Time Enough for Love (Robert A. Heinlein): konusu, uzun ömür bilimi ve rehberi

Time Enough for Love, Robert A. Heinlein'ın Haziran 1973'te G. P. Putnam's Sons'ın yayımladığı, ilk baskısı 605 sayfayı bulan bilimkurgu romanıdır. Kahramanı yaklaşık iki bin yaşında bir adam olan Lazarus Long, yazarın en çok sevilen ve en çok tartışılan karakterlerinden biridir. Kitabın ismi, ömrün uzunluğuyla ilgili bir soruya dayanır: yeterince zaman verilirse sevmek, öğrenmek ve yaşamak için ne kadarı yeter, ne zaman bıkılır? Roman, Heinlein'ın orta dönem eserlerinin en uzun ve en kapsamlı olanı olarak görülür; bu yüzden hem hayran kitlesinin sevgisini hem de eleştirmenlerin sert itirazlarını çekmiştir.

Aşağıda önce kitabın ne anlattığını, ardından olay örgüsünün özetini, yazarı ve yazıldığı dönemi, kitaptaki uzun ömür, zaman yolculuğu ve kolonileşme fikirlerini gerçek bilimle karşılaştıran bölümü, etkisini ve ödüllerini ve kimlere uygun olduğunu bulacaksınız. Roman yetişkinlere yöneliktir; yakın akraba ilişkileri dahil cinsellik konularını açıkça işler.

Kitap ne anlatıyor?

Roman iç içe geçmiş bir anlatı biçimindedir. Çerçeve hikâyede Lazarus Long, kendi doğum adıyla Woodrow Wilson Smith, Howard Aileleri denen bir üreme programının mirasıyla olağanüstü uzun yaşamış bir insandır. Howard Aileleri, uzun ömürlü insanlar yetiştirmek için kurulmuş bir vakıfla ilgilidir; kitaba göre Lazarus bu programın bir mutasyondan doğan en uzun yaşamlı örneğidir. İki bin yıllık hayatın sonunda yaşamdan bıkmıştır ve ölmek ister. Torunlarından biri, Howard Aileleri'nin yöneticisi Ira Weatheral, onu yaşamda tutmanın bir yolunu bulur: Lazarus, kendisine anlatacak yeni öyküler olduğu sürece yaşamayı kabul eder. Bu düzen, kitabın içinde "ters bir Binbir Gece" olarak betimlenir.

Romanın ilk yarısı, Lazarus'un anlattığı birbirine bağlı uzun öykülerden oluşur: bir donanma subayının çalışmadan yükselmesi, bir kölelik durumundan kurtarılan kardeşlerin evlilik hikâyesi, kurtarılan bir kızın büyütülmesi ve yeni bir gezegende koloni kurulması gibi. Bu öykülerde Heinlein, uzun ömürlü bir insanın tanık olduğu dünyaları, onun aile, sevgi, özgürlük ve ölüm üzerine görüşleriyle birlikte gösterir.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Romanın çerçevesinde Lazarus, yaşamdan bıkmış biri olarak ölmek isterken Ira Weatheral'in ricasıyla anlatmaya başlar. İlk anlattığı öykülerden biri, 20. yüzyıl başında bir donanma subayının, işten kaçınma becerisiyle terfi etmesidir ("The Tale of the Man Who Was Too Lazy to Fail"). Bir diğeri, Lazarus'un köle olarak satılan iki kardeşi satın alıp özgür bırakmasını ve çocuklarının genetik bir riski olmadığını öğrendikten sonra evlenmelerine yardım etmesini anlatır ("The Tale of the Twins Who Weren't"). Üçüncüsü, Lazarus'un bir yangından kurtardığı Dora adlı kızı koruyucusu olarak büyütmesini, sonra onunla evlenmesini, yeni bir gezegende koloni kurmasını ve Dora'nın Howard Aileleri'nin uzun ömür mutasyonunu taşımadığı için yaşlanıp ölmesini işler ("The Tale of the Adopted Daughter"). "Boondock" bölümünde Lazarus yeni bir gezegende, torunlarıyla birlikte çok eşli bir aile kurar. Bu öykülerin ortak yanı, uzun ömrün bedelini göstermesidir: Lazarus sevdiklerinin yaşlanıp ölmesini izlerken kendisi yaşamaya devam eder, Dora gibi kısa ömürlü eşlerini geride bırakır ve her yeni hayatta kaybı yeniden öğrenir.

Romanın son büyük bölümü "Da Capo"dur. Lazarus zaman yolculuğuyla 1916'ya, I. Dünya Savaşı arifesindeki Missouri'ye gönderilir. Orada kendi annesi Maureen'e karşı duygular geliştirir ve ilişki yaşar; ardından savaşa gönderilir. Siperlerde ölümcül biçimde yaralanır, ancak çerçeve hikâyedeki gelecekteki yol arkadaşları tarafından son anda kurtarılıp kendi zamanına geri getirilir. Anlatı bu noktada çerçeve hikâyeye, yani Lazarus ile Ira'nın konuşmasına geri bağlanır.

Kitabın kurgusu, bir yaşamın anlatılacak ve dinlenecek bir şey olduğu sürece sürdürülmeye değer görülebileceği fikrine dayanır: Lazarus'un yaşamda kalma şartı hikâye anlatmaktır. Roman bu fikri çok sayıda tartışmalı ahlaki varsayımla birlikte sunar. Özellikle yakın akraba ilişkilerinin ele alınışı, kitabın en çok eleştirilen ve en çok konuşulan yanıdır: Heinlein, genetik risk söz konusu değilse bu tür ilişkilerin kendiliğinden ahlaksız olmadığı sonucuna varıyor gibi görünür.

Yazar ve yazıldığı dönem

Robert A. Heinlein 7 Temmuz 1907'de Missouri'nin Butler kentinde doğdu, 8 Mayıs 1988'de California'nın Carmel-by-the-Sea kentinde öldü. 1929'da ABD Deniz Harp Okulu'ndan mezun oldu, 1934'te akciğer tüberkülozu nedeniyle donanmadan ayrıldı. İlk öyküsü "Life-Line", Ağustos 1939'da Astounding Science Fiction dergisinde çıktı. Dört romanı Hugo kazandı: Double Star (1956), Starship Troopers (1960), Stranger in a Strange Land (1962) ve The Moon Is a Harsh Mistress (1967).

Kariyeri genellikle üç döneme ayrılır: dergilerde yazdığı erken dönem (1939-1958), özgürlükçülük ve bireycilik gibi konulara eğildiği orta dönem (1961-1973) ve sağlığına kavuştuktan sonraki geç dönem (1980-1987). Time Enough for Love, orta dönemin sonunda, 1970'lerin başında ağır bir karın zarı iltihabı (peritonit) geçirdikten sonra, iki yılı aşkın süren iyileşme sürecinde yazıldı. Lazarus Long ise bu romanda doğmadı: ilk olarak Methuselah's Children'da (1941'de dergide dizi hâlinde, 1958'de genişletilmiş roman olarak) görünmüştü. Romanı Heinlein'ın "Gelecek Tarihi" dizisinin bir parçası sayıp saymamak konusunda araştırmacılar bugün de ayrışır.

Kitaptaki bilim ve gerçeklerle karşılaştırma

Uzun ömür. Kitaptaki bilimsel fikir, ömrün seçilimle ve bir mutasyonla uzatılabilmesidir. Gerçekte doğrulanmış en uzun insan ömrü Fransız Jeanne Calment'a aittir: 21 Şubat 1875'te doğdu, 4 Ağustos 1997'de öldü, yani 122 yıl 164 gün yaşadı. Bu, 120 yaşına ulaştığı doğrulanmış tek kişidir ve rekor yaklaşık otuz yıldır kırılmamıştır. Lazarus'un iki bin yıllık ömrü ise tamamen kurgudur; böyle bir yaşam süresine dair hiçbir kanıt yoktur.

Zaman yolculuğu. "Da Capo" bölümü Lazarus'u geçmişe gönderir. Fizikte zamanda geriye gitme, kapalı zaman eğrileri ve paradokslar üzerinden kuramsal olarak tartışılır, ama ne bir gözlem ne de bir deney bunu desteklemektedir. Ayrıntı için zaman yolculuğu fiziği sayfasına bakabilirsiniz. Gerçek ve ölçülmüş olan ise zamanın göreli akışıdır: bir astronot Uluslararası Uzay İstasyonu'nda altı ay kaldığında Dünya'dakilere göre yaklaşık 5 milisaniye daha az yaşlanır. Bu etki hem gerçektir hem de gündelik hayat için ihmal edilebilecek kadar küçüktür. Ayrıntı için Zaman genişlemesi ve ikizler paradoksu, Özel görelilik ve Genel görelilik sayfalarına bakılabilir.

Başka gezegenlerde yaşam. Lazarus'un öykülerinde kolonileşme, yeni gezegenlerde tarım ve aile kurma işi olarak betimlenir. Gerçek Güneş Sistemi bunu hiç kolaylaştırmaz. NASA'ya göre Ay'ın yüzey çekimi Dünya'nınkinin altıda biridir, dış atmosferi radyasyona karşı koruma sağlamaz ve sıcaklık güneşte yaklaşık 127 °C ile gölgede yaklaşık -173 °C arasında değişir. Venüs'te yüzey sıcaklığı yaklaşık 467 °C'dir ve basınç Dünya'daki deniz seviyesinin 93 katıdır. Kitabın kolonileri bu yüzden kurgu olarak okunmalıdır; gerçek bir koloni için çok daha fazla mühendislik gerekir. Güneş Sistemi'ndeki bu yerler için Ay ve Mars sayfalarına bakabilirsiniz.

Etkisi ve ödülleri

Roman 1973'te Nebula, Hugo ve Locus ödüllerinin kısa listelerine girdi, ama bunlardan hiçbirini kazanamadı. Daha sonra Libertarian Futurist Society'nin verdiği Prometheus Onur Listesi ödülünü 1988'de aldı. Eleştirmenler ikiye bölündü: John Leonard romanı "büyük bir eğlence" olarak niteledi; Theodore Sturgeon ise kavrayışını hep aşan bir adamın zihnini izlemenin büyüsüne dikkat çekti.

Lazarus Long, Heinlein'ın sonraki kitaplarında da yer aldı: The Number of the Beast (1980), The Cat Who Walks Through Walls (1985) ve To Sail Beyond the Sunset (1987). Romandan seçilen sözlerden oluşan The Notebooks of Lazarus Long ise 1978'de ayrı bir kitap olarak yayımlandı.

Uyarlamaları

Roman için sitemizde bağlayabileceğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yoktur.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap uzun, dağınık ve yer yer sert bir romandır; Heinlein'ı ilk kez okuyacaklar için iyi bir başlangıç değildir. Önce yazarın daha derli toplu eserlerine, örneğin Ay Zalim Bir Sevgilidir ya da Yaban Diyarlarda Yabancı romanlarına bakmanız önerilir. Lazarus Long'u merak edenler ise sırayla Methuselah's Children ve bu romanı okuyabilir.

• Gelecek Tarihi'ne meraklıysanız The Man Who Sold the Moon ve The Green Hills of Earth derlemelerini okuyun.
• Romandaki cinsellik ve ahlak tartışmaları bazı okurları rahatsız edebilir; yetişkin okurlara yöneliktir.
• Yazarın çocuklara yönelik uzay macerası için Farmer in the Sky daha uygundur.

Kısacası Time Enough for Love, uzun ömrün ne anlama geldiğini bir bilim kurgu aracılığıyla soran, hem büyüleyici hem tartışmalı bir romandır.