Methuselah's Children (Robert A. Heinlein): konusu, uzun ömür bilimi ve rehberi

Methuselah's Children, Robert A. Heinlein'ın 1941'de Astounding Science Fiction dergisinde tefrika edilen ve 1958'de genişletilmiş roman olarak yayımlanan eseridir. Kitap, olağanüstü uzun ömürlü bir topluluğun, Howard Aileleri'nin, sırlarını öğrenmek isteyen Dünya'dan yıldızlara kaçışını anlatır. Aynı zamanda Heinlein'ın en bilinen karakterlerinden birini, Lazarus Long'u okurla tanıştıran kitaptır.

Roman, bir macera olduğu kadar bir fikir tartışmasıdır: Bir toplum, uzun yaşamanın sırrını bilen küçük bir gruba nasıl davranır? Bu grup ise insanlıktan ayrılmak ya da kendini korumak için ne kadar ileri gider? Aşağıda kitabın içeriğini, yazıldığı dönemi, zaman genişlemesi ve uzun ömür gibi bilimsel temaları ve nereden başlanacağını bulacaksınız.

Kitap ne anlatıyor?

Howard Aileleri, Amerikan İç Savaşı dönemindeki bir finansçının yürüttüğü seçici üreme programının torunlarıdır. Bu program sayesinde aile üyeleri 150 yılı aşan ömürlere ulaşır. Ömürlerini gizli tutarlar; çünkü ortaya çıkmaları durumunda insanlığın bu sırrı almak için baskı yapacağını bilirler. Bunların arasında en yaşlısı, kitabın başkahramanı Lazarus Long'dur. Romanda onun yanında, Misfit adlı daha önceki bir Heinlein öyküsünden tanıdığımız Andrew Jackson "Slipstick" Libby de önemli bir rol oynar.

Kitabın ilk yarısı bir siyaset ve toplum romanı gibi okunur: sırrın açığa çıkması, kamuoyunun tepkisi ve ailelerin özgürlüğü. İkinci yarısında ise roman uzay macerasına döner. Heinlein burada hem kaçış hem de keşif temasını birleştirir ve insanın "ölüm"le ilişkisini farklı toplumlar üzerinden sorgular.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Roman, bir diktatörlük döneminin ardından kurulan Dünya düzeninde başlar. Howard Aileleri, toplumdan kendilerini gizleyerek yaşamaktadır; fakat bir noktada kimlikleri açığa çıkar ve uzun ömürlerinin gerçeği duyulur. Dünya halkı, bu sırrı öğrenmek için baskı kurar. Aileler ise bu baskıyla yüz yüze kalınca özgürlüklerini korumanın tek yolunun Dünya'yı terk etmek olduğuna karar verir. Kitabın bu bölümü, bir azınlığın ve çoğunluğun birbirine duyduğu güvensizliği ele alır: çoğunluk için aileler ayrıcalıklı bir tehdittir, aileler için ise çoğunluk özgürlüklerine el koymak isteyen bir güçtür.

Çıkış yolu olarak Aileler, New Frontiers adlı yıldız gemisini ele geçirir ve ataleti ortadan kaldıran bir sürücü sayesinde Dünya'dan ayrılır. Gemi iki yabancı dünyaya ulaşır. İlkinde, evcilleştirilmiş insansı varlıklardan oluşan bir topluluk yaşamaktadır. İkincisinde ise ortak bir zihne sahip bir uygarlık vardır; Aileler bu toplumun, kendi yavrularının genetik yapısını önceden biçimlendirmesinden büyük rahatsızlık duyar. İki karşılaşma da Aileleri, hem özgürlük hem de "iyi yaşam" fikri üzerine düşünmeye iter. Bu iki yabancı toplum, okura insanlığın alışık olduğu yaşam biçiminin tek seçenek olmadığını düşündürür.

Yolculuk sonunda Aileler Dünya'ya döner. Zaman genişlemesi yüzünden Dünya'da bu arada 74 yıl geçmiştir. Geri döndüklerinde Aileler büyük bir sürprizle karşılaşır: Dünya'daki bilim insanları, bu süre içinde kendi yöntemleriyle sınırsız yaşam süresi uzatma yolunu bulmuştur. Bu nedenle Ailelerin sırrı artık Dünya için eskisi kadar değerli değildir; üstelik onlar, ışıktan hızlı yolculuğun öncüleri olarak kutlanır. Böylece roman, kaçışın asıl nedeninin ortadan kalktığı bir sonla biter. Lazarus Long'un yolu ise burada bitmez; aynı karakter yıllar sonra Time Enough for Love'da yeniden görünür.

Yazar ve yazıldığı dönem

Heinlein 7 Temmuz 1907'de Missouri'nin Butler kasabasında doğdu, 8 Mayıs 1988'de Kaliforniya'da öldü. 1929'da ABD Deniz Harp Okulu'ndan mezun olduktan sonra 1934'e kadar donanmada görev yaptı ve ardından bilimkurgu yazarlığına yöneldi. Bilimkurgu Yazarları Derneği (SFWA), 1974'te onu ilk "Grand Master" seçti.

Methuselah's Children, Heinlein'ın "Gelecek Tarihi" (Future History) dizisinin bir parçasıdır. Bu terim 1941'de Astounding editörü John W. Campbell tarafından kullanıldı ve aynı yıl dergide bir zaman çizelgesi yayımlandı. Serideki sıralamada kitap, 22. yüzyıla yerleştirilir; "Misfit" öyküsü ile Orphans of the Sky arasındadır. Tefrika 1941'de Astounding'in Temmuz, Ağustos ve Eylül sayılarında yayımlandı. Kitap hali 1958'de Gnome Press tarafından yayımlandı; ilk baskı 188 sayfadır. SF Ansiklopedisi, 1958 baskısının metnin gözden geçirilmiş hali olduğunu belirtir.

Lazarus Long daha sonra Heinlein'ın en önemli karakterlerinden birine dönüştü: Time Enough for Love (1973), The Number of the Beast (1980), The Cat Who Walks Through Walls (1985) ve To Sail Beyond the Sunset (1987) romanlarında yeniden karşımıza çıkar. SF Ansiklopedisi'ne göre Lazarus, 1970'lerden itibaren Heinlein'ın başlıca alter egosu olmuştur.

Kitaptaki bilim

Kitabın bilimsel temaları üç başlıkta toplanır: uzun ömür, ışık hızına yakın yolculukta zaman genişlemesi ve "ataletsiz" sürücü.

Uzun ömür

Kitap, uzun yaşamı seçici üremeye bağlar. Bu bir kurgu varsayımıdır; gerçek yaşamda belgelenmiş en uzun ömür Fransız Jeanne Calment'ındır: 21 Şubat 1875'te doğdu, 4 Ağustos 1997'de 122 yıl 164 gün yaşayarak öldü. Kayıtlı tarihte 120 yaşına ulaşmış tek kişi odur. Yani Heinlein'ın "150 yıl" sınırı, bugün bilinen insan ömrünün gerçekten de ötesindedir. İnsan ömrü yalnızca kalıtımla değil; beslenme, sağlık hizmetleri ve yaşam koşullarıyla da belirlenir. Seçici üremeyle birkaç kuşakta ömür uzatma fikri ise bir bilimsel öneri değil, romanın kurgu varsayımıdır; ömrün nasıl uzatılabileceği bugün de açık bir araştırma alanıdır.

Zaman genişlemesi

Romandaki 74 yıllık fark, zaman genişlemesi fikrine dayanır. Özel göreliliğe göre hareketli bir saat, gözlemciye göre daha yavaş işler. Işık hızının yüzde 90'ında bu etki yaklaşık 2,29 kat, yüzde 99'unda yaklaşık 7,09 kat olur. Etki deneylerle doğrulanmıştır: ışık hızına yakın giden kozmik ışın müonlarının ömrü, laboratuvardakilere göre yaklaşık beş kat uzundur; GPS uyduları da bu düzeltme olmadan doğru çalışmaz; 1971'deki Hafele-Keating deneyinde Dünya çevresinde uçurulan sezyum saatler, görelilik tahminleriyle uyumlu sonuç verdi. Gemidekiler için geçen süreyle Dünya'da geçen süre arasındaki bu fark, ikizler paradoksu olarak bilinen düşünce deneyinin romanlaştırılmış halidir: yolculuğa çıkan ikiz, evde kalandan daha az yaşlanır.

Ataletsiz sürücü ve ışıktan hızlı yolculuk

Kitaptaki "ataletsiz" sürücü ise gerçek bir bilimsel öneri değil, bir kurgu icadıdır. Özel görelilik kütleli bir cismin ışık hızına ulaşmasına izin vermez; bu nedenle ışıktan hızlı yolculuk, bilinen fiziğin dışındadır. Bu konuda en çok tartışılan kuramsal öneri Alcubierre sürücüsü'dür ve o da ancak varsayımsal bir "egzotik madde" gerektirir. Dolayısıyla kitabın yolculuk bölümleri, bilimden çok bilimkurgu hayal gücünün ürünüdür.

Ölçeği kavramak için en yakın yıldıza bakmak yeter: Proxima Centauri yaklaşık 4,25 ışık yılı uzaklıkta, yani yaklaşık 40 trilyon kilometre. İçinde bulunduğu Alfa Centauri sistemi bile, Voyager 1'in hızıyla on binlerce yıllık yolculuk demektir. Heinlein'ın kahramanlarının ışık hızına yakın hızlara çıkabilmesi, bu mesafeyi bir insan ömrüne sığdıran kurgusal bir kısayoldur.

Etkisi ve ödülleri

Kitap, Lazarus Long'u okura tanıtan roman olarak anılır. Eleştirmen Floyd C. Gale onu, yarım düzine başka hikâyeye temel olabilecek kadar fikir barındıran bir klasik olarak değerlendirmiştir. 1997'de Prometheus Hall of Fame Ödülü'nü "en iyi klasik özgürlükçü bilimkurgu romanı" kategorisinde kazandı. Heinlein'ın dört Hugo kazanan romanı arasında bu kitap yoktur: Double Star (1956), Starship Troopers (1960), Stranger in a Strange Land (1962) ve The Moon Is a Harsh Mistress (1967) Hugo aldı.

Kitabın asıl etkisi, bireysel özgürlük ve ölümsüzlük temalarını Heinlein'ın sonraki romanlarına taşımasıdır. Lazarus Long, kitabın ardından bir dizi romanın başrolü oldu; Heinlein'ın okurları için bu karakter, yazarın dünya görüşünü taşıyan bir ses haline geldi.

Uyarlamaları

Methuselah's Children'ın bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yok. Heinlein'ın başka romanları ise sinemaya uyarlandı; örneğin The Puppet Masters ve Yıldız Gemisi Askerleri, sitemizde kitap sayfalarıyla ele alınıyor.

Kimlere uygun, nereden başlanmalı?

Kitap, ölümsüzlük, özgürlük ve toplumun sırlarla ilişkisi gibi temalarla ilgilenenler için uygun. Bilimkurguda fikir yoğun, ama bazı bölümleri (özellikle ilk yarısı) siyasi tartışma ağırlıklıdır. Heinlein'a yeni başlayacaklar için daha uygun girişler Double Star ya da Ay Zalim Bir Sevgilidir olabilir; Lazarus Long'u merak edenler ise önce bu kitabı, sonra Time Enough for Love'ı okuyabilir. Yayın sırasını izlemek isterseniz, Gelecek Tarihi içinde bu kitabı Orphans of the Sky izler.

Bu yazı hazırlanırken doğrulanabilen bir Türkçe baskı bulamadık; bu yüzden kitabın adını özgün haliyle verdik.

• İlk yayın: 1941 (Astounding'de tefrika), kitap olarak 1958, Gnome Press.
• Tür: uzun ömür ve yıldızlararası kaçış temalı bilimkurgu romanı; Gelecek Tarihi dizisi.
• Öne çıkanlar: Howard Aileleri, Lazarus Long, zaman genişlemesi.