Uzay Yolu: İlk Temas (Star Trek: First Contact)

Uzay Yolu: Yeni Nesil kadrosunun ikinci sinema filmi Uzay Yolu: İlk Temas, Star Trek evreninin “doğum gününe” uzanan bir zaman yolculuğu hikâyesi. Jonathan Frakes'in yönetmen olarak ilk sinema filmi olan 1996 yapımı, dizinin en korkutucu düşmanı Borg'u beyazperdeye taşıdı ve insanlığın uzaylılarla ilk karşılaşmasını anlattı. Pek çok eleştirmen ve hayran onu serinin en iyi filmlerinden biri sayıyor.

Fragman

Konusu

24. yüzyılda Kaptan Jean-Luc Picard, altı yıl önce Borg tarafından ele geçirilip onların kolektif bilincine katıldığı günlerin kâbusuyla uyanıyor. Borg, yarı canlı yarı makine bir uzaylı topluluğu; karşılaştıkları türleri kendilerine katıyorlar. Yıldız Filosu yeni bir Borg saldırısı karşısında Picard'ın fazla duygusal davranacağından çekindiği için Enterprise'ı başka bir göreve gönderiyor. Ancak savaşın kötü gittiğini duyan Picard emre karşı gelerek Dünya'ya dönüyor.

Borg gemisinden kopan küçük bir araç zamanda geriye açılan bir geçide giriyor ve Enterprise onu izlediğinde Dünya'nın tarihinin değiştiğini görüyor. Borg, 4 Nisan 2063'e, yani Zefram Cochrane'in ilk ışıktan hızlı uçuşunu yapacağı ve insanlığın ilk kez bir uzaylı türle karşılaşmasına yol açacak günün bir gün öncesine gitmiştir. Üçüncü Dünya Savaşı'nın yaralarını saran bir Dünya'da Riker liderliğindeki bir ekip Montana'da Cochrane'in uçuşunu güvenceye almaya çalışırken, Picard gemiye sızan Borg ile Enterprise'ın koridorlarında amansız bir mücadeleye giriyor.

Yapım ve oyuncular

Generations (1994) sonrasında Paramount, senaristler Brannon Braga ve Ronald D. Moore'u yeni filmi geliştirmekle görevlendirdi. Yapımcı Rick Berman zaman yolculuğu içeren bir hikâye isterken senaristler Borg'u kullanmak istiyordu; iki fikir birleştirildi. İlk taslakta Borg, Rönesans İtalya'sında modern Avrupa uygarlığının doğuşunu engellemeye çalışıyordu; bu fikrin fazla abartılı duracağından çekinilince hikâye 21. yüzyılın ortasına, insanlarla Vulkanların ilk karşılaşmasına taşındı. Paramount'un isteğiyle kolektifin tek bir yüzü olsun diye Borg Kraliçesi yaratıldı. Filmin çalışma adı Resurrection idi; ancak dördüncü Alien filminin adı Alien Resurrection olarak açıklanınca film 3 Mayıs 1996'da First Contact adını aldı.

İki tanınmış yönetmen teklifi geri çevirince, işi Star Trek'i iyi bilen birine vermek istendi ve seçim Riker'ı oynayan Jonathan Frakes'ten yana kullanıldı. Bütçe 45 milyon dolardı. Herman Zimmerman ve John Eaves, öncekinden daha zarif yeni bir Enterprise tasarladı. Borg, içeriden dışarıya makineleşmiş gibi görünecek şekilde yeniden tasarlandı ve makyajları dizidekinin dört katı zaman aldı. Industrial Light & Magic görsel efektleri beş aydan kısa sürede tamamladı; müzikleri Jerry Goldsmith besteledi.

Picard'da Patrick Stewart, Data'da Brent Spiner oynuyor; LeVar Burton, Michael Dorn, Gates McFadden ve Marina Sirtis de kadroda. Konuk oyunculardan Alfre Woodard Cochrane'in yardımcısı Lily Sloane'u, James Cromwell Zefram Cochrane'i, Alice Krige ise Borg Kraliçesi'ni canlandırıyor. Film 22 Kasım 1996'da gösterime girdi, açılış haftasonunda gişenin zirvesine yerleşti ve dünya genelinde 146 milyon dolar hasılat elde etti. En iyi makyaj dalında Oscar'a aday gösterildi, üç Saturn Ödülü kazandı.

Daha önce dizilerin pek çok bölümünü yöneten Frakes için sinema, yeni bir ölçekti: Bir televizyon bölümü için yedi gün hazırlık ve yedi gün çekim yapılırken, burada on haftalık hazırlık ve on iki haftalık çekim vardı. Frakes hazırlık sürecinde Jaws, Üçüncü Türden Yakınlaşmalar ve 2001: Bir Uzay Destanı'nı izledi. Önceki filmin senaryosu internete sızdığı için güvenlik sıkılaştırıldı; bazı sayfalar fotokopisi çekilemesin diye kırmızı kâğıda basıldı. Film 18 Kasım 1996'da Hollywood'da prömiyer yaptı ve bilet gelirinden Uluslararası Af Örgütü'ne 70 bin dolar aktarıldı.

Bilim ne diyor?

Filmin kalbindeki “warp” sürücüsü, yani ışıktan hızlı yolculuk, bugün de bilimkurgunun alanında. İlginç bir rastlantıyla film çekilmeden iki yıl önce, 1994'te kuramsal fizikçi Miguel Alcubierre, Einstein'ın alan denklemlerinin bir çözümüne dayanan bir “warp sürücüsü” fikri yayımladı. Bu fikre göre bir araç ışık hızını aşmadan, önündeki uzayı büzüp arkasındakini genişleterek hedefine ışıktan önce varabilirdi. Ancak böyle bir sürücü, varlığı kanıtlanmamış negatif enerji yoğunluğuna sahip “egzotik madde” gerektiriyor; bu madde yoksa sürücü de inşa edilemez. Kuantum kütleçekimi kuramının bu tür çözümleri tümden geçersiz kılabileceğini savunan fizikçiler de var.

Filmin diğer büyük sorusu, başka bir uygarlıkla ilk temasın nasıl olacağı. Filmde Vulkanlar, Cochrane'in uçuşunun bıraktığı warp izini fark edip Dünya'ya geliyor. Gerçek dünyada ise SETI adıyla bilinen araştırmalar, radyo dalgalarından başlayarak elektromanyetik yayınları tarayıp başka uygarlıkların izlerini arıyor; 2015'te duyurulan Breakthrough Listen girişimi de yakın yıldızlardan gelebilecek sinyalleri dinliyor. Onlarca yıllık aramaya rağmen dünya dışı bir zekâya dair doğrulanmış bir kanıt bulunamadı. Filmin bir uzaylı türün ilk karşılaşmayı teknolojik bir eşiğe bağlaması, bu arayışın arkasındaki varsayımla da örtüşüyor: Bir uygarlığı uzaktan fark etmenin en olası yolu, onun teknolojisinin bıraktığı iz.

Evrendeki yeri ve etkisi

Film, Star Trek evreninin kurucu anlarından birini, insanlığın Vulkanlarla ilk karşılaşmasını perdeye taşıdı ve sonraki yapımların sık sık geri döndüğü bir başlangıç noktası yarattı. Picard'ın Borg'a duyduğu nefret, Moby Dick'in Kaptan Ahab'ına açıkça benzetiliyor; aynı göndermenin Khan'ın Gazabı'nda da kullanılmış olması senaristleri tereddüde düşürse de sahne filmde kaldı. Eleştirmenler Borg'u ve efektleri övdü; bazı karakterlerin geri planda kalması ise eleştirildi. Akademik yorumlar, Borg'un makineyle birleşen ve bireyliğini yitiren insan korkusunu temsil ettiğini; ilk temas temasının da Kurtuluş Günü gibi filmlerdeki istila korkusuyla akraba olduğunu vurguluyor.

Kısaca

• Yıl: 1996
• Yönetmen: Jonathan Frakes
• Senaryo: Brannon Braga, Ronald D. Moore
• Süre: 111 dakika
• Oyuncular: Patrick Stewart, Jonathan Frakes, Brent Spiner, Alfre Woodard, James Cromwell, Alice Krige
• Müzik: Jerry Goldsmith
• Ödüller: 3 Saturn Ödülü; Oscar adaylığı (makyaj)