Axiom Space

Axiom Space, ABD'nin Houston kentinde bulunan özel sermayeli bir uzay altyapısı şirketidir. 2016'da Michael T. Suffredini ve Kam Ghaffarian tarafından kuruldu. Şirket, Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) özel mürettebat görevleri düzenler, NASA için yeni nesil uzay giysileri geliştirir ve uzun vadede kendi ticari uzay istasyonunu kurmayı hedefler. Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'nın uzay yolculuğu da Axiom'un düzenlediği bir görevle gerçekleşti.

Tarihçe

Kurucu ortaklardan Suffredini, 2005-2015 arasında NASA'da ISS program yöneticisiydi. NASA'dan emekli olduktan sonra Ghaffarian ile birlikte, gelişmekte olan ticari uzay uçuşu pazarını hedefleyen Axiom'u kurdu. NASA, Axiom'u ISS'e eklenecek ilk ticari modülü sağlamak üzere seçti.

Mart 2020'de şirket, özel astronotları SpaceX'in Falcon 9 roketi ve Crew Dragon kapsülüyle ISS'e taşımak için SpaceX ile anlaştı. İlk görev Ax-1, 8 Nisan 2022'de fırlatıldı; bu, tamamen ticari mürettebatla ISS'e yapılan ilk özel uzay uçuşuydu. Şubat 2021'de 110 çalışanı olan şirket, kısa sürede büyüdü. Kadrosunda deneyimli astronotlar Michael López-Alegría ve Peggy Whitson da yer alıyor.

Roketler, araçlar ve hizmetler

Axiom kendi roketini üretmez; mürettebat taşımacılığı için SpaceX araçlarını kullanır. Şirketin başlıca faaliyet alanları şunlardır:

• Özel astronot görevleri: Ülkelerin ve kurumların astronotlarını ISS'e götüren, eğitimden uçuşa kadar her aşamayı kapsayan görevler.
• Axiom İstasyonu: Önce ISS'e bağlanacak, sonra bağımsız uçacak modüler ticari uzay istasyonu.
• AxEMU uzay giysisi: NASA'nın 2022'de seçtiği, Artemis görevlerinde Ay yüzeyinde ve ISS'te kullanılması planlanan yeni nesil uzay yürüyüşü giysisi.

Önemli görevler ve başarılar

• Ax-1 (Nisan 2022): ISS'e ilk tamamen özel mürettebat.
• Ax-2 (Mayıs 2023): Şirketin kendi uçuş kontrol ekibiyle desteklenen ikinci görev.
• Ax-3 (Ocak-Şubat 2024): 18 Ocak'ta fırlatıldı, 21 gün sürdü. Mürettebatın dördü de askeri pilot geçmişine sahipti: komutan López-Alegría, İtalyan Walter Villadei, İsveçli Marcus Wandt ve Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı.
• Ax-4 (Haziran 2025): Peggy Whitson komutasında fırlatıldı; mürettebatta ISS'e giden ilk Hint astronotu Shubhanshu Shukla da vardı.

Bugün ve gelecek planları

Axiom, Aralık 2024'te istasyon planını değiştirdi. Yeni plana göre ilk modül olan Yük Güç Termal Modülü (PPTM) ISS'e kenetlenecek, 2028'de ayrılarak ayrı bir yörüngede Habitat One modülüyle birleşecek. Böylece Axiom İstasyonu bağımsız uçan bir uzay istasyonuna dönüşecek. Şirket PPTM'nin fırlatılmasını 2027'ye, istasyonun tamamlanmasını ise 2020'lerin sonu ile 2030'ların başı arasına hedefliyor.

Uzay giysisi tarafında Collins Aerospace'in 2024'te kapsamını daraltmasıyla Axiom, NASA'nın yeni giysilerini geliştiren tek firma kaldı; şirket Nisan 2026'da giysinin bir prototipini 2027'de uzaya göndermeyi planladığını açıkladı. Bir sonraki özel görev Ax-5'in Ocak 2027'den önce fırlatılmaması bekleniyor. Aralık 2025'te Macar 4iG Grubu, şirkete 100 milyon dolarlık yatırım yapma anlaşması imzaladı.

Özel astronot görevleri, uzay uçuşunun nasıl değiştiğini gösteren önemli bir örnek. Eskiden bir ülkenin vatandaşını uzaya gönderebilmesi için ya kendi insanlı uçuş programına sahip olması ya da ABD veya Rusya ile hükümetler arası bir anlaşma yapması gerekiyordu. Axiom'un modelinde ise bir ülke ya da kurum, eğitimden uçuşa ve istasyondaki deney programına kadar tüm hizmeti bir şirketten satın alabiliyor. Görevler genellikle iki haftaya yakın sürüyor ve astronotlar bu sürede ülkelerindeki üniversite ve araştırma kurumlarının hazırladığı deneyleri yürütüyor.

Ticari istasyonlar, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun 2030 civarında emekliye ayrılmasının ardından alçak yörüngede insan varlığını sürdürmenin yolu olarak görülüyor. NASA, kendi istasyonunu kurmak yerine bu ticari istasyonlarda hizmet satın almayı planlıyor. Axiom dışında başka şirketler de benzer istasyonlar üzerinde çalışıyor; bu nedenle önümüzdeki yıllarda hangi istasyonun ilk olarak hazır olacağı, sektörün en çok izlenen sorularından biri.

Axiom'un görev kontrolü, Houston'daki kendi merkezinden yürütülür; şirket ilk görevlerde NASA ve SpaceX ekipleriyle koordineli çalıştı, Ax-2'den itibaren ise 6-10 kişilik kendi uçuş kontrol ekibini devreye aldı. Bu, özel bir şirketin ISS'teki mürettebat görevinin önemli bölümünü kendi başına yönetebildiğini gösterdi.

Bilmeye değer

• Axiom, Ocak 2025'te Türkiye Uzay Ajansı ile Türk uzay sanayisinin Axiom İstasyonu tedarik zincirinde yer almasını da kapsayan ikinci bir mutabakat imzaladı.
• Şirket 2025'te Mısır, Portekiz, Gana, Meksika, Senegal ve Slovakya gibi ülkelerle de iş birliği mutabakatları imzaladı.
• Ax-3, Avrupa Uzay Ajansı'nın bir astronotunun özel bir şirketle uzaya gittiği ilk görevdi.
• PPTM modülü, İtalya ile yapılan iş birliğinden doğdu.