Uzay Yolu: Derin Uzay Dokuz (Star Trek: Deep Space Nine)

Uzay Yolu: Derin Uzay Dokuz, serinin en cesur deneyi sayılır. 3 Ocak 1993'ten 2 Haziran 1999'a kadar yedi sezon ve 176 bölüm yayımlanan dizi, Uzay Yolu tarihinde birçok ilke imza attı: Gene Roddenberry'nin doğrudan katkısı olmadan yaratılan ilk Uzay Yolu dizisiydi, olaylar yolculuk eden bir yıldız gemisinde değil sabit bir uzay istasyonunda geçiyordu ve başrolde ilk kez Afrikalı Amerikalı bir komutan vardı. Bugün pek çok eleştirmen onu serinin en olgun yapımı olarak görüyor.

Fragman

Konusu

Hikâye 24. yüzyılda, Yeni Nesil ile aynı dönemde geçiyor. Bajor gezegeni, Kardasyalıların uzun ve acımasız işgalinden yeni kurtulmuştur. Kardasyalıların bıraktığı uzay istasyonu, Bajorlularla Birleşik Gezegenler Federasyonu'nun ortak yönetimine geçer ve adı Deep Space Nine olur. İstasyonun başına, eşini Borg saldırısında kaybetmiş, küçük oğlunu tek başına büyüten Komutan Benjamin Sisko getirilir.

Sisko kısa süre sonra Bajor yakınlarında, galaksinin öbür ucundaki Gama Çeyreği'ne açılan kararlı bir solucan deliği keşfeder. Deliğin içinde zamanın ve uzayın olağan kurallarına bağlı olmayan varlıklar yaşamaktadır; Bajorlular onları "Peygamberler" diye tanrı bilir ve Sisko'yu da onların "Elçisi" ilan eder. İstasyon bir anda ticaretin, diplomasinin ve casusluğun merkezine dönüşür. Zamanla solucan deliğinin öbür tarafından, şekil değiştirebilen bir türün yönettiği Dominion adlı imparatorluk belirir ve dizi, son sezonlarında Federasyon'u varoluş savaşına sürükleyen büyük bir hikâyeye dönüşür.

Yapım ve oyuncular

Diziyi Rick Berman ve Michael Piller yarattı. Yapımcılar ilk Uzay Yolu'nun gezgin bir kervan dizisine benzetildiğini hatırlatarak Deep Space Nine'ı sınırın kıyısındaki bir kasaba ya da ticaret karakolu gibi tasarladı. Piller 1995'te Voyager'a geçince yönetimi yazar Ira Steven Behr devraldı ve dizinin sonuna kadar sürdürdü. Ekipte daha sonra Battlestar Galactica'yı yeniden yaratacak olan Ronald D. Moore da vardı.

Önceki dizilerin aksine Deep Space Nine bölümler arasında süren hikâyeler anlattı; olayların sonuçları sonraki bölümlere taşındı. Roddenberry'nin mürettebat arasında ciddi çatışma olmaması kuralı da gevşetildi; karakterler birbirine itiraz ediyor, Federasyon'un idealleri sorgulanıyordu. Üçüncü sezonda istasyona USS Defiant adlı savaş gemisi eklendi, dördüncü sezonda Yeni Nesil'in Klingon subayı Worf (Michael Dorn) kadroya katıldı.

Avery Brooks Sisko'yu, Nana Visitor Bajorlu birinci subay Kira Nerys'i, René Auberjonois şekil değiştirebilen güvenlik şefi Odo'yu, Terry Farrell bilim subayı Jadzia Dax'ı, Alexander Siddig doktor Julian Bashir'i, Colm Meaney operasyon şefi Miles O'Brien'ı ve Armin Shimerman Ferengi bar sahibi Quark'ı canlandırdı. Yan karakterler de en az ana kadro kadar sevildi: terzi kılığındaki eski Kardasyalı ajan Garak ve Sisko'nun baş düşmanına dönüşen Gul Dukat bunların başında geliyor.

Bilim ne diyor?

Dizinin merkezindeki solucan deliği, bilimkurgunun bilime en yakın fikirlerinden biri. Einstein'ın genel görelilik kuramı, uzay-zamanın iki uzak noktasını kısa bir tünelle birleştiren yapılara matematiksel olarak izin veriyor. Ancak hesaplar, böyle bir tünelin içinden bir geminin geçebilmesi için açık tutulması gerektiğini ve bunun da doğada hiç gözlenmemiş "egzotik madde" gerektirdiğini gösteriyor. Bugüne kadar evrende tek bir solucan deliği bile bulunmadı. Konunun ayrıntısını solucan deliği sayfamızda anlattık.

Dizideki istasyonun asıl gerçek dünya karşılığı ise Uluslararası Uzay İstasyonu. Farklı ülkelerden gelen mürettebatın, farklı dilleri ve alışkanlıklarıyla dar bir alanda yıllarca birlikte yaşaması, Deep Space Nine'ın çok kültürlü istasyon hayatına şaşırtıcı ölçüde benziyor. Elbette gerçek istasyon solucan deliği başında değil, Dünya'nın yaklaşık 400 kilometre üzerinde dönüyor.

Öne çıkan bölümler

Deep Space Nine'ın en çok övülen bölümleri, dizinin neden farklı olduğunu da gösteriyor. "In the Pale Moonlight"ta Sisko, savaşı kazanmak için kendi ahlak ilkelerinden ödün vermek zorunda kalır; The Washington Post bu bölümü tüm Uzay Yolu bölümleri arasında dördüncü sıraya koydu. "The Visitor"da yaşlanmış bir Jake Sisko, babasını kaybetmesini geri almaya çalışır. Avery Brooks'un hem yönettiği hem başrolde oynadığı "Far Beyond the Stars" ise Sisko'nun kendini 20. yüzyıl New York'unda ırkçılıkla boğuşan bir yazar olarak gördüğü bir vizyonu anlatır. "The Visitor" ve ilk dizinin ünlü bir bölümüne şakacı bir saygı duruşu olan "Trials and Tribble-ations", Hugo Ödülü'ne aday gösterildi.

Dizi, Federasyon'un karanlık köşelerine de ışık tuttu. Federasyon'un yaşam biçimini ne pahasına olursa olsun korumaya çalışan gizli örgüt Bölüm 31 ilk kez burada ortaya çıktı; yıllar sonra adını taşıyan bir film çekildi. Ferengiler de ilk kez karikatür bir düşman olmaktan çıkıp ekonomik bir güç ve karmaşık bir toplum olarak işlendi: Quark'ın yeğeni Nog, Yıldız Filosu'na katılan ilk Ferengi oldu. Bütün dizi yaklaşık 126 saat sürüyor.

Türkiye'de

Dizi Türkiye'de tam olarak yayımlanmadı: Cine 5, 1997-1998 yıllarında yalnızca ilk sezonu gösterdi. Bu yüzden Türk izleyicilerin çoğu Deep Space Nine'ı sonradan, yayın platformları üzerinden keşfetti.

Etkisi

Deep Space Nine yayımlandığı yıllarda Yeni Nesil kadar izlenmedi; Paramount tanıtımı daha çok yeni kanalının amiral gemisi Voyager'a ayırdı. Ama eleştirmenler başından beri diziyi sevdi: TV Guide onu en iyi oynanan ve en iyi yazılan Uzay Yolu dizisi diye nitelendirdi, Vulture 2017'de en iyi canlı çekim Uzay Yolu dizisi seçti, Empire de 2021'de tüm zamanların en iyi dizileri listesinde 46. sıraya koydu. Dizi 31 Emmy adaylığından dördünü kazandı; bunlardan biri Dennis McCarthy'nin yalnız trompetle başlayan jenerik müziğiydi.

Dizinin karanlık tonu herkesi memnun etmedi; ilk dizinin oyuncularından George Takei, Roddenberry'nin iyimser vizyonunun tam tersi olduğunu söyledi. Ira Steven Behr'in 2018'de gösterilen What We Left Behind belgeseli ise dizinin mirasını yeniden gündeme taşıdı. Bugün Deep Space Nine, peş peşe izlemeye en uygun Uzay Yolu dizisi sayılıyor. Serideki yerini görmek için Star Trek izleme sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Kısaca

• Yayın: 1993-1999
• Yaratıcılar: Rick Berman, Michael Piller
• Sezon: 7 sezon, 176 bölüm
• Dönem: 24. yüzyıl
• Oyuncular: Avery Brooks, Nana Visitor, René Auberjonois, Terry Farrell, Alexander Siddig, Armin Shimerman