Falcon Heavy ile SLS karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır, hangisi daha ucuz?
Falcon Heavy ile SLS'yi boyut, itki, yük kapasitesi, yeniden kullanım, maliyet ve uçuş geçmişi açısından karşılaştırıyoruz: biri uydu ve sonda, öbürü Ay'a insan taşır.
- Konu
- Roketler
- Birinci
- Falcon Heavy
- İkinci
- SLS
Falcon Heavy mi, SLS mi? İkisi aynı işin iki rakibi değil. Alçak yörüngeye SLS daha çok yük taşır (Block 1 için 95 ton; Falcon Heavy tamamen tek kullanımlıkken 63,8 ton), ama Falcon Heavy çok daha ucuz uçar, 14 fırlatmanın 14'ünde başarılı oldu ve kısmen yeniden kullanılabilir. SLS'nin asıl işi dört astronotlu Orion'u Ay'a götürmek; Falcon Heavy ise uydu ve bilim sondası fırlatır, insan taşımaz.
Teknik özellikler yan yana
| Özellik | Falcon Heavy | SLS |
|---|---|---|
| Durum | Aktif | Aktif |
| Üretici | SpaceX | NASA (Boeing, Northrop Grumman, Aerojet Rocketdyne, ULA) |
| Ülke | ABD | ABD |
| İlk uçuş | 2018 | 2022 |
| Yükseklik | 70 m | 98 m |
| Kademe sayısı | 2 (üç birinci kademe gövdesiyle) | 2 (iki katı yakıtlı yan iticiyle) |
| Taşıma kapasitesi (LEO) | 63.800 kg (tek kullanımlık), 57.000 kg (iki yan itici kurtarılırsa), 30.000 kg (üç gövde de kurtarılırsa) | 95 ton (Block 1) |
| Taşıma kapasitesi (GTO) | 26.700 kg (tek kullanımlık), 8.000 kg (tüm gövdeler kurtarılırsa) | — |
| Yeniden kullanım | Yan iticiler (2022-2026 arası merkez gövdeler harcandı) | Yok (tek kullanımlık; mekik donanımı yeniden kullanıldı) |
Boyut ve güç
SLS 98 metreyle Falcon Heavy'nin 70 metresinden belirgin biçimde uzundur. Kalkış kütlesi de aynı yönde: SLS yaklaşık 2.600 ton, Falcon Heavy yaklaşık 1.420 ton. Kalkış itkisi SLS'de 39 MN, Falcon Heavy'de deniz seviyesinde 22,82 MN'dir; yani SLS yaklaşık 1,7 kat daha güçlü iter. NASA, SLS'nin itkisinin Saturn V'ten yüzde 15 fazla olduğunu belirtiyor.
Güce giden yollar ise çok farklı. Falcon Heavy, üç Falcon 9 birinci kademesini yan yana bağlar ve kalkışta 27 Merlin 1D motorunu birlikte çalıştırır; yakıt gazyağı ve sıvı oksijendir. Üstte tek bir Merlin Vacuum motorlu ikinci kademe bulunur. SLS ise 8,4 metre çaplı bir çekirdek kademeye dört RS-25 motoru, yanlara da iki beş bölümlü katı yakıtlı itici takar; çekirdek kademe sıvı hidrojen ve sıvı oksijen yakar. Üst kademe (ICPS) tek bir RL10 motoruyla çalışır. Katı yakıtlı iticiler kalkışın ilk iki dakikasında toplam itkinin yüzde 75'inden fazlasını verir. Her iki roket de Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden kalkar: Falcon Heavy LC-39A'dan, SLS LC-39B'den.
Üretici tarafı da ayrışıyor. Falcon Heavy'yi SpaceX kendi başına üretir. SLS'yi NASA geliştirdi; ana yükleniciler Boeing (çekirdek kademe), Northrop Grumman (yan iticiler), Aerojet Rocketdyne (motorlar) ve United Launch Alliance'tır (üst kademe).
Taşıma kapasitesi
Alçak Dünya yörüngesi için SLS Block 1 95 ton taşır. Falcon Heavy'nin rakamı kurtarma düzenine bağlıdır: hiçbir gövde kurtarılmazsa 63.800 kg, iki yan itici kurtarılırsa yaklaşık 57.000 kg, üç gövde de kurtarılırsa yaklaşık 30.000 kg. Yani tek kullanımlık en iyi senaryoda bile SLS, Falcon Heavy'den kabaca yarı oranında fazla yük çıkarır; gövdeler kurtarıldıkça fark büyür.
Yerdurağan geçiş yörüngesi için yalnız Falcon Heavy'nin rakamı var: tek kullanımlıkken 26.700 kg, tüm gövdeler kurtarılırsa 8.000 kg. NASA SLS için GTO kapasitesi yayımlamıyor, biz de tablolara koymadık; SLS zaten uydu fırlatıcısı olarak tasarlanmadı. SLS'nin kamuya açık Ay'a geçiş rakamı ise 27 tonun üzerindedir. Falcon Heavy için bu rakamı doğrulayamadık. Derin uzayda ise kaynaklarımızdaki değerler Mars'a 16.800 kg ve Plüton'a 3.500 kg'dır.
Yeniden kullanım ve maliyet
Bu bölümde iki roket en çok ayrışır. SLS tamamen tek kullanımlıktır: çekirdek kademe okyanusa düşer, iticiler denize gömülür, ICPS yörüngede kalır. Tek "yeniden kullanım" unsuru donanım mirasıdır; RS-25 motorları ve itici segmentleri Uzay Mekiği programından geldi. Falcon Heavy'nin iki yan iticisi ise fırlatma alanına geri döner. Yan iticiler ilk kez Haziran 2019'daki STP-2 görevinde yeniden kullanıldı. Yeniden kullanılabilir roket fikri bu yan iticilerde somutlaştı. Merkez gövdenin ilk üç uçuşta yalnız bir kez inebildiğini ve o gövdenin de taşınırken kaybolduğunu, ardından Kasım 2022-Ağustos 2026 arasındaki bütün uçuşlarda bilerek harcandığını da not etmek gerek; Europa Clipper'da ise yan iticiler dahil roketin tamamı harcandı.
Maliyet rakamları dikkatle okunmalı, çünkü biri fiyat, öbürü denetim tahmini. SpaceX'in yayımladığı fiyatlar 150 milyon dolar (2017, tek kullanımlık) ve 97 milyon dolar (2022, yeniden kullanımlı). Wikipedia'ya göre NASA, Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu için fırlatma hizmeti ve ilgili masraf olarak toplam 255 milyon dolar ödedi.
SLS için NASA fırlatma başına resmî bir maliyet açıklamıyor. NASA Genel Müfettişliği'nin Kasım 2021 raporu, ilk dört Artemis uçuşu için roketin üretim ve işletmesini fırlatma başına yaklaşık 2,2 milyar dolar olarak hesapladı; yer sistemleri ayrıca 568 milyon dolar. 2023 raporunda ise yinelenen üretim maliyeti en az 2,5 milyar dolar olarak yer aldı. Geliştirme tarafında NASA, 2011'den 2025'e kadar yaklaşık 31,5 milyar dolar harcadı. Fiyat ile maliyet birebir kıyaslanamaz; yine de büyüklük sırası olarak iki roket arasında on katın üzerinde bir fark var.
Uçuş geçmişi ve güvenilirlik
Falcon Heavy ilk uçuşunu 6 Şubat 2018'de Tesla Roadster ile yaptı. 11/2026 itibarıyla 14 fırlatmanın 14'ü başarılı; son uçuş 2 Ekim 2026'daki NROL-97 oldu. Roket 2019 ile 2022 arasında hiç uçmadı. Kayıplar uçuş başarısızlığı değil, merkez gövde kurtarma denemeleridir.
SLS'nin ilk uçuşu 16 Kasım 2022'deki insansız Artemis I, ikincisi 1 Nisan 2026'daki insanlı Artemis II oldu. İkisi de başarılı sayılıyor, ama iki uçuşluk örneklem yüzde yüz başarı oranını anlamlı kılmıyor. İlk uçuş, 2016 sonu olan planlı tarihten yaklaşık altı yıl sonra gerçekleşti ve 26'dan fazla kez ertelendi. Eleştiriler kazadan değil gecikme ve maliyetten geliyor.
Gelecek tarafı da farklı. NASA, daha güçlü Block 1B ve Block 2 sürümlerini 26 Şubat 2026'da bırakıp Block 1'i standartlaştıracağını açıkladı. Mekik döneminden kalan itici gövde stoku yalnız sekiz SLS uçuşuna yetiyor. ICPS üretimi sona erdiği için Artemis IV'te Centaur V seçeneği de değerlendiriliyor. Falcon Heavy'nin takviminde ise Astrobotic'in Griffin Mission One Ay iniş aracı gibi görevler var.
Hangi görevler için uygun?
Falcon Heavy ağır uydu ve sonda fırlatmada öne çıkıyor. Uçuş listesi ticari haberleşme uyduları (ViaSat-3, Jupiter-3), ABD Uzay Kuvvetleri ve Ulusal Keşif Ofisi görevleri, NOAA'nın GOES-19 uydusu ile NASA'nın Psyche, Europa Clipper ve Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu görevlerinden oluşuyor. Yük, göreve göre yerdurağan yörüngeye ya da Güneş çevresine bırakılıyor. NASA'nın Dragonfly sondası da Wikipedia listesine göre 5 Temmuz 2028 için hedefleniyor; tarihler değişebilir. Wikipedia'nın aktardığına göre SpaceX, Falcon Heavy ile insan taşımayı ve roket için insan taşıma sertifikasyonunu planlamıyor.
SLS ise insanları alçak yörüngenin ötesine taşımak için var. Artemis II'de dört astronot Ay'ın çevresinde dolaştı. Sıradaki durak, NASA planına göre 2027'de Dünya yörüngesinde yapılacak Artemis III test uçuşu; ilk Ay yüzeyi inişi ise Artemis IV için 2028'de hedefleniyor. Orion'un iniş aracıyla buluşması gerektiği için SLS tek başına Ay inişini sağlamaz. Genel çerçeve için Artemis Programı sayfasına bakabilirsiniz.
Daha geniş kıyaslar için SLS ile Starship ve Falcon 9 ile Falcon Heavy yazılarına göz atabilirsiniz.
Kısaca
- Alçak yörüngede SLS Block 1 95 ton, Falcon Heavy en fazla 63,8 ton (tek kullanımlık) taşır; gövdeler kurtarılırsa Falcon Heavy'nin kapasitesi 57 ve 30 tona iner.
- SLS 98 m boyunda, 39 MN itkili; Falcon Heavy 70 m boyunda, 22,82 MN itkilidir.
- SLS tamamen tek kullanımlık, Falcon Heavy'nin yan iticileri yeniden kullanılıyor; merkez gövde son yıllarda hep harcandı.
- Falcon Heavy 14 uçuşta 14 başarı topladı, SLS 2 uçuşta 2 başarı; ikinci rakam çok küçük bir örneklem.
- Falcon Heavy uydu ve sonda için, SLS insanlı Orion Ay görevleri için tasarlandı.
Sık sorulan sorular
Hangisi daha çok yük taşır?
Alçak yörüngeye SLS Block 1: 95 ton. Falcon Heavy tamamen tek kullanımlıkken 63,8 ton taşır; yan iticiler kurtarılırsa yaklaşık 57 ton, üç gövde de kurtarılırsa yaklaşık 30 ton. Yerdurağan geçiş yörüngesi için yalnız Falcon Heavy'nin rakamı var (26,7 ton); NASA SLS için böyle bir değer yayımlamıyor.
Falcon Heavy, SLS'nin yerini alıp astronotları Ay'a götürebilir mi?
Mevcut planlarda hayır. Falcon Heavy için insan taşıma sertifikasyonu planlanmıyor ve Orion, SLS ile fırlatılmak üzere tasarlandı. İnsanlı SpaceX görevleri Falcon 9 ile yapılıyor. Geliştirilmekte olan Starship ise ayrı bir sistem.
SLS neden Falcon Heavy'den bu kadar pahalı?
SLS tek kullanımlık, her fırlatmada çekirdek kademe, iticiler ve motorlar harcanıyor; eleştirmenler mekikten devralınan donanımın pahalı bir tedarik zinciri doğurduğunu savunuyor. NASA Genel Müfettişliği'nin 2023 raporu yinelenen üretim maliyetini en az 2,5 milyar dolar buluyor. Falcon Heavy'nin SpaceX'in 2022'de yayımladığı yeniden kullanımlı fiyatı ise 97 milyon dolar. İkisi farklı ölçütlerdir, ama fark çok büyük.
Diğer karşılaştırmalarTümü →
Ariane 6 ile Ariane 5 karşılaştırması: Modüler yapı ne değiştirdi?Ariane 6
Vulcan Centaur ile Atlas V karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır?Vulcan Centaur
Uzun Yürüyüş 5 ile Falcon Heavy karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır?Uzun Yürüyüş 5
Falcon 9 ile Soyuz karşılaştırması: Hangisi daha çok taşır, hangisi yeniden kullanılır?Falcon 9
New Glenn ile Falcon Heavy karşılaştırması: Hangisi daha çok yük taşır?New Glenn
Falcon 9 ile Ariane 6 karşılaştırması: Hangisi yeniden kullanılabilir?Falcon 9



















