The Golden Apples of the Sun (Ray Bradbury): öyküleri, Güneş bilimi ve rehberi

The Golden Apples of the Sun, Ray Bradbury'nin 1953'te Doubleday tarafından yayımlanan üçüncü öykü derlemesidir. Kitapta 22 öykü vardır ve ilk baskı yaklaşık 192 sayfadır. Bilimkurgu ve fantastik öyküleri bir araya getirir; bu yüzden tek bir türe sığmaz. İçinde, sinemaya da uyarlanan "The Fog Horn" ile zaman yolculuğu öykülerinin en bilinenlerinden "A Sound of Thunder" yer alır. Kitabın adı ve son öyküsü ise Güneş'ten bir parça koparmaya giden bir yolculuk fikrinden gelir; bu fikir bugün NASA'nın Parker Solar Probe görevini hatırlatır.

Kitap ne anlatıyor?

Bu bir roman değil, tek tek okunabilen öykülerden oluşan bir derlemedir. Kitap "The Fog Horn" ile açılır, "The Golden Apples of the Sun" ile kapanır; ikisi arasında "The Pedestrian", "The April Witch", "The Wilderness", "The Fruit at the Bottom of the Bowl", "Invisible Boy", "The Flying Machine", "The Murderer", "The Golden Kite, the Silver Wind", "I See You Never", "Embroidery", "The Big Black and White Game", "A Sound of Thunder", "The Great Wide World Over There", "Powerhouse", "En la Noche", "Sun and Shadow", "The Meadow", "The Garbage Collector", "The Great Fire" ve "Hail and Farewell" bulunur.

Başlık, W. B. Yeats'in 1899 tarihli "The Song of Wandering Aengus" şiirinden gelir: "Ayın gümüş elmaları, Güneş'in altın elmaları" dizesi. Bradbury, bu dizenin kendi öyküsü için bir metafor olduğunu, öykünün Güneş'ten bir fincan dolusu ateş almakla ilgili olduğunu söylemiştir. Yani şiirdeki ulaşılmaz, cezbedici meyve, Bradbury'de Güneş'e uzanan bir uzay yolculuğuna dönüşür.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Derlemenin bütünü tek bir olay örgüsüne sahip olmadığı için, burada ana öyküleri ve her birinin fikrini kısaca özetliyoruz.

The Fog Horn. İki deniz feneri çalışanı, Johnny ve patronu McDunn, fenerin sis düdüğünün sesine kapılan yalnız bir deniz canavarıyla karşılaşır. Canavar üç yıldır geri gelmektedir, çünkü düdük sesini kendi türünden birinin çağrısı sanır. Öykü bir canavar hikâyesi gibi başlar, ama asıl konusu yalnızlıktır ve bir korku hikâyesinden çok bir özlem anlatısına dönüşür.

A Sound of Thunder. Hikâye 2055'te geçer. Eckels adlı bir avcı, Time Safari adlı şirketle Mesozoik çağa bir dinozor avına çıkar. Panikleyip belirlenmiş yoldan çıkınca bir kelebeği ezer. Geri döndüğünde dünya değişmiştir: seçimi beklenen aday yerine bir diktatör kazanmıştır. Küçük bir müdahalenin zincirleme sonuçları, öykünün bütün fikridir.

The Pedestrian, televizyona bağımlı bir toplumu konu alır. Invisible Boy daha hafif, komik bir görünmezlik hikâyesidir. Hail and Farewell, gençlikte donup kalmış bir adamı anlatır. The Flying Machine eski Çin'de geçer ve bir icadın öyküsüdür. Bu dört öykü, Bradbury'nin 1966'da gençlere yönelik derlediği S Is for Space kitabında da yer alır.

The Golden Apples of the Sun. Kitabı kapatan öykü, Kasım 1953'te Planet Stories dergisinde yayımlandı. Bradbury'nin kendi ifadesiyle konusu Güneş'ten bir fincan ateş almaktır; yani insanlığın en uzak ve en ulaşılmaz hedeflerinden birine uzanma isteği.

Geri kalan on beş kadar öykü (örneğin "The Murderer", "Embroidery" ya da "The Great Fire") bu özetin dışında kalır; derlemeyi tek bir çatı altında toplayan şey bir konu değil, Bradbury'nin sesi ve imgeleridir. Bu yüzden kitabı tek bir olay örgüsünün özetiyle değil, öykü öykü okumak gerekir.

Yazar ve yazıldığı dönem

Ray Bradbury 22 Ağustos 1920'de Waukegan, Illinois'de doğdu ve 5 Haziran 2012'de Los Angeles'ta öldü. 1938'de bilimkurgu öykülerini fanzinlerde yayımlamaya başladı; 24 yaşında tam zamanlı yazar oldu. 1947'de çıkan Dark Carnival derlemesi onun atılımı oldu. Ardından Mars Yıllıkları (1950), Resimli Adam (1951) ve Fahrenheit 451 (1953) geldi. Hayatı boyunca 600'den fazla kısa öykü yazdığı söylenir. Daha fazlası için Ray Bradbury sayfamıza bakabilirsiniz.

Golden Apples, Fahrenheit 451'le aynı yıl yayımlandı ve Bradbury'nin üçüncü derlemesidir. İçindeki öykülerin ilk yayım yılları 1945 ile 1953 arasında değişir. Sonraki yıllarda bu derlemeden öyküler R Is for Rocket (1962) ile birlikte yarı toplu baskılarda yeniden bir araya getirildi. Kitap, ilk yapay Dünya uydusu Sputnik 1'in 4 Ekim 1957'de fırlatılmasından önce yayımlandı; yani Bradbury, henüz hiçbir insan yapımı nesnenin yörüngeye çıkmadığı bir çağda Güneş'e yolculuk hayal ediyordu.

Kitaptaki bilim: Güneş, korona ve kelebek etkisi

Başlık öyküsü gerçek bilimle bugün çarpıcı biçimde örtüşüyor. Güneş'in yüzeyi (fotosfer) yaklaşık 5.800 K sıcaklıktadır, ama onun üstündeki dış atmosfer, yani korona, bir milyon kelvini aşan bir plazma sıcaklığına sahiptir. Enerji soğuk yüzeyden sıcak koronaya sıradan ısı aktarımıyla geçemeyeceği için bu durum "koronal ısınma sorunu" diye bilinir. Bilim insanları iki ana açıklamayı tartışır: manyetik ve akustik dalgalarla ısınma ile manyetik yeniden bağlanmadan doğan küçük patlamalar (nanoflare'ler). Ayrıntıları Lazerle üretilen plazma ve koronanın ısınma bilmecesi ile Güneş koronasının manyetik iskeleti yazılarımızda okuyabilirsiniz.

Bradbury'nin hayal ettiği "Güneş'ten bir parça alma" işine bugün en çok yaklaşan görev, NASA'nın Parker Solar Probe aracıdır. Araç 12 Ağustos 2018'de fırlatıldı. Araç 28 Nisan 2021'de Güneş'in koronasına girdi; NASA bunu "Güneş'e dokunmak" diye tanımladı. 24 Aralık 2024'teki en yakın geçişinde araç Güneş yüzeyinden yaklaşık 6,16 milyon km uzaklığa yaklaştı ve saatte yaklaşık 690.000 km hıza ulaştı. Isı kalkanının dış yüzü yaklaşık 1.370 °C'ye çıkarken aletlerin bulunduğu bölüm yaklaşık 29 °C'de kalır. Elbette Parker Güneş'e inmez ve ondan fincanla ateş almaz; gerçek görev uzaktan ve araç içi ölçümlerle koronanın plazmasını, manyetik alanlarını ve parçacıklarını inceler.

Görevin adı, Güneş rüzgârını 1958'de öngören fizikçi Eugene Parker'dan gelir. Parker'ın makalesi önce kuşkuyla karşılandı, ama Mariner 2 sondası 1962'de öngörüyü doğruladı. NASA, 2017'de görevin adını onun onuruna değiştirdi; bu, yaşayan bir kişinin adını taşıyan ilk NASA aracı oldu. Biyografisi için Eugene Parker sayfamıza, Güneş'e yaklaşmanın sınırları için Sunshine'daki gibi dev bir kalkanla Güneş'e yaklaşılabilir mi? yazımıza bakabilirsiniz.

"A Sound of Thunder" ise zaman yolculuğu bilimini değil, bir fikri tartıştırır: küçük bir olayın büyük sonuçlar doğurması. Bu fikir çoğu zaman "kelebek etkisi" ile ilişkilendirilir ve öykü bu kavramın kaynaklarından biri sayılır. Terimi 1960'larda meteorolog Edward Norton Lorenz kullanmıştır; Bradbury'nin öyküsü ondan önce gelen edebî bir öncül olarak anılır. Gerçek kaotik sistemlerde küçük farkların büyümesi bir ölçüde doğrudur, ama geçmişe giderek bir kelebeği ezmenin geleceği değiştirmesi bilimsel bir öngörü değil, kurgudur.

Etkisi ve ödülleri

Çıktığında eleştirmenler kitabı karışık karşıladı. New York Times'tan Charles Poore, Bradbury'nin sesinin "şairler ve masalcılarla beslenmiş" göründüğünü yazdı. Anthony Boucher ile J. Francis McComas derlemeyi "tuhaf biçimde karışık nitelikte" buldu; Groff Conklin ise kitabın en iyi hayal ürünü öykülerden bazılarını içerdiğini belirtti.

Kitabın en kalıcı etkisi "The Fog Horn" üzerinden oldu. Öykü Saturday Evening Post'ta 23 Haziran 1951'de "The Beast from 20,000 Fathoms" adıyla yayımlanmıştı. Warner Bros.'un The Beast from 20,000 Fathoms (1953) adlı filmi başta Bradbury'nin öyküsünü kullanmayı planlamıyordu; Bradbury benzerliğe dikkat çekince yapımcılar hakları satın aldı ve filmin tanıtımında yazarın adını yoğun biçimde kullandı. Öykünün Godzilla serisinin ortaya çıkışına da katkıda bulunduğu söylenir.

Bu kitaptaki öyküler, sonraki yıllarda The Ray Bradbury Theater dizisinde (1985-1992, altı sezon, 65 bölüm) uyarlananlar arasında yer aldı. Aralarında "A Sound of Thunder", "The Pedestrian" ve "The Fog Horn" vardır. Bradbury'nin kendisi her bölümün başında ekrana çıkardı. Dizi önce HBO'da, sonra USA Network'te yayımlandı.

Uyarlamaları

• The Beast from 20,000 Fathoms (1953): Eugène Lourié'nin ilk yönetmenlik denemesi. Ray Harryhausen, yaklaşık 60 metre (200 fit) boyundaki "Rhedosaurus" adlı yaratığı stop-motion ile canlandırdı. Arktik'teki bir atom bombası denemesi tarih öncesi bir canavarı uyandırır ve canavar New York'a ilerler. Film, öyküye kısmen dayanır; yani Bradbury'nin metninin birebir sinema uyarlaması değildir.
• A Sound of Thunder (2005): Peter Hyams'ın yönettiği, Edward Burns, Catherine McCormack ve Ben Kingsley'in oynadığı film. 80 milyon dolarlık bütçeye karşılık dünya çapında yaklaşık 11,7 milyon dolar hasılat yaptı. Yapımcı şirket Franchise Pictures iflas etti, çekimler Çek Cumhuriyeti'ndeki 2002 selinden etkilendi. Eleştirmenler filmi özgün öyküye sadık bulmadı; Rotten Tomatoes'ta yüzde 6 aldı.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

• Bradbury'ye yeni başlayanlar için kolay bir girişidir; kısa öyküler tek oturuşta bitirilebilir. İlk olarak "The Fog Horn", "A Sound of Thunder" ve "The Pedestrian" okunabilir.
• Uzay ve Güneş meraklıları kitabın adını taşıyan son öyküyle başlayıp Parker Solar Probe'un güncel sonuçlarını karşılaştırabilir.
• Mars hikâyeleri sevenler bu kitaptan sonra Mars Yıllıkları ve Resimli Adam kitaplarına geçebilir.
• Gençler ve yeni okurlar için Bradbury'nin gençlik okur kitlesine derlenmiş R Is for Rocket ve S Is for Space kitapları benzer öyküleri bir araya getirir.

Öyküler tek tek okunabildiği için kitabı baştan sona sırayla okumak zorunlu değildir. Bir öyküyü beğenmediğinizde sonrakine geçmek, derlemeyi daha keyifli kılar.

Kısaca

• Ray Bradbury'nin 1953 tarihli, 22 öyküden oluşan üçüncü derlemesi.
• Kitabı açan "The Fog Horn" ve "A Sound of Thunder" sinemaya ve televizyona uyarlandı.
• Başlık öyküsü, Güneş'ten bir parça almaya giden yolculuk fikrinden gelir; bugün Parker Solar Probe koronaya girerek bu hayale bilimsel bir karşılık verdi.
• "A Sound of Thunder" kelebek etkisi fikrinin edebî öncüllerinden biri sayılır, ama gerçek bilim değil kurgudur.