The Green Hills of Earth (Robert A. Heinlein): öyküleri, bilimi ve rehberi

The Green Hills of Earth, Robert A. Heinlein'ın 1951'de Shasta Publishers'ın yayımladığı, on öyküden oluşan bir derlemedir. Yazarın "Gelecek Tarihi" (Future History) dizisinin ikinci ciltli toplamıdır ve bir öncekinin, The Man Who Sold the Moon'un bıraktığı yerden devam eder: roketin ve ticari uzayın artık gündelik hayatın parçası olduğu bir gelecekte, uzay işçilerinin, pilotların, yolcuların ve sürgünlerin yaşamları. Başlık öyküsü kör bir şairin şarkısı üzerinden ayrılığı, evi ve Dünya'ya özlemi anlatır. Apollo 15 mürettebatı bu öyküye yıllar sonra Ay yüzeyinde atıf yapmıştır.

Aşağıda derlemenin içeriğini, bölüm bölüm ana fikirlerini, yazar ve dönem bilgisini, kitaptaki bilimi gerçeklerle karşılaştırmasını, etkisini ve uyarlamalarını, kimlere uygun olduğunu bulacaksınız.

Kitap ne anlatıyor?

Derleme, uzay yolculuğunun "sıradanlaştığı" bir yakın geleceği öykü öykü gezer. Öykülerin çoğu, uzay yolculuğunun artık bir meslek olduğu bir dünyada geçer; başlıklardaki "uzay işçisi" (space rigger) ve "uzay jokeyi" (space jockey) gibi sözcükler bunu gösterir. Okur burada keşfin ilk heyecanını değil, işi, ekonomiyi ve vicdan sorunlarını görür.

İlk baskıdaki on öykü şunlardır: "Delilah and the Space Rigger" (1949), "Space Jockey" (1947), "The Long Watch" (1949), "Gentlemen, Be Seated!" (1948), "The Black Pits of Luna" (1948), "It's Great to Be Back!" (1947), "—We Also Walk Dogs" (1941), "Ordeal in Space" (1948), "The Green Hills of Earth" (1947) ve "Logic of Empire" (1941). Öykülerin dördü, bilim kurgu dergilerinin dışında, geniş okur kitlesine seslenen The Saturday Evening Post dergisinde yayımlanmıştı; geri kalanlar Astounding, Blue Book, Argosy, Town & Country ve The American Legion Magazine gibi dergilerde çıktı.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Derleme bir roman değil, öykü topluluğu olduğundan özet, öykülerin ana fikirleri üzerinden verilir; aşağıda derlemenin üç öyküsü ayrıntılandırılmıştır, geri kalanı başlıklarıyla anılmıştır.

"The Green Hills of Earth". Öykü, 8 Şubat 1947'de The Saturday Evening Post dergisinde yayımlandı. "Noisy" lakaplı Rhysling, Rudyard Kipling'e benzetilen kör bir uzay şairi ve şarkı yazarıdır. Öykü bir dergi yazısı biçiminde kurgulanmıştır ve Rhysling'in son yolculuğunu anlatır. Rhysling, bir uzay gemisinde acil onarım sırasında ölümcül bir radyasyon dozuna maruz kalır. Öyküde Rhysling'in şiirleri ve şarkıları önemli yer tutar; Apollo 15 mürettebatının sonradan andığı da bu öykünün son dizelerinden biridir.

"The Long Watch". 1949 tarihli bu öykü, 1999'da bir Ay üssünde geçer. Uzay Devriyesi'nde fizikçi ve bomba subayı olan Teğmen John Ezra Dahlquist, üst rütbeli subayların nükleer silahlarla Dünya hükümetini tehdit ederek bir darbe yapmak istediğini fark eder. Çözümü, bombaları devre dışı bırakırken kendini ölümcül radyasyona maruz bırakmaktır. Öykü, görev duygusu ve bireysel vicdan arasındaki gerilimi işler. İlk yayımında adı "Rebellion on the Moon" idi ve The American Legion Magazine'in Aralık 1949 sayısında yayımlandı.

"Logic of Empire". Mart 1941'de Astounding dergisinde çıkan uzun öykü, Venüs'teki işçi sömürüsünü ele alır. Dünyalı iki zengin, Venüs'te kölelik olup olmadığını tartışırken sarhoşken iş sözleşmeleri imzalar ve kendilerini Venüs'te borç esareti içinde bulurlar. Heinlein burada kölelik benzeri düzeni ahlaki bir kötü adam fikrinden çok, ekonomik koşulların doğurduğu bir sistem olarak gösterir: işçi eksikliği ve pahalı teknoloji, zorla çalıştırılan bir piyasa yaratır. Bu, kolonileşmenin bedeli üzerine kitaptaki en rahatsız edici ve en düşündürücü öykülerden biridir.

Bu üç öykü birlikte okunduğunda, Heinlein'ın uzay yaşamında ekonomik baskı, görev ve vicdan sorunlarına ağırlık verdiği görülür. Geri kalan öyküler ("Delilah and the Space Rigger", "Space Jockey", "Gentlemen, Be Seated!", "The Black Pits of Luna", "It's Great to Be Back!", "—We Also Walk Dogs", "Ordeal in Space") aynı dünyada, farklı mesleklerin ve karakterlerin gözünden bakar.

Yazar ve yazıldığı dönem

Robert A. Heinlein 7 Temmuz 1907'de Missouri'nin Butler kentinde doğdu, 8 Mayıs 1988'de California'nın Carmel-by-the-Sea kentinde öldü. Deniz Harp Okulu mezunuydu (1929); 1934'te akciğer tüberkülozu nedeniyle donanmadan ayrıldı. İlk öyküsü 1939'da yayımlandı. Kariyerinin ilk döneminde, 1939-1958 arasında, dergilerde yazdı.

Derlemedeki öyküler 1941 ile 1949 arasında yazıldı. Heinlein, Gelecek Tarihi'nin öykülerinin çoğunu 1939-1941 ve 1945-1950 yıllarında yazdı; bu derleme ikinci döneminin ürünlerini içerir. "Gelecek Tarihi" adını editör John W. Campbell Jr. Şubat 1941'de Astounding dergisinde koydu; zaman çizelgesinin ilk hâli Mayıs 1941'de çıktı. Derlemedeki on öykünün tamamı daha sonra, 1967'de The Past Through Tomorrow derlemesine de alındı.

Dönem uzay çağından önceydi. 1947'de Saturday Evening Post'ta çıkan öyküler, okurlara roketle Ay'a gitmeyi gündelik bir meslek gibi tanıttı; ilk insanlı Ay inişine yaklaşık yirmi iki yıl vardı.

Kitaptaki bilim ve gerçeklerle karşılaştırma

Radyasyon ve uzayın tehlikeleri. Hem "The Green Hills of Earth" hem "The Long Watch", radyasyonun ölümcül sonuçlarına dayanır. NASA'ya göre Ay'ın çok ince dış atmosferi (egzosfer) radyasyona ya da göktaşı çarpmalarına karşı koruma sağlamaz; bu yüzden Ay yüzeyinde çalışan insanlar için koruma bir mühendislik sorunudur. Uzayda radyasyon ve boşluk koşulları için Uzay boşluğu sayfasına bakabilirsiniz.

Ay'ın koşulları. NASA'nın verdiği rakamlara göre Ay, Dünya'dan ortalama 384.400 km uzaktadır, çekimi Dünya'nınkinin altıda biridir ve sıcaklık güneşte 127 °C'ye çıkıp karanlıkta -173 °C'ye iner. Heinlein'ın Ay öyküleri bu zorlu koşulları gündelik işin parçası olarak kurar. Ay'ın yüzeyi için Ay'ın yüzeyi sayfası yararlıdır.

Venüs. "Logic of Empire" Venüs'ü insanların çalışıp yaşayabileceği bir yer gibi kurar. Gerçek Venüs ise tam tersi: NASA'ya göre yüzey sıcaklığı yaklaşık 467 °C (kurşunu eritecek kadar), yüzey basıncı Dünya'da deniz seviyesindekinin 93 katıdır, atmosfer çoğunlukla karbondioksittir ve bulutlar sülfürik asitten oluşur. Öykünün yazıldığı 1941'de Venüs'ün yüzey koşulları bilinmiyordu; Heinlein'ın Venüs'ü, o günkü bilgi boşluğunda kurulmuş bir hayaldi. Öyküyü bilimsel bir betimleme olarak değil, ekonomik bir mesel olarak okumak gerekir.

Dünyaya duyulan hasret. Başlık öyküsünün sorusu bilimsel değil insani: uzayda uzun süre kalanlar ne hisseder? Bu soru, uzun süreli uzay görevleri düşünülürken bugün de geçerlidir. Uzayın insan vücudu üzerindeki etkileri için Uzay insan vücudunu nasıl değiştirir? sayfasına bakabilirsiniz.

Etkisi ve ödülleri

Kitap çıktığında eleştirmenler olumlu karşıladı: Anthony Boucher ve J. Francis McComas derlemeyi olağanüstü bir kitap olarak niteledi; geniş dergilerde çıkmış öykülerin kitapta yeni bir biçimde klasikleştiğini yazdı. P. Schuyler Miller, öykülerin olağanüstü koşullarda insan tepkilerine odaklanan yalın anlatımına dikkat çekti.

Asıl etki başlık öyküsünden geldi. Anlatılana göre Apollo 15 astronotları bir Ay kraterine Rhysling adını vermiş, üçüncü Ay yürüyüşlerinde öykünün son dizelerinden birini anmış, yer kontrol de "Dünya'nın serin yeşil tepeleri"ne gönderme yapmıştır. Apollo 15, 26 Temmuz 1971'de fırlatıldı, 7 Ağustos 1971'de Dünya'ya döndü; mürettebatı David Scott, Alfred Worden ve James Irwin'di ve Hadley-Apennine bölgesine indi. Ayrıca Science Fiction Poetry Association'ın verdiği Rhysling Ödülü, bilim kurgu şiirinde bu kör şairin adını taşır.

Gelecek Tarihi dizisi 1966'da En İyi Tüm Zamanlar Serisi dalında Hugo'ya aday gösterildi, ödülü Asimov'un Vakıf serisi aldı. Eleştirmen Groff Conklin seriyi gelecek tarihlerinin en büyüğü olarak nitelemişti. Karşılaştırmak için Vakıf serisi okuma sırası sayfasına bakabilirsiniz.

Uyarlamaları

Derlemenin kendisi filme ya da diziye uyarlanmadı, ama başlık öyküsü radyo programlarına (Dimension X, X Minus One, CBS Radio Workshop), televizyona ve sesli okumalara taşındı; bu okumalar arasında Leonard Nimoy'un da yer aldığı kayıtlar vardır. Aynı döneme ait uzay filmi için Destination Moon sayfasına bakabilirsiniz.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Bu derleme, Heinlein'ın kısa biçimdeki en iyi işlerini görmek isteyenler ve altın çağ bilim kurgusunun uzay işçisi gerçekçiliğini merak edenler için uygundur. Kitap ağır bir bilim bilgisi gerektirmez; ama 1940'ların bakış açısını (kadın karakterlerin rolü, sömürgeci söylem) bilerek okumak gerekir.

• Yalnız bir öykü okumak isterseniz "The Green Hills of Earth" ile başlayın; kısadır ve kitabın duygusunu en iyi veren öyküdür.
• Gelecek Tarihi'ne baştan girmek isterseniz The Man Who Sold the Moon (1950) derlemesini önce okuyun.
• Heinlein'ın gençlere yönelik uzay romanlarına geçmek isterseniz Between Planets, Space Cadet ve Farmer in the Sky iyi duraklardır.
• Serinin uzun soluklu devamı için Time Enough for Love (1973) romanına bakabilirsiniz.

Kısacası The Green Hills of Earth, uzayın büyük başarılarından çok onları yapanların sıradan hayatlarını anlatan, bu yüzden kolay eskimeyen bir derlemedir.