Uzay Yolu VI: Keşfedilmemiş Ülke (Star Trek VI: The Undiscovered Country)

Soğuk Savaş'ın bittiği yıllarda çekilen Uzay Yolu VI: Keşfedilmemiş Ülke, Berlin Duvarı'nın yıkılışını uzaya taşıyan bir siyasi gerilim filmi. Nicholas Meyer'in yönettiği 1991 yapımı film, Uzay Yolu: Orijinal Seri'nin bütün ana kadrosunun birlikte yer aldığı son film olarak da ayrı bir yere sahip. Hikâyenin merkezinde, yıllarca düşman bildiği Klingonlarla barışa zorlanan Kaptan Kirk var.

Fragman

Konusu

Yıl 2293. Kaptan Sulu'nun komutasındaki USS Excelsior, Klingonların uydusu Praxis'in bir madencilik kazasında yok olduğunu tespit ediyor. Uydunun kaybı Klingon ana gezegeninde ekolojik bir felakete yol açıyor; Federasyon'la savaşmayı artık göze alamayan Klingon İmparatorluğu barış arayışına giriyor. Yıldız Filosu, Klingon Şansölyesi Gorkon'u karşılayıp Dünya'daki görüşmelere götürme görevini Enterprise'a veriyor. Oğlu David Klingonlar tarafından öldürülen Kirk ise barışa karşı ve bu görevden hiç hoşnut değil.

İki geminin mürettebatı gergin bir akşam yemeğinde bir araya geliyor. Aynı gece Enterprise'ın Klingon gemisine ateş açtığı görülüyor ve karmaşanın ortasında Gorkon suikaste kurban gidiyor. Savaşı önlemek için teslim olan Kirk ve McCoy, bir Klingon mahkemesinde yargılanıp buzlarla kaplı ceza kolonisi Rura Penthe'ye sürgün ediliyor. Komutayı devralan Spock, suikastin arkasındaki gerçeği ortaya çıkarmak için gemide bir soruşturma başlatıyor.

Yapım ve oyuncular

Son Sınır'ın (1989) hem eleştirmenlerden hem gişeden olumsuz sonuç alması, Paramount'u serinin geleceği konusunda kaygılandırdı. Bir ara genç oyuncularla, karakterlerin Yıldız Filosu Akademisi yıllarını anlatan bir ön hikâye düşünüldü; ancak hem kadronun hem hayranların tepkisi üzerine bu fikirden vazgeçildi. Serinin 25. yılına yetişecek bir film gerekiyordu. Leonard Nimoy, Klingonların yıllardır Sovyetler Birliği'nin uzaydaki karşılığı olduğunu hatırlatıp “Duvar uzayda yıkılırsa ne olur?” diye sordu. Meyer bu soruya “galaksiler arası bir Çernobil” ile başlayan bir hikâyeyle karşılık verdi; Gorkon karakteri Mihail Gorbaçov'dan esinlendi.

Meyer ve Denny Martin Flinn senaryoyu, o yıllarda henüz yeni olan e-posta aracılığıyla yazdı: Meyer Avrupa'da, Flinn Los Angeles'taydı. Bütçe yaklaşık 30 milyon dolarda tutuldu. Çekimler Nisan-Eylül 1991 arasında yapıldı; ceza kolonisi sahneleri için Alaska'daki bir buzulda çekim yapıldı. Hastalığına rağmen etkisini sürdüren Gene Roddenberry senaryoyu hiç sevmedi, ama yapımcılar itirazlarının çoğunu dikkate almadı. Roddenberry 24 Ekim 1991'de, filmin gösterimini göremeden hayatını kaybetti; film onun anısına adandı.

William Shatner, Leonard Nimoy ve DeForest Kelley başrollerde. Kim Cattrall, Spock'ın gözdesi Vulkan subay Valeris'i; Christopher Plummer, Shakespeare'den alıntılar yaparak konuşan Klingon General Chang'i; David Warner ise Şansölye Gorkon'u canlandırıyor. Film 6 Aralık 1991'de gösterime girdi, serinin o güne kadarki en yüksek açılış hafta sonu hasılatını elde etti ve dünya genelinde 96,8 milyon dolar kazandı. Makyaj ve ses efekti dallarında Oscar'a aday gösterilen yapım, en iyi bilimkurgu filmi dalında Saturn Ödülü kazanan tek Star Trek filmi oldu.

Bilim ne diyor?

Filmin açılışındaki Praxis patlaması, Industrial Light & Magic'in bilgisayar grafikleri bölümünün işi. Uydunun parçalanmasıyla yayılan halka biçimli şok dalgası, sonradan büyük gök cisimlerinin yok oluşunu gösteren pek çok bilimkurgu filminde tekrarlanan bir görüntü hâline geldi. Gökbilimci Philip Plait ise gerçekte böyle bir patlamanın düz bir halka değil, küre biçiminde yayılan bir dalga oluşturmasının daha olası olduğunu belirtti.

Bir uydunun parçalanması tamamen hayal ürünü sayılmaz. Mars'ın uydusu Phobos, gezegenine her yıl yaklaşık 2 santimetre yaklaşıyor; gözlemler ve modeller, ince bir kabuğun bir arada tuttuğu bir moloz yığını olabilecek uydunun Mars'ın gelgit kuvvetleriyle zorlandığını gösteriyor. Elbette bu yavaş süreç, filmdeki ani patlamayla kıyaslanamaz. Filmin uzay bilimine bir başka küçük selamı da yerçekimsiz suikast sahnesinde: Havada süzülen kan damlacıklarının hareketini tasarlayan efekt sanatçısı, uzayda süzülen su damlalarını gösteren NASA görüntülerini inceledi. Kanın rengi ise yaş sınırını yükseltmemek için mor seçildi.

Evrendeki yeri ve etkisi

Filmin adı, Hamlet'in “Olmak ya da olmamak” monoloğundaki ölüm benzetmesinden geliyor; Meyer bu adı aslında Khan'ın Gazabı için düşünmüştü. Burada ise anlamı değişiyor ve Klingonlarla insanların barış içinde yaşayacağı bilinmeyen bir geleceği anlatıyor. Eleştirmenler mizah ile maceranın dengesini ve konuk oyuncuları övdü; Soğuk Savaş benzetmesini ve gizem kurgusunu ise daha tartışmalı buldu. Film, orijinal mürettebatın veda filmi olarak serinin bir dönemini kapattı. Sonraki film Generations (1994) eski kadroyu Uzay Yolu: Yeni Nesil ekibiyle buluşturdu ve bayrak yeni nesle geçti.

Film, Star Trek içinde Shakespeare'e en çok gönderme yapan yapımlardan biri. İşin ilginç yanı, Shakespeare'i alıntılayanların insanlar değil Klingonlar olması: Gorkon bir sahnede Shakespeare'i asıl tadına ancak Klingonca okuyunca varılabileceğini söylüyor. Meyer bu fikri, Nazi Almanyası'nın İkinci Dünya Savaşı öncesinde Shakespeare'i Alman olarak sahiplenme girişiminden aldığını anlattı. Christopher Plummer kadroya katılınca Meyer, Chang'in ağzına daha da fazla alıntı yerleştirdi. Gösterim öncesinde Paramount, serinin 25. yılı için önceki beş filmi 44 kentte art arda gösterdi; ana kadro da Hollywood'daki Grauman's Chinese Theatre önünde imzalarını bıraktı.

Kısaca

• Yıl: 1991
• Yönetmen: Nicholas Meyer
• Senaryo: Nicholas Meyer, Denny Martin Flinn (hikâye: Leonard Nimoy, Lawrence Konner, Mark Rosenthal)
• Süre: 110 dakika
• Oyuncular: William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, Kim Cattrall, Christopher Plummer, David Warner
• Müzik: Cliff Eidelman
• Ödüller: En iyi bilimkurgu filmi Saturn Ödülü; 2 Oscar adaylığı