Çin, insanlı Ay inişinin planını açıkladı: İki fırlatma, Ay yörüngesinde buluşma

Çin, astronotlarını Ay'a nasıl indireceğini ilk kez adım adım anlattı. Çin İnsanlı Uzay Programı'nın genel tasarımcı yardımcısı ve Ay keşif programının baş tasarımcısı Wang Xiang, 31 Ekim'de Pekin'de açılan 7. İnsanlı Uzay Sempozyumu'nda "iki fırlatma, Ay yörüngesinde buluşma" adı verilen görev mimarisini sundu. Çin İnsanlı Uzay Mühendisliği Ofisi'nin (CMSE) duyurusuna göre iki gün süren sempozyuma 800'den fazla uzman katıldı ve 364 bildiri sunuldu. Planın ayrıntılarını Çin'in resmî haber ajansı Xinhua aktardı.

Açıklama, Çin'in 2030'dan önce bir Çinliyi Ay'a indirme hedefinin nasıl gerçekleşeceğini somutlaştırıyor. CMSE bu hedefi Şubat 2026'daki yıllık değerlendirmesinde de yinelemiş, Ay'a iniş aşamasının geliştirme çalışmalarının "istikrarla ilerlediğini" belirtmişti.

Plan adım adım

Xinhua'nın aktardığına ve China Daily'nin Wang'a dayandırdığı ayrıntılara göre görev şu sırayla ilerleyecek:

1. İki ayrı roket, Lanyue iniş aracını ve Mengzhou insanlı uzay aracını ayrı ayrı Ay'a doğru yola çıkarır. China Daily'ye göre bu iş için iki Uzun Yürüyüş-10 roketi Hainan'daki Wenchang fırlatma merkezinden kalkacak.
2. İki araç Ay yörüngesinde buluşup kenetlenir.
3. Üç kişilik ekipten iki astronot Mengzhou'dan Lanyue'ye geçer. Üçüncü astronot, yüzeydeki ekibe destek vermek için yörüngedeki Mengzhou'da kalır.
4. Lanyue ana araçtan ayrılır, motorlarıyla yavaşlayarak yüzeye yumuşak iniş yapar.
5. Yüzeydeki iki astronot, Tansuo adlı insanlı Ay aracını kullanarak bilimsel deneyler yapar ve örnek toplar.
6. Lanyue iki astronotu yörüngede bekleyen Mengzhou'ya geri taşır, örnekler aktarılır ve Mengzhou üç kişilik ekibi Dünya'ya getirir.

Wang, China National Radio'ya verdiği demeçte ilk insanlı inişte bir Ay aracı kullanılacak olmasının dikkat çekici olduğunu vurguladı. Aracın adı Tansuo ("keşif") ile Ay giysisinin adı Wangyu, 2024 sonbaharında düzenlenen ve 9.000'den fazla önerinin geldiği bir isim kampanyasıyla seçilmiş, CMSE adları Şubat 2025'te açıklamıştı.

Neden iki fırlatma?

Wang'a göre bu yaklaşım Çin'in mevcut teknik kapasitesi ve altyapısıyla uyumlu. Uzay aracı ile iniş aracının ayrı geliştirilmesi üretimin standartlaşmasına ve uzun vadede bir araç ailesi oluşturulmasına yardım ediyor. Wang, planın ciddi zorluklar da içerdiğini kabul ederek bunları aşmada ülke çapında kaynak seferberliği sisteminin temel avantaj olduğunu söyledi.

Mimari, Ay yörüngesinde buluşma fikrini Apollo'dan alıyor ama uygulaması farklı. Apollo'da ana araç ile iniş aracı tek bir Satürn V roketiyle birlikte fırlatılıyordu; Çin ise yükü iki rokete bölüyor. Bu, her roketin taşıması gereken kütleyi azaltıyor ama iki fırlatmanın zamanlamasını ve Ay yörüngesinde kusursuz bir buluşmayı şart koşuyor. NASA'nın yaklaşımı da son aylarda değişti; ayrıntılarını Artemis III'ün uçuş planı ve 2028 inişinin yeni rotası yazılarımızda anlattık.

Şimdiye kadar yapılan testler

Xinhua'ya göre üç aracın geliştirilmesi "sorunsuz ilerliyor". CMSE'nin kendi duyuruları büyük testlerin tarihlerini veriyor:

• 17 Haziran 2025: Mengzhou, Jiuquan'da sıfır irtifa kaçış testinden geçti. Kapsül yaklaşık 20 saniyede hedef irtifaya çıktı ve paraşütle indi. Çin bu tür testi 1998'deki Shenzhou denemesinden 27 yıl sonra ilk kez yaptı.
• 6 Ağustos 2025: Lanyue, Hebei eyaletinin Huailai ilçesindeki iniş test sahasında iniş-kalkış doğrulama testini tamamladı. CMSE'ye göre bu, Çin'in insanlı bir araçla yaptığı ilk dünya dışı iniş-kalkış testiydi.
• Ağustos ve Eylül 2025: Uzun Yürüyüş-10 iki kez sabit ateşleme testine girdi.
• 11 Şubat 2026: Wenchang'da tek kademeli bir Uzun Yürüyüş-10, alçak irtifa gösterim uçuşu yaptı; aynı uçuşta Mengzhou, aerodinamik basıncın en yüksek olduğu anda kaçış testinden geçti. Roketin birinci kademesi ve dönüş kapsülü belirlenen deniz alanına kontrollü olarak indi.

Sırada ne var

İnsanlı inişten önce Lanyue'nin insansız bir deneme uçuşu planlanıyor. CMSE bu uçuş için bilimsel yük başvurularını topluyor; yüklerin toplam kütlesi 50 kilogramı geçemeyecek ve son başvuru tarihi 1 Mart 2027 (ayrıntılar). Wang, Ay'da yapılacak her şeyin önce Dünya'ya yakın yörüngede deneneceğini ve tüm insanlı görevlerin önce insansız testlerle doğrulanacağını söyledi.

Wang daha uzak geleceğe dair de bir ilke koydu: Ay'daki kaynakların kullanımına geçmeden önce bilgi ve kapasite biriktirilmeli, bunun için de adım adım ilerleyen uzun bir keşif dönemi gerekiyor. İnsansız Chang'e görevlerinin birikimi de insanlı inişe destek verecek.

Açıklamada bazı önemli sorular yanıtsız kaldı. Astronotların yüzeyde ne kadar kalacağı, iniş bölgesi ve tam yapılandırmalı Uzun Yürüyüş-10 ile Mengzhou'nun ilk yörünge uçuşlarının tarihleri paylaşılmadı. 2030 öncesi hedefinin tutup tutmayacağını büyük ölçüde bu deneme uçuşlarının takvimi belirleyecek.