Yıldız Gemisi Askerleri (Robert A. Heinlein): konusu, bilimi ve 1997 filmi

Yıldız Gemisi Askerleri (Starship Troopers), Amerikalı yazar Robert A. Heinlein'ın askeri bilimkurgu romanıdır. Önce 1959'da The Magazine of Fantasy & Science Fiction dergisinde Starship Soldier adıyla iki bölüm hâlinde yayımlandı, aynı yıl G. P. Putnam's Sons tarafından kitap olarak basıldı. 1960'ta En İyi Roman dalında Hugo Ödülü'nü kazandı. Roman, motorlu zırh giysisi fikrini yaygınlaştıran, askeri bilimkurgunun en bilinen örneği sayılan ve yayımlandığı günden beri siyaseti yüzünden tartışılan bir klasiktir.

Kitap ne anlatıyor?

Roman yaklaşık 700 yıl sonrasında, insanlığın Terra Federasyonu adlı yıldızlararası bir devlet altında birleştiği bir gelecekte geçer. Bu toplumda oy kullanmak ve kamu görevine seçilmek gibi tam yurttaşlık hakları herkese doğuştan verilmez; ancak gönüllü "Federal Hizmet"i tamamlayanlar yurttaş olur. Hizmet etmeyenler konuşma ve toplanma özgürlüğünü korur, ama oy veremez. Kitapta anlatılan hizmet biçimi neredeyse yalnızca askerliktir.

Anlatıcı, Filipin kökenli varlıklı bir aileden gelen genç Juan "Johnny" Rico'dur. Rico, Mobil Piyade'ye yazılır; eğitimden subaylığa uzanan askerlik serüvenini birinci ağızdan anlatır. Arka planda insanlarla "Araknidler" ya da kısaca "Böcekler" denen bir uzaylı tür arasında bir yıldızlararası savaş vardır. Böcekler, karıncalar ve termitler gibi işçi, savaşçı, beyin ve kraliçe kastlarına ayrılan toplu yaşayan canlılardır ve kendi uzay gemilerine sahiptir. Romanın önemli bir bölümü çatışmalardan değil, Rico'nun okuldaki "Tarih ve Ahlak Felsefesi" derslerine dönen geriye dönüşlerden oluşur. Bu derslerde oy hakkı, yurttaşlık erdemi, çocuk suçluluğu ve savaş tartışılır; eleştirmenlerin çoğu bu bölümlerin Heinlein'ın kendi görüşlerini yansıttığını düşünür.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Roman, Rico'nun "Rasczak'ın Haşinleri" diye bilinen müfrezesiyle, Böceklerin müttefiki "Sıskalar"ın tuttuğu bir gezegene yaptığı kısa bir baskınla açılır. Baskında iki asker kaybedilir; Rico'nun kurtarmaya çalıştığı arkadaşı yörüngeye dönüş yolunda ölür. Ardından anlatı Rico'nun lise mezuniyetine döner. Rico, babasının askerliğe olumsuz bakışı yüzünden kararsızdır; sınıf arkadaşı Carmen Ibañez'in de yazılacağını öğrenince Federal Hizmet'e başvurur ve ailesiyle arası açılır.

Kanada çayırlarındaki eğitim kampı acımasızdır. Rico zırhlı giysilerle yapılan tatbikatlar da dahil her türlü savaş eğitimi alır, bir güvenlik hatası yüzünden kırbaç cezası görür, birliğinden kaçıp bir çocuğu öldüren bir askerin idamına tanık olur. Bırakmayı düşündüğü sırada eski öğretmeni Jean Dubois'dan aldığı mektup ona devam etme gücü verir; Dubois'nın da bir zamanlar Mobil Piyade subayı olduğu ortaya çıkar. O alayda eğitime başlayan 2.009 kişiden, Rico dahil yalnızca 188'i mezun olur.

Bu sırada savaş tam ölçekli hâle gelir: Böcekler Buenos Aires'i yok eder, Rico'nun annesi de ölenler arasındadır. Böceklerin ana gezegeni Klendathu'ya yapılan saldırı ağır bir yenilgiyle biter; Rico'nun gemisi Valley Forge yok olur, birliği dağılır. Rico, Teğmen Rasczak ile Çavuş Jelal'in komutasındaki Haşinler'e katılır. Birlik birçok baskına çıkar; Rasczak çatışmada ölünce Jelal, Rico'yu onbaşılığa yükseltir. Bir silah arkadaşının önerisiyle subay okuluna gider. Yolda kendisi de askere yazılmış babasıyla karşılaşır ve barışırlar. Okulda onu ziyaret eden Carmen, artık donanmada pilot subaydır; ikisi savaşta ölen ortak arkadaşları Carl'ı konuşur. Rico son sınavı olarak geçici bir subay rütbesiyle bir muharebe birliğine atanır ve Böceklerin beyin kastından ve kraliçelerinden esir almayı amaçlayan bir harekâtta, eski eğitim çavuşu Zim'in yardımıyla bir müfrezeyi yönetir. Roman, Rico'nun eski müfrezesinin başında, babası da çavuşu olarak, yeni bir Klendathu saldırısına hazırlanırken biter; müfrezenin adı artık "Rico'nun Haşinleri"dir.

Heinlein ve kitabın yazıldığı dönem

Robert Anson Heinlein 7 Temmuz 1907'de Missouri'nin Butler kasabasında doğdu, 8 Mayıs 1988'de öldü. 1929'da ABD Deniz Harp Okulu'ndan mezun oldu ve beş yıl donanmada görev yaptı; askerlik deneyimi yazdıklarını derinden etkiledi. Bilimsel doğruluğa önem veren ilk bilimkurgu yazarlarından biri olarak "katı bilimkurgu"nun öncülerinden sayılır. Isaac Asimov ve Arthur C. Clarke'la birlikte bilimkurgunun "Üç Büyükler"i arasındadır. Dört romanı Hugo Ödülü kazandı ve 1974'te Amerika Bilimkurgu Yazarları Birliği'nin ilk Büyük Usta unvanını aldı.

Heinlein bu romanı, sonradan Stranger in a Strange Land olacak kitaba ara vererek, birkaç haftada yazdı. Kendi anlatımına göre onu harekete geçiren, ABD'nin nükleer denemeleri tek taraflı olarak askıya alması çağrısında bulunan 5 Nisan 1958 tarihli bir gazete ilanıydı; Başkan Eisenhower'ın denemeleri durdurma kararına da öfkeliydi. Kitap aslında Scribner yayınevi için bir gençlik romanı olarak yazılmıştı; yayınevi elyazmasını reddedince Heinlein bu yayıneviyle bağını kopardı ve yetişkinlere yönelik kitaplara döndü. Roman, Soğuk Savaş'ın havasını taşır: pek çok eleştirmen, toplu yaşayan Böcekleri dönemin komünist ülkelerinin bir benzetmesi olarak okur.

Kitaptaki bilim

Motorlu zırh. Romanın en kalıcı buluşu, piyadeye insanüstü güç, hız ve ateş gücü veren motorlu zırh giysileridir. Heinlein bu giysileri ayrıntılı biçimde anlatır ve roman, bu fikrin kaynağı olarak gösterilir. Gerçekte giyilebilir dış iskeletler (eksoskeletonlar) uzun süredir araştırılıyor. 1960'larda General Electric ile ABD ordusunun geliştirdiği hidrolik ve elektrikli Hardiman, kullanıcının gücünü 25 kat artırabiliyordu ama ürüne dönüşmedi. 2000-2020 arasında TALOS, SARCOS, BLEEX ve HULC gibi tam vücut dış iskeletler de denendi; hantallık, maliyet, karmaşıklık ve hareketi kısıtlama gibi sorunlar yüzünden hiçbiri ticarileşmedi. Bugün alan, belirli işlere yönelik daha küçük ve basit dış iskeletlere yönelmiş durumda. Heinlein'ın zırhlı piyadesi hâlâ kurgu.

Işıktan hızlı yolculuk. Romandaki gemiler "Çerenkov sürücüsü" ile ışıktan hızlı gider ve Güneş'ten 46 ışık yılı uzaklıktaki Capella yıldızına altı haftadan kısa sürede ulaşır. Gerçek Capella, Arabacı takımyıldızının en parlak yıldızıdır ve yaklaşık 42,9 ışık yılı uzaklıktadır; çıplak gözle tek görünse de iki çift çift yıldızdan oluşan dörtlü bir sistemdir. Adı Sovyet fizikçi Pavel Çerenkov'dan gelen Çerenkov ışıması gerçek bir olgudur: Elektrik yüklü bir parçacık su gibi bir ortamda, ışığın o ortamdaki hızından daha hızlı ilerlediğinde yayılan ışımadır; su altındaki nükleer reaktörlerin mavi parıltısı buna örnektir. Ama bu, ışığın boşluktaki hızını aşmak anlamına gelmez; bilinen fizik böyle bir sürücüye izin vermez. Kuramsal kestirmeleri warp sürücüsü ve solucan delikleri yazılarımızda ele aldık.

Toplu yaşayan uzaylılar. Böceklerin kastlı toplum yapısı Dünya'daki karınca ve termitlerden esinlenir. Eleştirmenler romanın uzaylı toplumunu hiç ayrıntılı incelemediğini, Böcekleri insanlığı yok etmek isteyen yüzsüz yaratıklar olarak sunduğunu not eder. Gerçek bilimde ise henüz ne basit ne karmaşık bir dünya dışı yaşam izine rastlandı.

Etkisi, ödülleri ve tartışmalar

Roman 1960 Hugo En İyi Roman ödülünü Heinlein'ın kendisini bile şaşırtarak kazandı. 1980'e gelindiğinde on bir dile çevrilmişti. Eleştirmenler eğitim ve muharebe sahnelerini övdü; bilimkurgu yazarı Jo Walton 2009'da romanı çok iyi yazılmış bir askeri bilimkurgu olarak niteledi. Öte yandan kitap ordu ve şiddeti yüceltmesi, oy hakkını hizmete bağlaması yüzünden sık sık faşizmle suçlandı. Heinlein yıllar sonra yurttaşlığa götüren hizmetin yüzde 95'inin askeri olmadığını savundu; ancak Heinlein uzmanı James Gifford bile metnin bu iddiayı desteklemediğini yazdı. Bazı eleştirmenler ise romanı, oy hakkının seçici mi yoksa genel mi olması gerektiği üzerine bir düşünce deneyi olarak savundu. Uzaylılar için kullanılan lakapların ırkçı çağrışımları ve cinsiyet tasviri de tartışıldı.

Etkisi büyük oldu. James Cameron Aliens filminin çekimlerinde uzay piyadelerini oynayan oyunculara romanı okuttu ve yük taşıyıcı dış iskelet fikrinde romandan esinlendiğini söyledi. Mobile Suit Gundam'ın "mobil giysileri" de bu zırhlardan ilham aldı. Joe Haldeman'ın 1974 tarihli savaş karşıtı romanı The Forever War sık sık bu kitaba verilmiş bir cevap olarak okunur; araştırmacılar Orson Scott Card'ın Ender'in Oyunu'nda da Heinlein'ın izlerini bulur.

Uyarlamaları

Romanın en bilinen uyarlaması, Paul Verhoeven'in yönettiği 1997 yapımı Yıldız Gemisi Askerleri filmidir. Senaryoyu Ed Neumeier yazdı; proje başlangıçta romandan bağımsız, Bug Hunt at Outpost Nine adlı bir senaryoydu. Romanı sıkıcı bulduğu için bitirmediği aktarılan Verhoeven, filmi kitabın siyasetini ti'ye alan ironik bir yergi olarak çekti; ordudaki kadın-erkek ayrımını kaldırdı, Nazi dönemi propaganda görüntülerine bilinçli göndermeler yaptı. Bütçe kısıtları yüzünden romanın simgesi olan motorlu zırhlar filmde yoktur, bu da hayranlardan eleştiri aldı.

Filmi doğrudan video piyasasına çıkan dört devam filmi izledi: Starship Troopers 2: Hero of the Federation (2004), Starship Troopers 3: Marauder (2008), Starship Troopers: Invasion (2012) ve Starship Troopers: Traitor of Mars (2017). 1999-2000'de yayınlanan animasyon dizisi Roughnecks: Starship Troopers Chronicles hem romana hem filme dayanır. Japonya'da 1988'de altı bölümlük bir OVA yapıldı; romandan 1976'da bir masa savaş oyunu ve çeşitli bilgisayar oyunları da üretildi. Bütün film ve dizilerin sırasını izleme sırası sayfamızda topladık.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Yıldız Gemisi Askerleri tek ciltlik bağımsız bir romandır; okumak için başka bir kitap gerekmez. Askeri bilimkurgu ve uzay savaşı seven, ama aynı zamanda yurttaşlık, şiddet ve devlet üzerine tartışmaya açık lise üstü okurlar için uygundur. Kitabı bir macera romanından çok bir "fikir romanı" olarak okumak, ders sahnelerini de eleştirel gözle değerlendirmek gerekir. Türkçede İthaki Yayınları tarafından 2016'da Öznur Özkaya çevirisiyle ilk kez yayımlandı. Telifi sürdüğü için ücretsiz yasal bir kopyası yoktur.

Önerimiz önce romanı okuyup sonra 1997 filmini izlemek: İkisi yan yana konduğunda Verhoeven'in hicvi çok daha anlaşılır olur. Ardından karşı görüş için Haldeman'ın The Forever War'ını, aynı türün başka bir klasiği için de Ender'in Oyunu'nu okuyabilirsiniz.