Uzay Yolu: Orijinal Seri (Star Trek: The Original Series)

"Uzay: Son sınır." Bu iki kelimeyle açılan her bölüm, 1960'ların televizyon izleyicisini yıldız gemisi Atılgan'ın güvertesine davet ediyordu. Gene Roddenberry'nin yarattığı Uzay Yolu, yayınlandığı yıllarda düşük izlenme oranları yüzünden üç sezonun ardından iptal edildi. Ama tekrar yayınlarla 1970'lerde dünya çapında bir kült hâline geldi ve bugün onlarca dizi, film, kitap ve oyundan oluşan dev bir evrenin başlangıç noktası olarak anılıyor.

Uzay Yolu'nu özel kılan, uzayı yalnızca macera sahnesi olarak değil, insanlığın kendi sorunlarıyla yüzleştiği bir ayna olarak kullanmasıydı. Irkçılık, savaş, hoşgörü ve bilimin sorumluluğu, uzaylı gezegenlerin kılığına bürünerek her hafta ekrana geliyordu.

Konusu

Dizi, 23. yüzyılın ortasında Birleşik Gezegenler Federasyonu'na bağlı yıldız gemisi Atılgan'ın beş yıllık keşif görevini anlatıyor. Kaptan James T. Kirk'ün komutasındaki mürettebat, yeni dünyaları ve yeni uygarlıkları keşfetmek için galaksinin bilinmeyen köşelerine yol alır.

Kirk'ün yanında, mantığı her şeyin üstünde tutan yarı Vulkan bilim subayı Spock ile duygusal ve huysuz gemi doktoru "Bones" McCoy vardır. Bu üçlünün tartışmaları dizinin kalbini oluşturur: akıl, duygu ve karar verme sorumluluğu arasındaki gerilim. Bölümler çoğunlukla kendi içinde tamamlanır; bir bölümde zaman yolculuğu, ötekinde gizemli bir enerji varlığı, bir sonrakinde ise iki gezegen arasındaki kadim bir savaş konu edilir.

Yapım ve oyuncular

Diziyi 1967 sonuna kadar Desilu Productions, ardından Paramount Television üretti. ABD'de 1966-1969 arasında NBC'de yayınlandı ve 79 bölümde kaldı. Kaptan Kirk'ü William Shatner, Spock'ı Leonard Nimoy, Dr. McCoy'u DeForest Kelley canlandırdı. İletişim subayı Uhura rolündeki Nichelle Nichols, dümenci Sulu'yu oynayan George Takei ve baş mühendis Scotty'yi oynayan James Doohan da dizinin unutulmaz isimleri arasında.

Dönemin televizyonu için çok farklı bir kadroydu bu: Siyah bir kadın subay, Japon kökenli bir dümenci ve Soğuk Savaş'ın tam ortasında bir Rus asıllı mürettebat üyesi aynı köprüde omuz omuza çalışıyordu. Uzay Yolu, gelecekte insanlığın birlikte yol alacağı iyimser bir dünya hayal ediyordu. Dizinin yayın serüveni de ilginç: İlk bölüm ABD'den iki gün önce Kanada'da yayınlandı. İngiltere'de ise dizi ancak Temmuz 1969'da, Apollo 11'in Ay'a iniş haftasında BBC'de gösterime girdi. İptalin ardından 1970'lerde başlayan tekrar yayınlar, diziyi dünyanın dört bir yanında yeni bir kuşakla buluşturdu ve sinema filmlerinin önünü açtı.

Bilim ne diyor?

Uzay Yolu'nun bilimle ilişkisi tek yönlü değil; dizi, gerçek bilime de dokundu. NASA'nın ilk uzay mekiği deneme aracına, hayranların yürüttüğü bir mektup kampanyasının ardından 1976'da Enterprise adı verildi. Nichelle Nichols ise 1970'lerin sonunda NASA için yürüttüğü tanıtım çalışmalarıyla kadınları ve azınlıkları astronot adaylığına başvurmaya teşvik etti.

Dizinin en ünlü teknolojisi olan "warp" sürüşü, 1994'te Meksikalı fizikçi Miguel Alcubierre'nin çalışmasıyla kâğıt üzerinde bir karşılık buldu. Alcubierre, uzay-zamanı geminin önünde büzüp arkasında genişleterek ışıktan hızlı yolculuğun genel görelilik denklemleriyle çelişmeyebileceğini gösterdi. Ancak bu çözüm "negatif enerji" gibi varlığı kanıtlanmamış egzotik madde gerektiriyor; bugün için teorik bir merak olarak kalıyor.

Işınlanma cihazı da benzer bir durumda. Fizikçiler 1990'ların sonundan beri "kuantum ışınlanma" deneyleri yapıyor; fakat aktarılan şey madde değil, parçacıkların kuantum durumu bilgisi. Bir insanı atom atom tarayıp başka bir yerde yeniden kurmak, bilinen fizikle mümkün görünmüyor. Üstelik bir insan vücudundaki atomların sayısı o kadar büyük ki, bu bilgiyi kaydedip aktarmak için gereken veri miktarı bugünkü tüm teknolojinin kapasitesini kat kat aşar. Bilimkurgu yazarı ve biyokimyacı Isaac Asimov da dizinin bilimsel hatalarını eleştiren bir yazı yazmış, ardından dizinin taze ve düşündürücü olduğunu kabul eden ikinci bir yazı kaleme almıştı. Dizinin elde taşınan iletişim cihazları, kapaklı cep telefonlarının; köprüdeki dokunmatik ekranlar ve sesli komut alan bilgisayar ise bugünün tabletlerinin ve sesli asistanlarının erken hayalleri olarak sık sık anılıyor.

Neden izlemeli?

Altmış yıl önce çekilmiş bir dizinin dekorları bugün naif görünebilir; ama hikâyelerin derdi hiç eskimedi. Uzay Yolu, bilimkurgunun sadece gelecek teknolojisini değil, gelecekteki insanı da hayal edebileceğini gösterdi. Bugün izleyenler, sonraki tüm uzay dizilerinin ondan ne çok şey ödünç aldığını şaşkınlıkla fark edecek. Başlamak için en iyi yol, sırayla izlemek değil; zaman yolculuğu, ilk temas ve ahlaki ikilem üzerine kurulu en sevilen bölümlerden birkaçını seçip mürettebatla tanışmak. Kirk, Spock ve McCoy'un arasındaki sıcak ve esprili bağ, gerisini zaten kendiliğinden getiriyor.

Kısaca

• Yıl: 1966-1969
• Yaratıcı: Gene Roddenberry
• Süre: 3 sezon, 79 bölüm (bölüm başına yaklaşık 50 dakika)
• Oyuncular: William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley
• Kanal: ABD'de NBC