını 13 Kasım 2026'da yayımladı; son başvuru tarihi 31 Aralık 2026. Fırlatma yılı bu duyuruda yok.

Takvim: yapılanlar ve planlananlar

Yakın dönem

  • 17 Haziran 2025: Mengzhou insanlı aracının sıfır irtifa kaçış denemesi. 6 Ağustos 2025: Lanyue iniş aracının iniş-kalkış doğrulama denemesi.
  • 15 Ağustos ve 12 Eylül 2025: Uzun Yürüyüş 10'un iki bağlı ateşleme testi.
  • 11 Şubat 2026: Uzun Yürüyüş 10'un alçak irtifa gösterim uçuşu ve Mengzhou'nun azami dinamik basınçta kaçış testi; roketin birinci kademesi ve kapsül ilk kez denize indi.
  • 11 Mayıs 2026: Tianzhou-10 yük aracı; 24 Mayıs 2026: Shenzhou-23.
  • 23 Ağustos 2026: Chang'e-7 için "fırlatma koşulları sağlanmadı, bu yılki planlı pencerede uygulanamaz" açıklaması.

Planlananlar

  • Shenzhou-24: Bir Pakistanlı astronot yük uzmanı olarak katılacak, kısa kalıştan sonra Shenzhou-23 ile dönecek; Çin'in ilk ortak yabancı astronot uçuşu olacak. Fırlatma tarihi açıklanmadı. Pakistan'la anlaşma Şubat 2025'te İslamabad'da imzalandı; iki aday, Muhammad Zeeshan Ali ve Khurram Daud, 24 Nisan 2026'dan beri Çin'de eğitimde (haberi).
  • Chang'e-7: Ay'ın güney kutbunu inceleyecek; yörünge, iniş, gezinme ve yüzeyde sıçrayarak ilerleme yöntemlerini birleştirecek, kalıcı gölgeli kraterleri araştıracak. Araç Nisan 2026'da Wenchang'a ulaştı, 19 Ağustos'ta rampaya taşındı. Yeni fırlatma tarihi, okuduğumuz resmî sayfalarda yok.
  • Lanyue insansız uçuşu: İnsanlı inişten önce planlanıyor; CMSA 22 Ekim 2026'da ek yük çağrısı yaptı (en çok 50 kg, 100 W; son tarih 1 Mart 2027).
  • İnsanlı Ay inişi: Hedef 2030'dan önce (plan).
Çin uzay programının dönüm noktaları
Uzay Gündem
Verileri göster
1970Dong Fang Hong 1
2003Shenzhou-5, ilk insanlı uçuş
2007Chang'e-1
2013Chang'e-3, Ay'a ilk iniş
2019Chang'e-4, Ay'ın arka yüzü
2022Tiangong tamamlandı
2024Chang'e-6 örnek dönüşü
2030İnsanlı Ay inişi (hedef)

Ay'a insan götürecek donanım

CMSA'ya göre Mengzhou yeni nesil, modüler bir insanlı araç ve en çok yedi astronot taşıyabiliyor. Lanyue iki astronotu Ay yörüngesi ile yüzey arasında taşıyacak; iniş ve itki modülünden oluşuyor, Ay aracı ve bilimsel yük de götürebiliyor. Uzun Yürüyüş 10 üç kademeli, 5 metre çaplı, 92,5 metre boyunda ve iki yan roketli; Mengzhou ile Lanyue'yu fırlatacak. Ağustos 2025'teki bağlı ateşlemede yedi motor yaklaşık bin tonluk itki üretti. İki kademeli Uzun Yürüyüş 10A'nın birinci kademesi yeniden kullanılabilir; istasyona Mengzhou ve Tianzhou taşıyacak (Lanyue haberi).

Bilimsel ve teknik önemi

Bilimsel ağırlık en çok Ay örneklerinde görülüyor. Chang'e-6 örnekleri, arka yüzde yaklaşık 4,2 ve 2,8 milyar yıl önce iki ayrı bazaltik volkanik evre yaşandığını gösterdi; bu, Chang'e-5'in yakın yüzde bulduğu yaklaşık 2 milyar yıllık magma etkinliğinden eski. Arka yüz mantosunun su içeriği yakın yüzdekinden belirgin düşük çıktı. Kasım 2025'te Chang'e-6 örneklerinde ilk kez hematit ve maghemit kristalleri bildirildi; Nisan 2026'da Chang'e-5 örneklerinden iki yeni mineral (Magnesiochangesite-(Y) ve Changesite-(Ce)) onaylandı, bunlar dünyada iade örneklerinde bulunan yedinci ve sekizinci Ay minerali (demir bulgusu).

Teknik açıdan öne çıkanlar: arka yüz iniş için gereken Queqiao aktarma uydusu çözümü, başka bir cisimden örnek alıp getiren görev zinciri ve yeniden kullanılabilir roket kademesi denemeleri. İstasyonda yürütülen deneylerden biri de atomların 9,7 pikokelvine soğutulması.

Türkiye'den bakınca

Program Türkiye ile iki yerde kesişiyor. Birincisi bilim: CNSA, Chang'e-5 örneklerinin uluslararası ödünç programının ikinci turunda üç kurumun başvurusunu onayladığını Nisan 2026'da duyurdu; TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) bunlardan biri. Enstitü bir toz örneği ve dört kaya parçası üzerinde tayfsal ve mineralojik analizler yapacak. CNSA 2026 için yeni bir başvuru turunu 9 Kasım 2026'da açtı; son tarih 24 Kasım 2026, 24.00 (Pekin saati).

İkincisi gökyüzü: Tiangong alçak yörüngede dolandığı için gözlenebilir geçişleri olur. CMSA yörünge verilerini düzenli yayımlıyor (en son paket 13 Kasım 2026 tarihli); bu veriyle geçiş saatleri hesaplanabilir. Görünürlük konuma, havaya ve aracın Güneş'i yansıtmasına bağlıdır. Türkiye'nin kendi Ay hedefi için AYAP-1 sayfasına bakılabilir.

Kısaca

  • Çin uzay programı üç hatta ilerliyor: insanlı uçuşlar, Ay (Chang'e) ve gezegen keşfi (Tianwen).
  • CNSA görevleri yönetiyor, CASC araç ve roketlerin başlıca üreticisi; insanlı uçuşlar CMSA çatısında.
  • Tiangong 2022 sonunda tamamlandı; Shenzhou-23 mürettebatı Mayıs 2026'dan beri istasyonda, Shenzhou-24 ile ilk yabancı astronot bekleniyor.
  • Chang'e-6 arka yüzden 1.935,3 gram örnek getirdi; Chang'e-7'nin 2026 penceresi kullanılmadı.
  • Tianwen-2 örnek kapsülünün 2027 sonunda dönmesi, Tianwen-3'ün 2028 civarında fırlatılması planlanıyor.
  • Resmî hedef, 2030'dan önce Çinli astronotları Ay'a indirmek.

Diğer görevlerTümü →

Görevle ilgili haberler

  1. Ceres-2 ikinci uçuşunda yörüngeye ulaştı: Ocak'taki arızadan sonra dört uydu 535 km'deCeres-2 ikinci uçuşunda yörüngeye ulaştı: Ocak'taki arızadan sonra dört uydu 535 km'de8 Kasım 2026, 01:06
  2. Çin'in uydu internet ağına 28. grup: Uzun Yürüyüş 8A Hainan'dan fırlatıldıÇin'in uydu internet ağına 28. grup: Uzun Yürüyüş 8A Hainan'dan fırlatıldı26 Ekim 2026, 01:13
  3. Çin dokuz saatte iki Uzun Yürüyüş roketi fırlattı: yedi yeni Yaogan uydusu yörüngedeÇin dokuz saatte iki Uzun Yürüyüş roketi fırlattı: yedi yeni Yaogan uydusu yörüngede25 Ekim 2026, 07:10

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar