Uzay Yolu: Yeni Nesil (Star Trek: The Next Generation)

Uzay Yolu: Yeni Nesil, bilimkurgu televizyonunun en sevilen ve en etkili yapımlarından biri. 1987'de yayına başladığında pek çok kişi, 1960'ların efsanevi Uzay Yolu dizisinin yerini hiçbir şeyin tutamayacağını düşünüyordu. Ama yeni mürettebat, yeni gemi ve daha olgun hikâyelerle Yeni Nesil, kısa sürede kendi hayran kitlesini oluşturdu ve seriyi bir sonraki yüzyıla taşıdı. Bugün bile "Uzay: Son sınır" diye başlayan açılış konuşması, dünyanın her yerinde bilimkurgu meraklılarına tanıdık gelir.

Dizinin asıl gücü, uzayı bir savaş alanı değil, keşif ve anlayış alanı olarak görmesinde. Pek çok bölüm silahlı çatışmayla değil, diplomasiyle, bilimsel merakla ya da ahlaki bir tartışmayla çözülür.

Konusu

Hikâye 24. yüzyılın son çeyreğinde geçer. Dünya, farklı türlerden oluşan barışçıl bir yıldızlar birliği olan Birleşik Gezegenler Federasyonu'nun parçasıdır. Federasyon'un amiral gemisi USS Enterprise, yani Türkiye'deki izleyicilerin yıllardır "Atılgan" diye bildiği gemi, Samanyolu'nun keşfedilmemiş bölgelerine doğru uzun bir yolculuktadır.

Her bölüm genellikle kendi içinde tamamlanan bir macera sunar: yeni bir uygarlıkla ilk temas, açıklanamayan bir uzay olgusu, gemide ortaya çıkan gizemli bir arıza ya da zor bir etik ikilem. Bunların yanında, insanlığı yargılamaya kalkan her şeye kadir bir varlık ya da bireyliği yok edip her şeyi kolektife katan Borg gibi dizinin unutulmaz tehditleri sezonlar boyunca yeniden ortaya çıkar.

Yapım ve oyuncular

Dizi, ilk Uzay Yolu'nun da yaratıcısı olan Gene Roddenberry tarafından Paramount için geliştirildi. 28 Eylül 1987'den 23 Mayıs 1994'e kadar yedi sezon boyunca yayımlanan dizi, toplam 178 bölüme ulaştı. Rick Berman, Michael Piller, Maurice Hurley ve Jeri Taylor farklı dönemlerde yapımcılık üstlendi. Dizi, yayının son yılında En İyi Drama Dizisi dalında Emmy'ye aday gösterilerek bu başarıyı yakalayan ilk sendikasyon dizisi oldu ve ardından dört sinema filmiyle devam etti.

Kaptan Jean-Luc Picard rolündeki Patrick Stewart, sakin otoritesi ve Shakespeare tiyatrosundan gelen ses tonuyla diziye ağırlık kazandırdı. Jonathan Frakes ikinci komutan Riker'ı, Brent Spiner insan olmayı öğrenmeye çalışan android Data'yı, LeVar Burton mühendis Geordi La Forge'u, Michael Dorn Klingon subay Worf'u, Marina Sirtis empatik danışman Deanna Troi'yi ve Gates McFadden doktor Beverly Crusher'ı canlandırdı.

Bilim ne diyor?

Dizinin en ünlü teknolojisi, gemiyi ışıktan hızlı yol almasını sağlayan "warp" sürücüsü. Bilim dünyası bu fikri tamamen hayal ürünü saymadı: 1994'te Meksikalı fizikçi Miguel Alcubierre, genel görelilik denklemleri içinde, bir aracın önündeki uzayı büzüp arkasındaki uzayı genişleterek ışıktan hızlı bir "yolculuk" yapabileceğini gösteren bir çözüm yayımladı. Ancak bu çözümün çalışması için doğada varlığı kanıtlanmamış "negatif enerji" ya da "egzotik madde" gerekiyor. Yani warp sürücüsü matematiksel olarak ilginç, fiziksel olarak ise bugün için imkânsız.

Dizinin diğer fikirleri gerçeğe çok daha yakın. Mürettebatın elinde taşıdığı ince bilgi tabletleri, bugün herkesin cebindeki akıllı cihazların neredeyse birebir öncüsüydü. Hastalıkları anında tarayan tıbbi tarayıcı "trikorder" ise öyle ilham verdi ki 2012'de bu cihazın gerçek bir benzerini geliştirmek için uluslararası bir ödül yarışması düzenlendi. Anında çeviri yapan cihazlar ve sesli komutla konuşan bilgisayarlar artık sıradan. Gemideki sanal gerçeklik odası "holodeck" ise bugünün sanal ve artırılmış gerçeklik gözlüklerinin hâlâ çok gerisinde kaldığı bir hayal.

Data karakteri ise yapay zekâ tartışmalarının erken bir aynası. Dizinin bir bölümünde Data'nın bir makine mi yoksa hakları olan bir birey mi olduğu mahkemede tartışılır; bu soru, bugün yapay zekâ etiği konuşulurken hâlâ gündemde.

Dizinin bir başka ilham verici yanı, uzay keşfini uluslararası, hatta türler arası bir iş birliği olarak göstermesi. Atılgan'ın köprüsünde farklı geçmişlerden gelen insanlar ve başka gezegenlerin canlıları birlikte çalışıyor. Bu tablo, beş uzay ajansının ortaklığıyla çeyrek asırdır kesintisiz insan barındıran Uluslararası Uzay İstasyonu'nda gerçeğe dönüştü. Dizi pek çok gerçek bilim insanına ve astronota da ilham verdi. Uzaya çıkan ilk Afrikalı Amerikalı kadın Mae Jemison, ilk Uzay Yolu dizisinden ilham aldığını söyleyen isimlerden biriydi ve Yeni Nesil'in bir bölümünde kısa bir konuk rolde yer aldı; böylece gerçek bir astronot, bir kez de olsa Atılgan'da görev yaptı.

Neden izlemeli?

Uzay Yolu: Yeni Nesil, bilimin ve aklın insanlığı daha iyi bir yere taşıyabileceğine inanan, iyimser bir bilimkurgu arayanlar için ideal. Bölümlerin çoğu kendi içinde tamamlandığından, istediğiniz yerden başlayıp keyifle izleyebilirsiniz. İlk sezon biraz aksak kabul edilse de üçüncü sezondan itibaren dizi gerçek gücüne kavuşur. Dostluk, görev, kimlik ve farklı olana saygı gibi temaları işleyen bu dizi, bugünün karanlık bilimkurgu yapımlarına iyi bir denge oluşturur.

Kısaca

• Yıl: 1987-1994
• Yaratıcı: Gene Roddenberry
• Sezon: 7 sezon, 178 bölüm
• Bölüm süresi: Yaklaşık 45 dakika
• Tür: Bilimkurgu, macera