23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Alt yörünge uçuşu

Aracın uzaya ulaştığı ama yörünge hızına erişmediği için tam bir tur atmadan Dünya'ya geri düştüğü uzay uçuşu. Yolculara birkaç dakikalık ağırlıksızlık yaşatır.

İngilizce karşılığı
Sub-orbital spaceflight
İlgili alan
Roket bilimi

Alt yörünge uçuşu (yörünge altı uçuş), aracın uzaya ulaştığı ama izlediği yolun fırlatıldığı gök cisminin yüzeyiyle yeniden kesiştiği uzay uçuşudur. Araç tam bir tur atamaz, uydu hâline gelmez ve kaçış hızına ulaşmaz: yukarı çıkar, kısa bir süre uzayda kalır ve geri düşer.

Nasıl işler?

Bir cismin yörüngede kalabilmesi için yalnızca yükseğe çıkması yetmez, yere paralel çok büyük bir hıza ulaşması gerekir; Uluslararası Uzay İstasyonu'nun yüksekliğinde bu hız saniyede yaklaşık 7,7 kilometredir. Alt yörünge aracı bu yatay hıza ulaşmaz. Motorlar zirveye varmadan önce kapanır, araç bir taş gibi yükselmeye devam eder, en yüksek noktaya varır ve geri düşer. Motorların kapandığı andan atmosferin aracı yavaşlatmaya başladığı ana kadar geçen birkaç dakika boyunca yolcular ağırlıksızlık yaşar.

Uçuşun "uzay uçuşu" sayılması için tanım gereği 100 kilometreyi aşması gerekir. Bu sınıra Kármán çizgisi denir ve Uluslararası Havacılık Federasyonu (FAI) tarafından kabul edilir. ABD ordusu ve NASA ise 80 kilometreyi (50 mil) aşanlara astronot kanadı verir. Yeterli hıza ulaşıp yörüngeye giren ama ilk turunu tamamlamadan inen uçuşlar alt yörünge sayılmaz.

Örnekler

Uzaya ulaşan ilk insan yapımı cisim bir alt yörünge aracıydı: 20 Haziran 1944'te Almanya'da fırlatılan MW 18014 adlı V-2 deneme roketi yaklaşık 176 kilometreye çıktı. Kıtalararası balistik füzeler de alt yörünge yolunu izler. Bilimde en yaygın kullanım sonda roketleridir; araştırmacılar bu roketlerle birkaç dakikalık mikroçekim deneyleri ya da atmosferin üstünde gözlemler yapar.

İnsanlı örneklerin ilki ABD'nin ilk insanlı uzay uçuşudur: Alan Shepard 5 Mayıs 1961'de Freedom 7 kapsülüyle yaklaşık 187 kilometreye çıktı ve uçuş 15 dakika sürdü. ABD'nin roket uçağı X-15 ile de 80 kilometreyi aşan alt yörünge uçuşları yapıldı. Ekim 2004'te Scaled Composites'in SpaceShipOne aracı iki hafta içinde iki kez 100 kilometreyi aşarak 10 milyon dolarlık Ansari X Ödülü'nü kazandı. Blue Origin'in New Shepard'ı 20 Temmuz 2021'de dört yolcuyla yaklaşık 107 kilometreye çıktı; Virgin Galactic'in VSS Unity'si de aynı yıl ilk dört yolculu deneme uçuşunu yaptı.

Canlılar da uzaya ilk kez bu yolla çıktı: rhesus maymunu Albert II, 14 Haziran 1949'da New Mexico'dan fırlatılan bir V-2 sonda roketiyle yaklaşık 134 kilometreye ulaşarak uzaya çıkan ilk memeli oldu. Kıtalararası bir balistik füzenin uçuşunda ise itme evresi 3-5 dakika, motorsuz serbest uçuş evresi yaklaşık 25 dakika sürer; bu da alt yörünge yolunun ne kadar uzun mesafeleri kat edebildiğini gösterir.

Neden önemli?

Alt yörünge uçuşu, uzaya ulaşmanın en ucuz ve en kısa yoludur. Yörüngeye çıkmak için gereken enerjinin yalnızca bir kısmı yeterlidir. Bu yüzden yeni roketlerin ve kapsüllerin denenmesinde, kısa süreli bilimsel deneylerde ve uzay turizminde kullanılır. Blue Origin'in New Shepard'ı tamamen yeniden kullanılabilir biçimde tasarlandı: roket dikey olarak iniş yapar, kapsül paraşütlerle yere döner.

Gelecek için konuşulan bir kullanım da kıtalar arası hızlı yolculuktur. Bazı tasarım çalışmaları, alt yörünge yoluyla Avrupa'dan Kuzey Amerika'ya bir saatten kısa sürede gidilebileceğini öne sürer; ancak bu henüz kavram aşamasındadır.

İlgili terimler

  • Kármán çizgisi
  • Sonda roketi
  • Uzay turizmi
  • Balistik füze
  • Yörünge hızı

Ayrıntılı anlatım: Uzay nerede başlar? Kármán hattı ve sınır tartışması →

İlgili terimlerTümü →

Faydalı yük (payload)PayloadFaydalı yük, bir fırlatma aracının yörüngeye taşıdığı uydu, uzay aracı ya da kargodur; roketin kütle kapasitesi gidilen yörüngeye göre değişir.Oberth etkisiOberth effect (powered flyby)Oberth etkisi, bir aracın motorunu çekim kuyusunun dibinde, en hızlı olduğu anda çalıştırınca aynı itkiden daha büyük bir enerji kazanmasıdır; adı Hermann Oberth'ten gelir.Maksimum dinamik basınç (Max Q)Maximum dynamic pressure (Max Q)Max Q, bir roketin yükselirken gövdesine binen aerodinamik yükün zirveye ulaştığı andır; hız artar, hava seyrelir ve yük bir noktada en yüksek değerini alır.Fırlatma rampasıLaunch padFırlatma rampası, roketin dikey olarak ateşlendiği yerüstü tesisidir: fırlatma platformu, kule, alev kanalı, yakıt tesisatı ve ses bastırma sistemi birlikte çalışır.Fırlatma aracıLaunch vehicleFırlatma aracı, bir yükü ya da mürettebatlı uzay aracını Dünya yüzeyinden uzaya taşıyan, genellikle roketle çalışan taşıyıcıdır; çoğu çok kademeli bir roket biçimindedir.Kriyojenik yakıtCryogenic fuel (cryogenic propellant)Kriyojenik yakıt, roketlerde sıvı oksijen, sıvı hidrojen ya da sıvı metan gibi çok düşük sıcaklıkta sıvılaştırılıp saklanan itici maddelerin genel adıdır.Güneş yelkeniSolar sailGüneş yelkeni, Güneş ışığının yüzeye uyguladığı basıncı kullanan, yakıt harcamayan ve geniş bir yansıtıcı filmle ilerleyen uzay aracı itki yöntemidir.Hibrit roket motoruHybrid-propellant rocketHibrit roket motoru, katı yakıtı sıvı ya da gaz hâlindeki oksitleyiciyle yakan, kısılıp yeniden ateşlenebilen bir roket türüdür; Türkiye'nin Ay görevi de hibrit itkiyle uçacak.

Bu konudaki haberler

  1. Virgin Galactic'in yeni nesil uzay uçağı Apeiron adını aldı ve Spaceport America'ya ulaştıVirgin Galactic'in yeni nesil uzay uçağı Apeiron adını aldı ve Spaceport America'ya ulaştı30 Ekim 2026, 16:39
  2. Tuva Cihangir Atasever'in Galactic 07 uçuşu: üç dakikalık mikro yer çekiminde ne yapıldı?Tuva Cihangir Atasever'in Galactic 07 uçuşu: üç dakikalık mikro yer çekiminde ne yapıldı?8 Ekim 2026, 02:55

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar