CASC (China Aerospace Science and Technology Corporation)

CASC (China Aerospace Science and Technology Corporation), Türkçesiyle Çin Havacılık ve Uzay Bilim ve Teknoloji Şirketi, Çin'in uzay programında kullanılan roketlerin, uyduların ve insanlı uzay araçlarının büyük bölümünü tasarlayıp üreten devlete ait şirketler grubudur. Çin'in simgesi hâline gelen Uzun Yürüyüş (Long March) roketlerini yapan kuruluş CASC'tir. Şirket resmî olarak 1 Temmuz 1999'da kuruldu, ancak kökü 1956'ya, Çin'in ilk füze araştırma kurumuna uzanıyor.

CASC nedir, ne yapar?

CASC'in kendi tanıtımına göre şirket; fırlatma araçları, uydular, insanlı ve kargo uzay gemileri, derin uzay araçları ve uzay istasyonu gibi uzay ürünlerinin yanı sıra stratejik ve taktik füze sistemlerinin araştırma, tasarım, üretim, test ve fırlatma işlerini yürütüyor. Fortune Global 500 listesindeki büyük bir devlet işletmesi olan grup; 8 büyük araştırma-geliştirme ve üretim kompleksi, 11 uzmanlaşmış şirket ve 13 borsaya kote şirketten oluşuyor. Tesisleri ağırlıklı olarak Pekin, Şanghay, Tianjin, Xi'an, Chengdu, Hong Kong ve Shenzhen'de; genel merkezi Pekin'in Haidian bölgesinde.

Şirket, Çin'in büyük ulusal bilim ve teknoloji programlarının yüklenicisi: İnsanlı Uzay Uçuşu, Ay Keşif Programı, BeiDou uydu navigasyon sistemi ve Yüksek Çözünürlüklü Yer Gözlem Sistemi. BeiDou için fırlatma araçlarını ve uyduların çoğunu CASC geliştiriyor. CASC ayrıca kendi açıklamasına göre Çin'de kıtalararası stratejik nükleer füzelerin tek üreticisi; yani yalnızca bir uzay şirketi değil, aynı zamanda bir savunma sanayii kuruluşu.

CASC ile CNSA arasındaki fark nedir?

İki ad sık karıştırılır. Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA) Çin'in uzay faaliyetlerini devlet adına temsil eden kurumdur; CASC ise bu programlarda kullanılan roketleri ve uzay araçlarını geliştirip üreten sanayi grubudur. Kabaca söylemek gerekirse CNSA görevi üstlenen taraf, CASC ise aracı yapan taraftır.

Tarihçe: 1956'dan 1999'a

CASC'in yayımladığı tarihçeye göre Çin'in ilk füze araştırma kurumu olan Milli Savunma Bakanlığı Beşinci Akademisi 8 Ekim 1956'da kuruldu. Bu yapı sonraki on yıllarda birkaç kez yeniden örgütlendi: 1964'te Yedinci Makine Sanayii Bakanlığı, 1982'de Uzay Sanayii Bakanlığı, 1988'de Havacılık ve Uzay Sanayii Bakanlığı adını aldı. 1993'te China Aerospace Corporation kuruldu ve 1 Temmuz 1999'da bugünkü CASC bağımsız bir şirket olarak ortaya çıktı.

Uzun Yürüyüş roketleri

Uzun Yürüyüş ailesi, faydalı yükleri alçak Dünya yörüngesine, Güneş eşzamanlı yörüngeye, yerdurağan transfer yörüngesine (GTO) ve Dünya-Ay transfer yörüngesine taşıyabilen bir roket ailesidir. CASC'e göre son yıllarda yeni nesil Uzun Yürüyüş 5, Uzun Yürüyüş 6, Uzun Yürüyüş 7 ve Uzun Yürüyüş 11 ilk uçuşlarını başarıyla yaptı. Ailenin en güçlü üyelerinden Uzun Yürüyüş 5, alçak Dünya yörüngesine 25.000 kilogram, yerdurağan transfer yörüngesine 14.000 kilogram yük taşıyabiliyor.

Roketlerin fırlatma sıklığı son yıllarda belirgin biçimde arttı. CASC'in 10 Ekim 2026 tarihli haberine göre Hainan'daki ticari uzay aracı fırlatma alanından kalkan bir Uzun Yürüyüş 12 roketi, alçak yörünge internet uydularının 27. grubunu uzaya taşıdı; bu fırlatma, Uzun Yürüyüş roketlerinin 671. görevi oldu.

Verileri göster

Uzun Yürüyüş görev sayısı (10 Ekim 2026)	671
Uzun Yürüyüş 5, alçak yörünge kapasitesi	25.000 kg
Uzun Yürüyüş 5, GTO kapasitesi	14.000 kg
İlk füze akademisinin kuruluşu	8 Ekim 1956
CASC'in resmî kuruluşu	1 Temmuz 1999
Ar-Ge ve üretim kompleksi	8

İnsanlı uçuşlar, Ay ve gezegen görevleri

CASC, Çin'in Shenzhou insanlı uzay gemilerini, Tianzhou kargo gemilerini ve uzay istasyonu modüllerini geliştiren kuruluş. Bugün yörüngede bulunan Tiangong Uzay İstasyonu bu çalışmaların ürünü.

Ay Keşif Programı'nda Ay araçlarının ve onları taşıyan roketlerin geliştirilmesi ile fırlatılması da CASC'in sorumluluğunda. Çin'in ilk Ay yörünge aracı Chang'e-1 2007'de, ikinci yörünge aracı Chang'e-2 2010'da fırlatıldı; Chang'e-3 ise 2013'te Ay yüzeyine yumuşak iniş yapıp bir gezgin araçla yüzeyi inceleyerek Çin için bir ilki gerçekleştirdi. Ay'ın uzak yüzünden örnek getiren Chang'e 6 ve Mars'a inen Tianwen-1 ve Zhurong görevleri de bu programların devamıdır. Ağustos 2026'nın sonunda yapılan açıklamaya göre Chang'e-7 Ay aracı, fırlatma koşulları sağlanamadığı için 2026'daki planlanan pencerede fırlatılmayacak.

Ticari fırlatma hizmetleri

CASC'in yabancı müşterilere açılan kapısı, 1980'de kurulan bağlı şirketi China Great Wall Industry Corporation (CGWIC). CGWIC'in tanımına göre şirket, Çin hükümetinin ticari fırlatma hizmeti, uydu sistemi satışı ve uzay teknolojisi iş birliği için yetkilendirdiği tek ticari kuruluş; uydu fırlatma, yörüngede teslim uydu, yer altyapısı ve uluslararası uzay iş birliği hizmetleri sunuyor.

Türkiye ile bağı: Göktürk-2 ve Türksat-3USAT

Türkiye'nin iki uydusu Uzun Yürüyüş roketleriyle uzaya gitti. Avrupa Uzay Ajansı'nın eoPortal görev dizinine göre yerli yer gözlem uydusu Göktürk-2, 18 Aralık 2012'de Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'nden bir Uzun Yürüyüş 2D roketiyle fırlatıldı. Aynı kaynağa göre Türksat'ın İTÜ ile birlikte geliştirdiği 3U boyutundaki küp uydu Türksat-3USAT de 26 Nisan 2013'te, yine Jiuquan'dan ve yine bir Uzun Yürüyüş 2D ile, Çin'in Gaofen-1 yer gözlem uydusunun yanında yörüngeye taşındı. Türk küp uydularının hikâyesi Türkiye'nin küp uyduları sayfasında.

Kısaca

• CASC, Çin'in devlete ait ana uzay sanayii grubu; resmî kuruluşu 1 Temmuz 1999, kökü 1956'daki ilk füze akademisi.
• Uzun Yürüyüş roketlerini, Shenzhou ve Tianzhou gemilerini, Chang'e Ay araçlarını ve BeiDou uydularının çoğunu geliştiriyor.
• Uzun Yürüyüş ailesi Ekim 2026'da 671. görevine ulaştı; Uzun Yürüyüş 5 alçak yörüngeye 25 ton taşıyabiliyor.
• Uluslararası fırlatmalar bağlı şirket CGWIC üzerinden yürütülüyor.
• Türkiye'nin Göktürk-2 ve Türksat-3USAT uyduları Jiuquan'dan Uzun Yürüyüş 2D ile fırlatıldı.