Tiangong'un ilk yabancı misafiri Pakistanlı astronot olacak: Shenzhou-24 görevi

Çin İnsanlı Uzay Ajansı (CMSA), 7 Kasım Cumartesi günü, bir Pakistanlı astronotun Shenzhou-24 görevine yük uzmanı olarak katılacağını duyurdu. Xinhua'nın aktardığına göre bu kişi kısa süreli bir yörünge uçuşunun ardından Dünya'ya Shenzhou-23 uzay aracıyla dönecek. Ajansa göre görev, Çin'in insanlı uzay programı tarihinde Çinli ve yabancı astronotların birlikte yaptığı ilk uçuş olacak.

Duyuruda ne fırlatma tarihi ne de uçacak kişinin adı yer aldı. AP'nin haberine göre devlet medyası tarih belirtmedi. Pakistan'ın bu göreve hazırladığı iki aday var: Muhammad Zeeshan Ali ve Khurram Daud. Hangisinin uçacağı, CMSA'nın yaptığı açıklamada belirtilmedi.

İki yıla yayılan hazırlık

Sürecin başlangıcı Şubat 2025'e uzanıyor. Xinhua'ya göre Çin ile Pakistan o ay İslamabad'da, bir Pakistanlı astronotun Çin uzay istasyonuna uçuşunu öngören bir iş birliği anlaşması imzaladı. China Daily'nin aktardığına göre anlaşmanın tarafları CMSA ile Pakistan'ın Uzay ve Üst Atmosfer Araştırma Komisyonu (SUPARCO) idi.

Ekim 2025'te Jiuquan'daki basın toplantısında CMSA sözcüsü Zhang Jingbo, seçimin Çinli astronotlarda olduğu gibi üç aşamada yürütüleceğini söyledi: ön seçim, ikinci tur ve nihai seçim. Ön seçim Pakistan'da yapılıyor, sonraki iki aşama Çin'de gerçekleşiyordu. Sözcüye göre seçilen adaylardan biri kısa süreli bir görevde yük uzmanı olarak Pakistan adına bilimsel deneyler yapacak ve uçuş sırasında olağan mürettebat görevlerini de üstlenecekti.

CMSA, Nisan 2026'da Ali ve Daud'un yabancı astronot seçiminin ilk turunun son adayları olarak belirlendiğini açıkladı. İki aday 24 Nisan'da Pekin'deki Çin Astronot Merkezi'ne girdi. 23 Mayıs'taki basın toplantısında Zhang, adayların temel eğitim ile uzay teknolojisi eğitimini sürdürdüğünü, eğitimin ilk döneminde yoğun Çince dersi verildiğini ve göreve gereken komut sözcüklerinin öğretildiğini belirtti. Eğitimin amacı, adayların görevi yürütebilecek yeterliğe ulaşmasıydı.

Neden önemli?

Tiangong, bugüne kadar yalnızca Çinli mürettebata ev sahipliği yaptı. Reuters'ın aktardığına göre 2022 sonunda tamamlanan istasyon, en fazla 450 kilometreye varan yörünge irtifasında aynı anda en çok üç astronotu aylarca ağırlayabiliyor ve en az 15 yıl hizmet verecek biçimde tasarlandı. China Daily ise Tiangong'u, tek bir ülkenin kendi başına inşa edip işlettiği tek faal uzay istasyonu olarak niteliyor.

Pakistan açısından uçuş, ülkenin ilk yörünge deneyimi olacak. China Daily'ye göre bir Pakistan vatandaşının bugüne kadar ulaştığı en yüksek nokta, kutup kaşifi ve sanatçı Namira Salim'in 6 Ekim 2023'te Virgin Galactic'in 55 dakikalık yarı yörüngesel uçuşunda çıktığı yaklaşık 87,4 kilometreydi. Uzayın başlangıcı kabul edilen Karman çizgisi ise deniz seviyesinden 100 kilometre yükseklikte bulunuyor.

İş birliği daha önce de ay görevlerinde görülmüştü. Reuters'a göre Pakistan, Mayıs 2024'te Çin'in Chang'e-6 Ay sondasında yük taşıyan ülkelerden biriydi; Chang'e-6 Ay'ın uzak yüzünden örnek getiren ilk görev oldu.

Koltuk düzeni ne anlama geliyor?

CMSA'nın açıklamasındaki ayrıntılardan biri dikkat çekiyor: Pakistanlı astronot, Shenzhou-24 ile çıkıp Shenzhou-23 ile dönecek. Shenzhou-23, 24 Mayıs 2026'da Jiuquan'dan fırlatıldı ve istasyondaki mevcut ekibi taşıyor. Shenzhou uzay aracında üç koltuk bulunduğundan, Shenzhou-23'ün dönüş yolcuları arasına bir Pakistanlı girince, mevcut ekipten birinin istasyonda daha uzun kalması ya da farklı bir araçla inmesi gerekebilir. Bu bizim çıkarımımız; CMSA bu konuda ayrıntı vermedi.

Pakistan tarafı da zaman çizelgesini daha önce paylaşmıştı. Şubat 2026'da SUPARCO adına yapılan açıklamanın aktarımına göre adaylar altı aylık ileri eğitim alacak, ardından biri Ekim ya da Kasım 2026'da Çin uzay istasyonuna yapılacak bir göreve seçilecekti. Bugünkü duyuru bu takvimle uyumlu, ancak CMSA kesin bir fırlatma tarihi vermedi; Shenzhou-24'ün Kasım civarında Jiuquan'dan uçurulması bekleniyor.

Sırada ne var?

Çin mürettebatlı görevlerde ekip isimlerini genellikle fırlatmadan bir gün önceki basın toplantısında açıklıyor. Bu nedenle uçacak Pakistanlı astronotun kimliğinin de o güne kadar netleşmesi beklenebilir; bu, geçmiş uygulamaya dayanan bir öngörü, resmî bir takvim değil.

Uçuş gerçekleşirse Pakistan, kendi vatandaşını yörüngeye çıkaran ülkeler arasına katılacak, Çin ise insanlı programını ilk kez yabancı bir astronota açmış olacak. Çin'in 2030'a kadar ilk insanlı Ay inişini hedeflediği ve ABD'nin NASA aracılığıyla Ay yüzeyine astronot indirmeyi 2028 için hedeflediği bir dönemde bu adım, Pekin'in uzay diplomasisinde de yeni bir basamak sayılıyor.