Türksat 6A

Türksat 6A, Türkiye'nin yerli ve millî imkânlarla geliştirdiği ilk haberleşme uydusudur. Proje, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) önderliğinde TUSAŞ, ASELSAN ve CTech ortaklığıyla yürütüldü; uydunun işletmecisi Türksat A.Ş. oldu. 9 Temmuz 2024'te (Türkiye saatiyle gece 02.30) ABD'den fırlatılan uydu, 42 derece Doğu boylamındaki görev yörüngesine yerleşti ve 21 Nisan 2025'te devreye alındı. Türksat 6A, Türkiye'yi kendi haberleşme uydusunu tasarlayıp üretebilen az sayıdaki ülke arasına soktu. 7 Ekim 2026 itibarıyla uydu görevini sürdürüyor.

Görevin amacı

Projenin temel hedefi, yer sabit yörüngede çalışan haberleşme uydularına uygun bir uydu platformunu Türkiye içinde geliştirmek ve bunun için gerekli altyapıyı kurmaktı. Türkiye'nin önceki Türksat uyduları yabancı üreticilerden satın alınmıştı; 6A ile birlikte tasarım, üretim, montaj, entegrasyon ve test aşamalarının tamamı yurt içinde gerçekleştirildi.

Uydunun Ku-bant aktarıcıları Türkiye'nin yanı sıra iki geniş kapsama bölgesine hizmet veriyor. Batı bölgesi kuzeyde İskandinavya'dan güneyde Kuzey Afrika'ya, batıda Britanya Adaları'ndan doğuda Hazar Denizi'ne uzanıyor; Doğu bölgesi ise Anadolu'dan Çin sınırına, Rusya'dan Suudi Arabistan ve Pakistan'a kadar geniş bir alanı kapsıyor. Uydu ayrıca Türk Silahlı Kuvvetleri'nin kullanımı için yalnızca Türkiye'yi kapsayan X-bant haberleşme yeteneğine sahip.

Projede yörüngede görev yapacak uçuş modelinin yanı sıra yer testlerinde kullanılmak üzere ısıl yapısal yeterlilik modeli, elektriksel elektronik uydu modeli ve mühendislik modeli gibi sistem seviyesinde ek modeller de geliştirildi. Bu modeller, uçuş modeli üretilmeden önce tasarımın her aşamada doğrulanmasını sağladı.

Uzay aracı ve araçları

TÜBİTAK UZAY verilerine göre uydunun kuru kütlesi yaklaşık 1.780 kilogram, yakıtla birlikte toplam kütlesi yaklaşık 4.220 kilogram. Faydalı yükte 16 aktif Ku-bant aktarıcı (4 yedekle birlikte) ile 2 aktif ve 1 yedek X-bant aktarıcı bulunuyor. Her Ku-bant aktarıcının gücü en az 140 vat, her X-bant aktarıcının gücü en az 150 vat. Uydunun yörüngede en az 15 yıl görev yapması öngörülüyor.

Projede 23 farklı türde toplam 84 ekipman yerli olarak üretildi ve yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranına ulaşıldı. Yerli geliştirilen ekipmanlar arasında şunlar var:

• Uçuş bilgisayarı, güç dağıtım ve güç düzenleme birimleri
• Yıldız izler ve güneş algılayıcı
• Tepki tekeri ve arayüz birimleri
• Yakıt tankı ve yakıt besleme birimi
• TÜBİTAK UZAY'ın geliştirdiği Hall etkili elektrikli itki motoru

Montaj, entegrasyon ve test çalışmaları Ankara'daki TUSAŞ Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi'nde yapıldı; sistem entegrasyonu sonrası 396 çevresel ve fonksiyonel test gerçekleştirildi.

Yolculuk ve önemli anlar

• 15 Aralık 2014: Proje başladı.
• 4 Haziran 2024: Uydu fırlatma alanına nakledildi.
• 9 Temmuz 2024, 02.30 (TSİ): Cape Canaveral'dan SpaceX Falcon 9 roketiyle fırlatıldı; yaklaşık bir saat sonra ilk sinyal alındı ve güneş panelleri açıldı.
• 10-18 Temmuz 2024: Kimyasal yeröte motoruyla beş yörünge yükseltme manevrası yapıldı ve uydu 50 derece Doğu'daki test yörüngesine yerleşti.
• 20 Temmuz 2024: Açılabilir anten reflektörleri açıldı.
• 23 Ağustos 2024: Yerli Hall etkili itki motoru ilk kez uzayda ateşlendi.
• 28 Aralık 2024: Uydu 42 derece Doğu'daki nihai görev yörüngesine ulaştı.
• 19 Şubat 2025: İlk test yayını yapıldı.
• 21 Nisan 2025: Türksat 6A devreye alındı.

Bilimsel sonuçlar

Türksat 6A bir bilim uydusu değil, bir haberleşme uydusu; dolayısıyla başarısı mühendislik kazanımlarıyla ölçülüyor. Uydunun yörüngede tüm alt sistemleriyle sorunsuz devreye alınması, yerli uçuş bilgisayarı, yazılım ve elektrikli itki sisteminin gerçek uzay koşullarında doğrulanması anlamına geliyor. Yörüngede kabul testleri kapsamında ısıl kontrol, telemetri ve telekomut, şifreli haberleşme ve güç alt sistemleri ayrı ayrı sınandı.

Yerli Hall etkili itki motorunun yörüngede konum koruma manevralarında kullanılması, gelecekteki yerli uydularda yakıt tasarrufu sağlayacak bir teknolojinin olgunlaştığını gösteriyor. Projede yetişen insan kaynağı ve kurulan test altyapısı da sonraki haberleşme uyduları için temel oluşturuyor.

Fırlatma sonrası ilk saatlerin kronolojisi de bu yetkinliği gösteriyor. Uydu roketten ayrıldıktan yaklaşık yarım saat sonra ilk sinyalini verdi, bir saati aşkın süre içinde ilk uzaktan komut başarıyla iletildi, roketin kazandırdığı takla hareketi sönümlendi ve güneş panelleri açılarak güç üretimi en üst düzeye çıktı. Temmuz 2024'te Türksat'ın Gölbaşı Yer İstasyonu'ndaki antenler üzerinden düzenli mesafe ölçümlerine başlandı.

Bilmeye değer

• Fırlatma Türkiye saatiyle 9 Temmuz'a denk geldiği için yerli kaynaklarda bu tarih, ABD saatine göre ise 8 Temmuz 2024 geçiyor.
• 42 derece Doğu, Türksat uydularının 1990'lardan bu yana kullandığı geleneksel yörünge konumu.
• Uydu yaklaşık beş ay boyunca 50 derece Doğu'da test edildikten sonra kalıcı konumuna taşındı.
• Türk uydu tarihinin ilk denemesi Türksat 1A, 1994'te fırlatma aracının arızası nedeniyle yörüngeye ulaşamadan kaybedilmişti.
• Proje TÜBİTAK ile Ulaştırma Bakanlığı tarafından finanse edildi; maliyetinin yaklaşık 250 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor.